Антельм Тозе: Австралия ботаны және этнографы

Кіріспе

Австралиялық ботаник (1826–1878)

Антельм Тозе (25 мамыр 1826 – 31 мамыр 1878) – француз-австралиялық ботаник және этнограф.

Ерте өмір

Ол 1826 жылдың 25 мамырында Чегниеу-ла-Бальмеде (Контревоз тіркелімі) дүниеге келді және 1848 жылғы француз төңкерісінен кейін саяси босқын ретінде 1854 жылдың қыркүйегінде Каледен Лондонға қашып кетті, өзін инженер деп көрсетті. Ол 1854 жылдың соңында/1855 жылдың басында Батерстке француз алтын іздеу экспедициясының құрамында Жаңа Оңтүстік Уэльске көшіп барды. Содан кейін 1856 жылдың басында Сиднейге көшіп, Сиднейдегі Корольдік ботаникалық бақта кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Бірақ Каноонадағы алтын асығу оны Квинсленд штатындағы Рокхэмптон қаласына жеңді.

Рокгемптондағы өмір

Тозет Рокхэмптон қаласындағы екінші қонақ үй – Альянсты құрды, бірақ ботаникаға деген кәсіби қызығушылығы ешқашан азайған жоқ. Ол Австралияның Солтүстік Квинсленд штатының жергілікті тұрғындары қолданған Австралия өсімдіктерін зерттеуді бастады, соның ішінде Рокхэмптон маңындағы Дарумбал рулары. Тозет бұта тукерін зерттеуде алғашқы қадам жасаған адам ретінде танылады. 1866 жылы ол «Австралияның Солтүстік Квинсленд аймағындағы аборигендер көкөніс ретінде пайдаланған кейбір тамырлар, түйірлер, бұршақтар мен жемістер туралы ескертулер» атты еңбегін жариялады, W H Buzacott, Rockhampton. Бұл кітапшада мидамоның сипаттамасы келтірілген – мангр түбірлері мен жидектерінен жасалған қоспа. Бұл қоспаны Кливленд шығанағының рулары Egaie деп атаған, ал Рокхэмптон рулары Tagon–Tagon деп атаған, олар мангр түбірін пісіріп дайындаған. Тозет 1861 жылы негісталған Рокхэмптон ботаникалық бағын, Оңтүстік Рокхэмптон зиратын және Рокхэмптон қаласының орталық аймағындағы Фицрой өзені бойында ағаштар отырғызуды дамытуға зор үлес қосты. Ол өсімдіктер мен тұқымдардың үлгілерін басқа ботаниктерге және ботаникалық бақтарға, соның ішінде Фердинанд фон Мюллерге жіберді. Bionomia веб-сайты оның жинаған үлгілері ғылыми білімге үлес қосуын жалғастырып келеді, 2020 жылдың маусым айына дейін алты жариялым оның үлгілерін пайдаланған. 2011 жылы Тозеттің Австралиядағы алғашқы манго ағаштарын «Мюллервиллде» отырғызған болуы мүмкін деген пікір айтылды, оларды зерттеуші Чарльз Николсоннан алған, ол оларды Үндістанда көшет ретінде тауып алған болуы мүмкін. Алайда, бұл мәлімдеме даулы болды. Тозет Рокхэмптонның мүдделерін шетелде насияттаумен және Квинслендтің солтүстік бөлігін жеке штат ретінде тануға тырысқан Жекелену лигасының жұмысына белсенді қатысты. Отбасы 1869-1872 жылдар аралығында шетелге сапар жасады, оның ішінде Францияда ұзақ уақыт болды, онда Тозет лекциялар оқыды және зерттеулерін жалғастыру үшін қаржы жинады. Олар Англияға да барды, онда Антельм мен Мария 1872 жылдың 22 қарашасында Суррейде тіркеу кеңсесінде неке қиды. 1862 жылы Лондонда өткен Халықаралық көрмеде Тозет Рокхэмптон қаласында өсірілген темекі және сигаралар туралы экспонаттары үшін күміс медаль алды. Ол 1862 жылы Лионда өткен Халықаралық көрмеде, 1865 жылы Берлиндегі Корольдік Пруссия көрмесінде және 1875 жылы Париждегі Акклиматизация қоғамында күміс медальдармен марапатталды. Тозеттің ұлы Огюст және келіні Люси Энн (туған аты Ноббс) 1902 жылы оның қасына жерленді. Бұл шағын отбасылық зират Солтүстік Рокхэмптонның Кодд көшесінде орналасқан. 1922 жылдың желтоқсан айында Антельм Тозеттің жесірі Мария үйінде құлап, 13 сағат бойы жарақатпен жатты, содан кейін оны көршілері келесі күні таңертең тауып, ауруханаға жеткізді. Ол ешқашан толыққан жоқ және 1923 жылдың 4 тамызында қайтыс болды. Мария Тозет «Мюллервиллдегі» отбасылық зиратқа күйеуі, ұлы және келінінің қасына жерленгісі келгеніне қарамастан, Солтүстік Рокхэмптон зиратына жерленді. Бастапқы «Мюллервилл» жері қазірде парктік аймақтан басқа толығымен тұрғын үйлерден тұрады. 2010 жылы Рокхэмптон аймақтық кеңесі мен Квинсленд университеті археологиялық зерттеулер жүргізіп, Норрис паркінің солтүстік жағында үш қабір тапты, ол «Мюллервиллдің» бастапқы жеріне жататын аймақта орналасқан. 2012 жылы Норрис паркін «Мюллервилл» паркі деп атау туралы ұсыныс жасалды. Тозеттің бастапқы «Мюллервилл» жерінде орналасқан Норрис паркі, Рокхэмптон қалалық кеңесінің ұзақ жылдар бойы қызмет еткен қызметкері Уильям Норристің құрметіне осылай аталды.

Thozet established the second hotel in Rockhampton, the Alliance, but driven by a never failing professional interest in botany he commenced researching native Australian plants used by indigenous people of Northern Queensland, Australia including the Darumbal clans around Rockhampton. Thozet is credited with pioneering research into bush tucker. In 1866 he published Notes on Some of the Roots, Tubers, Bulbs and Fruits Used as Vegetable Food by the Aboriginals of Northern Queensland, Australia, W H Buzacott, Rockhampton. This pamphlet includes a description of midamo, a mixture of mangrove roots and berries made by baking the root of the common mangrove (Avicennia Tomentosa) called Egaie by the tribes of Cleveland Bay, and Tagon–Tagon by those of Rockhampton. Thozet was instrumental in developing the Rockhampton Botanic Gardens founded in 1861, the South Rockhampton Cemetery, and the tree plantings along the Fitzroy River in the Rockhampton CBD area. He supplied plant and seed specimens to other botanists and Botanical Gardens, including Ferdinand von Mueller,

The website Bionomia shows that the specimens he collected continue to contribute to scientific knowledge with (as of June 2020) six publications having used his specimens. In 2011, there was some suggestion that Thozet may have planted Australia's first mango trees on "Muellerville", sourcing them from explorer Charles Nicholson who may have picked them up as seedlings in India. However, this claim has been disputed. Thozet was active in promoting the interests of Rockhampton overseas, and in the Separation League, attempting to have the northern portion of Queensland recognised as a separate State. The family travelled overseas between 1869 1872 which included an extended stay in France where Thozet gave lectures and raised more money to continue his research. They also visited England where Anthelme and Maria were married in a Surrey registry office on 22 November 1872. At the 1862 International Exhibition in London, Thozet received silver medals for his exhibits on tobacco grown and cigars manufactured in Rockhampton. He was awarded silver medals at the 1862 Lyon International Exhibition, the 1865 Royal Prussian Exhibition in Berlin, and the 1875 Society d'Acclimatisation in Paris. Thozet's son Auguste and daughter in law Lucy Anne (née Nobbs) were buried beside him in 1902 and this small family cemetery is located on Codd Street, North Rockhampton. In December 1922, Anthelme Thozet's widow Maria sustained injuries in a fall at her home where she lay for 13 hours before being found the next morning by her neighbours and then taken to hospital. She never recovered and died on 4 August 1923. Maria Thozet was buried in the North Rockhampton Cemetery despite wanting to be buried the family cemetery on "Muellerville" alongside her husband, son and daughter in law. Apart from some parkland, the original Muellerville property is now a completely residential area. In 2010, Rockhampton Regional Council and the University of Queensland conducted archeological investigations, locating three graves at the north end of Norris Park, which lies on land that was part of the original Muellerville property. In 2012, there was a push to have Norris Park renamed to Muellerville Park. Situated on Thozet's original Muellerville property, Norris Park was named as such as a tribute to William Norris, a long serving employee of Rockhampton City Council.

Мұра

Тозеттің суреті сақталмаған. 1906 жылы оның құрметіне евкалипт түріне (Eucalyptus thozetiana) ат қойылды. 2014 жылы Мюллервилл серуені бір кезде Тозетке тиесілі болған кең аумақтың батыс шекарасы бойынша келушілерді бағыттау үшін жасалды. Серуеннің бастапқы нүктесі Норис паркіндегі Тозеттің қабірі болды. 2017 жылы Мюллервилл серуені түсіндірмелік тақтайшалармен және толыққанды жалғасқан жолмен жаңартылды. Үш қабатты ғимарат 1964 жылы кампуста салынған үш алғашқы ғимараттың бірі болды. Ғимаратта Бастапқы өнеркәсіптерді зерттеу орталығы (Өсімдіктер ғылымдары) және Қоршаған ортаны басқару орталығы орналасқан. 2003 жылдың 9 қазанында Тозеттің өсімдіктер ғылымы мен зерттеу саласына, сондай-ақ Рокхэмптон және Орталық Квинслендтегі бау-бақша шаруашылығының дамуына қосқан үлесі үшін ғимарат Тозет ғимараты деп аталды. Суретшілер Билл Ганнон, Люк Ганнон және Джон Уотсон Дармбал халқының қамқоршысы Олли әпкесі мен Дармбалдың дәстүрлі иесі Малкольм Манннің қабырғалық суреттерін жасады, олар 2017 жылдың қыркүйегінде ресми түрде ашылды. Қабырғалық суреттер салынғанға дейін ғимараттың сыртынан "Тозет ғимараты" деген жазу алынып тасталды, содан бері университет онлайн мақалаларында оны "7-ғимарат" деп атап келеді. 2019 жылғы онлайн мақалада университет бұл құрылыстың "қазір 7-ғимарат деп танылғанын" мәлімдеді. Халықпен кеңескеннен кейін Рокхэмптон өнер мұражайы 101 дауыспен жеңіске жетті, ал Тозет өнер галереясының атын қолдағандардан 8 дауыс түсті.