Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жоғалған динозаврлар туысы
Extinct genus of dinosaurs
Jeholosaurus – ерте бор кезеңіне жататын неорнитисхиан динозаврлар туысы. Оның өсімдіктермен қоректенетін, кішкентай орнитопод болғаны саналады.
Jeholosaurus is a genus of neornithischian dinosaur from the Early Cretaceous Period. It is thought to have been a herbivorous small ornithopod.
Ашу тарихы
Алғашқы екі Jeholosaurus үлгісі 2000 жылы Қытайдың Ляонин провинциясы, Бейпиао қаласының жанындағы Лудзиатуннан табылды және сол жылы Сюй Син, Ван Сяолин және Ю Хайлу оларды атап, сипаттады. Оның типі және жалғыз белгілі түрі – Jeholosaurus shangyuanensis. Jeholosaurus деген жалпы атау "Жехолдан келген кесіртке" дегенді білдіреді; Жехол – батыс Ляонин және солтүстік Хэбэйде орналасқан тарихи провинцияның атауы. Түрлік атау қазба орыны орналасқан Шанъюань географиялық аймағына сілтеме жасайды. Қабаттар туфпен араласқан өзендік құмтастан тұрады және зор жанартаулық жарылыс болған деп есептеледі, ол елу-алпыс шақырым радиустағы барлық нәрсені көміп тастады. Голотипі қысылған бас сүйек және жартылай посткраниалды қаңқадан тұрады. Екінші үлгі, IVPP V 12530, осы түрге жатқызылды. Ол жақсы сақталған, мүмкін кішкентай бас сүйек және бірнеше мойын омыртқаларынан тұрады.
The first two Jeholosaurus specimens were found in 2000 at Lujiatun near Beipiao City, Liaoning Province, China, and named and described the same year by Xu Xing, Wang Xioalin and You Hailu. The type and only known species is Jeholosaurus shangyuanensis. The generic name Jeholosaurus means "lizard from Jehol"; Jehol is the name of a historical province situated in western Liaoning and northern Hebei. The specific name refers to the geographical area of Shangyuan where the fossil site is located. The layers consist of fluvial sandstone interspersed with tuff and it is thought that an enormous volcanic eruption occurred burying everything within a fifty to sixty mile radius. The holotype contains a compressed skull and a partial postcranial skeleton. The second specimen, IVPP V 12530, was referred to the species. It consists of a better preserved, perhaps smaller, skull and some neck vertebrae.
Өлшемі
Жохолозавр кішкентай, екі аяқпен жүретін шөп жейтін жануар болды. Ұсынылған үлгілердің жас екендігіне байланысты, ересектердің мөлшерін анықтау қиын.
Jeholosaurus was a small bipedal herbivore. Because the specimens are juvenile it is hard to ascertain the adult size.
Анатомия
Екі бас сүйек те толық емес, жартылай қалпына келтіру қажет болды. Зерттелген үлгілерде бас сүйектің жалпы ұзындығының 40% құрайтын, бас сүйектің өлшемімен салыстырғанда өте ірі орбита байқалады. Оның тұмсы қысқа, сондай-ақ бас сүйектің 40% құрайды. Бұл екі белгі де жас жануар екенін көрсетеді. Премаксиллада алты тіс, ал максциллада кем дегенде он үш тіс бар. Мақсцилланың артқы тістері өсімдік жейтін жануарлардың тістері сияқты желдей пішінде болса да, алдыңғы премаксилла тістері тар және ұзын, ет жейтін динозаврларға ұқсайды. Бұл Иехолозаврдың барлық жейтін (омнивор) болғанын, өсімдіктер мен жануарлардың екеуін де жегенін білдіреді. Максцилладағы терең орналасқан құрсаулы жиектері ет тәрізді жақтардың болғанын көрсетеді. Мұрын сүйектерінде дорсолатеральды үлкен тесіктер және орталық ойыс бар. Көз қабақтары сақталмаған. Жұлын омыртқалары мен құйрық омыртқалары сақталған, бірақ олардың нақты саны белгісіз. Фемур иіліңкі, ал алдыңғы трохантері үлкен трохантерден сәл төмен және соңғысынан үш есе тар. Олардың арасында шағын ойыс бар. Фемурдың төменгі бөлігінің кондильдері арасында (алдыңғы) кеңейткіш ойық жоқ. Төртінші трохантер ілмек тәрізді және жоғары орналасқан. Аяқта төрт метатарсал сүйек бар. Ең ұзыны – III метатарсал сүйек; ол басқа метатарсал сүйектерге қарағанда алдыңғы жағына қарай орналасқан. I метатарсал сүйек артқы жағында орналасқан, ал оның жоғарғы бөлігі көлденең бағытта шинаға дейін тарылған. Төмендегі кладограмма 2009 жылы Чжэн және әріптестері жасаған талдауға негізделген. Хан және басқалар 2012 жылы Маковицки және басқалардың 2011 жылғы зерттемелерімен ұқсас топология тапты, олар Иехолозавр, Хая және Чанчунзаврдан тұратын кладаны анықтады. Олар осы кладаны Jeholosauridae деп атады. Төмендегі кладограмма Herne және әріптестерінің 2019 жылғы талдауынан алынған.
Both skulls are incomplete and had to be partially restored. The referred specimens shows an extremely large orbit compared to the skull size, with a length of 40% of the total skull length. Its snout is short, also comprising 40% of the skull length. Both traits are indicative of a juvenile individual. The premaxilla has six teeth and the maxilla has at least thirteen teeth. Although the back, maxillary, teeth are fan shaped like those of a plant eater, the front premaxillary teeth are narrower and longer, more like a carnivorous dinosaur. This may mean that Jeholosaurus was omnivorous, eating both plants and animals. The deeply inset ventral margin in the maxilla suggests fleshy cheeks may have been present. The nasals have large foramina dorsolaterally and a midline fossa. No palpebrae are preserved. Though cervical vertebrae and caudal vertebrae have been preserved, their exact number is unknown. The femur is bowed and has an anterior trochanter slightly lower than the greater trochanter and a third as narrow as the latter. They are separated by a shallow cleft. Between the condyles of the lower femur the (anterior) extensor groove is absent. The fourth trochanter is pendant and located in a rather high position. The foot has four metatarsals. The longest is metatarsal III with a length of ; it is placed more anteriorly than the other metatarsals. Metatarsal I is more posterior and its upper part is transversely reduced to a splint. The following cladogram was based on analysis by Zheng and colleagues in 2009. Han et al. found a similar topology to that of Makovicky et al., 2011, in 2012, with a clade composed of Jeholosaurus, Haya, and Changchunsaurus. They named this clade Jeholosauridae. The cladogram below results from analysis by Herne et al., 2019.