Кіріспе

Мысырдағы заңды жаза
Өлім жазасы Мысырда заңмен көзделген жаза болып табылады. Amnesty International ұйымының мәліметінше, 2016 жылы кем дегенде 44 адам, 2017 жылы кем дегенде 35 адам, ал 2018 жылы кем дегенде 43 адам өлім жазасына кесілген. Азаматтық қылмыстар үшін өлім жазасы асып тастау арқылы, ал қызмет барысындағы әскери қызметшілерге қатысты қылмыстар үшін ату арқылы орындалады. Мысырдың Бас мүфтиі Шоуки Ибрагим Абдель Карим Аллам Мысыр заңнамасына сәйкес, Мысырдағы барлық өлім жазаларын қарауға жауапты. Заң бойынша, оның пікірі консультативтік сипатта және өлім жазасын шығарған сотқа міндетті емес.

Орындар

Ажал жазасы көбінесе Каир орталық түрмесінде орындалады. Дегенмен, Уәди әл-Натрун және Бурж әл-Араб түрмелерінде де ажал жазасын орындау камерасы бар.

Порт-Саид стадионы апаты

2013 жылдың 26 қаңтарында Мысыр соты 2012 жылдың 1 ақпанында Порт-Саид стадионында «Аль-Масри» клубының жанкүйерлері «Аль-Ахли» спорт клубының жанкүйерлеріне жасаған жаппай шабуылға қатысқан деген айыппен 21 адамды өлім жазасына кесті. Порт-Саид стадионы апаты кезінде Мысырдың Порт-Саид қаласында болған қақтығыстарда кем дегенде 72 адам қаза тапты. 2014 жылдың 6 ақпанында қайта сот отырысы тағайындалды және 2015 жылдың 19 сәуірінде өлім жазасын алғандардың саны 11-ге дейін азайтылды.

2014 жылғы жаппай сынақтар

2013 жылдың шілдесінде Мұхаммед Мурсидің президент лауазымынан алынуынан кейін туған саяси тәртіпсіздіктер кезінде (бұл өз кезегінде оның үкіміне қарсы жаппай наразылықтардан соң болды), 2014 жылдың 28 сәуірінде сот 683 күдікті «Мұсылман бауырластығы» мүшесіне өлім жазасын берді, оның ішінде ұйымның жоғарғы басшысы Мұхаммед Бади де бар. Сондай-ақ, бұрын сотталған 529 күдікті жақтастың 37-сінің өлім жазасы расталды. Айыпталушылар 2013 жылдың 14 тамызында Мурсидің жақтастары ұйымдастырған Қайырдағы екі отырыста зорлық-зомбылық жасады деп айыпталды, сол кезде полиция тарап кетті. Amnesty International ұйымының зерттеушісі Мохамед Эльмессири бұл істерді бақылап отырып, «негізгі әділ сот процесінің кепілдіктері сақталмады» деді. Алғашқы істе өлім жазасынан құтылған айыпталушылардың әрқайсысы 25 жылға бас бостандығынан айырылды.

Төреші Саид Юсеф алғашқы сот шешімін 529 айыпталушыға қатысты 24 наурызда шығарғаннан кейін халықаралық айыптауға ұшырады және шетелдік құқық қорғау ұйымдарының наразылығын тудырды. Бұл сот процесінің қысқа мерзімді және бұрмаланғандығы сезілді. Кейін ол 529 айыпталушының 492-сінің өлім жазасын кері қайтарып, көптеген жазаларды өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырды. Мысыр заңнамасы бойынша, өлім жазасын Мысырдың Бас мүфтиятының пікірін қарастырғаннан кейін төраға судья бекітуі керек, ол елдегі діни мәселелер бойынша жетекші заңгер саналады. Мүфтидің судьяға берген пікірі құпия. Кінәлі үкім мен өлім жазасы әлі де апелляциялық соттарда қаралуда. Amnesty International ұйымының өкілі Эльмессири: «Бұл іс Мысыр сот жүйесінің беделін түсірді», - деді. Amnesty International ұйымының өлім жазасын қолдану жөніндегі жылдық әлемдік шолуында Мысыр 2020 жылы өлім жазасын ең көп орындайтын үшінші ел ретінде танылды. 2020 жылы Мысыр кем дегенде 107 адамды өлім жазасына кесті, Amnesty International бұл сот процестерін «өте әділетсіз» деп сипаттады, ал айыпталушылардың мойындаулары күштеп алынған деп саналады, себебі адвокаттар клиенттерімен кездесе алмады немесе COVID-19 пандемиясының салдарынан тиісті тергеу жүргізе алмады.

2020 жылғы қыркүйектегі өлім жазалары

2020 жылдың 8 қыркүйегінде Мысырдағы сот 75 адамды өлім жазасына, ал 47 адамды өмір бойына түрмеге кесуге үкім шығарды. Олар кісі өлтіру немесе террористік ұйымға қатысумен айыпталды. Британдық "The Independent" газеті хабарлағандай, Amnesty International ұйымының Таяу Шығыс және Солтүстік Африка бөлімінің өкілі Нажия Бунайм сот шешімін "ұятты" және "әділеттің қорлауы" деп атады.