Кіріспе

Махабаратта индуистік құдай Кришнаның рөлі

Махабаратта Кришнаның рөлі
Индуистік "Махабхарата" эпосында Кришна Ядувамша басшысы Васудева мен оның әйелі Девакидің ұлы болып табылады. Ол сондай-ақ "Васудева" эпитетімен кеңінен танымал.

Кришна саяси реформатор ретінде

Кришна Сурасена патшалығының патшасы Камсаны құлатудағы басты саяси тұлға болды. Шурасена патшалығы – андхакалар, вишнилер және бхожалар құраған ядава тайпаларының туған жері. Камсаны құлату арқылы Кришна бұрынғы патша Уграсенаны таққа отырғызып, патшалықтағы фракциялық таластардан туған құлдырау қаупінен сақтап қалды. Келесі қауіп ел сыртынан, Магадха патшалығынан келді. Магадха билеушісі Джарасандха Сурасенаға көп рет шабуыл жасап, әскерін әлсіретті. Кришна және басқа ядава басшылары олардың қорғанысын ұстап тұруға бар күштерін салды. Бірақ, соңында туған жерлерінен оңтүстікке және батысқа қашуға мәжбүр болды. Кейін Кришнаның бастамасымен Сурасенадан қашқан ядавалар Дварака деген жаңа патшалық құрды. Оның астанасы Дваравати болды, бұл қала Гуджарат жағалауынан алыс емес аралда, барлық жағынан таулармен қоршалған, жақсы қорғалған жерде орналасқан. Бұл оны құрлықтан болатын шабуылдардан сақтайтын. Патшалық теңіз саудасы арқылы, теңіздік патшалықтармен өркендеді. Кришна сондай-ақ, Куру патшалығына қарсы күресіп жатқан Пандавалармен ядавалардың одағын құрды. Бұл одақ ядаваларға стратегиялық түрде де пайдалы болды. Пандавалардың көмегімен олар ең үлкен жауы болған Магадха патшасы Джарасандханы құлатты. Осы көмектің орнына Кришна Пандаваларға Дурйодхана бастаған Куруларға қарсы Курукшетра соғысында жеңіске жетуге көмектесті. Осылайша Кришна Пандава Юдхиштхираның билігін қазіргі Дели саналатын Индрапрастада қайта орнатты. Дегенмен, ядава басшылары Курукшетра соғысында екі жақта да күресті, тіпті соғыс аяқталғаннан кейін де ядава басшылары арасындағы алауыздық тоқтамады. Курукшетра соғысынан кейін 36 жыл өткен соң, ядавалардың өз патшалығында тағы бір соғыс басталды. Бұл Дваракадағы ядава патшалығының толық құрылуына әкелді, сонымен қатар Баларама мен Кришна да қайғыдан көз жұмды. Ядавалар арасындағы бұл соғыс Дурйодхананың анасы Гандаридің Кришнаға айтқан қарғысына байланысты делінеді. Бірақ Кришна Юдхиштхира Пандаваға көрсеткен көмегі өз нәтижесін берді. Юдхиштхираның билігі аяқталғаннан кейін, ол Хастинапурада Куру ханзадасы Парикшитпен бірге Дварака тағына ядава ханзадасы Ваджраны отырғызды. Осылайша ядавалардың патшалық руы Анируддханың ұлы, Кришнаның немересі және Прадьюмнаның шөбересі ханзада Ваджра арқылы жалғасты. Парикшит – Абиманиудың ұлы, Арджунаның немересі.

Курукшетра соғысына дайындық

(Махабхарата, 5-кітап, 5-тарау) Біз саяси жол ұстанғымыз келіп тұр, осы – біздің ең алғашқы міндетіміз, одақтап айтқанда, біздің бірінші міндетіміз; әйтпесе, басқаша іс-әрекет ететін адам зор ақымақтыққа ұшырайды. Бірақ біздің Курулар мен Пандуларға қатысты қарым-қатынасымыз тең, олар бір-бірімен қалай өрескел қарым-қатынас жасаса да. Егер Куру тайпасының басшысы әділ шарттармен бейбітшілікке келсе, онда Курулар мен Пандулар арасындағы туыстық сезімге ешқандай зиян келмейді. Ал егер Дхритараштра ұлы мақтанды болып, ақымақтықтан бейбітшілікке келуден бас тартса, онда басқаларды шақырып, бізді де шақыртсын. Ол кезде Гандива иесі ашуға толады, ал ақылы нашар, зұлым Дурьодана, оның жақтастары мен достарымен бірге өз тағдырымен бетпе-бет келеді.

Арджуна мен Дурйодханаға соғыста көмек көрсету ұсынысы

(Махабхарата, 5-кітап, 7-тарау) Менің күшіме тең, Нарайаналар деп аталатын, он лакхтан астам малшылар бар. Олардың бәрі де қаһарлы шайқаста күресе алады. Бұл тоқтаусыз жауынгерлердің бірі сіздерге жіберіледі, ал мен өзім, шайқасқа түспеуге бекініп, қаруымды қойып, екінші жаққа кетемін. Ең алдымен, осы екі топтан қайсысы сіздерге қолайлырақ екенін таңдаңыз.

Курукшетра соғысының алдын алу үшін бейбітшілік миссиясы

(Махабхарата, 5-кітап, 83-тарау) Мен Дхритараштра патшаға барып, туралыққа сай, бізге тиімді және Курулардың қадірін ойлап, істегім келеді.

Ядава басшыларының саясаты

(Махабхарата, 12-кітап, 80-тарау) Мен ешқашан туыстарымның өркендеуі туралы құлшылықпен сөздер айтып, оларды мақтап жалықпаймын. Мен оларға менің мүлкімнің жартысын беремін және олардың жаман сөздерін кешіремін. Отты алуға ниеттенген адам от таяғын қалай үйкесе, солай менің жүрегім де туыстарымның қатыгез сөздерімен сығылады. Шындығында, олардың осы қатыгез сөздері күн сайын менің жүрегімді жаққандай болады. Күш-қуат Санкаршанада (Баларамада); мейірімділік Гадада; ал Прадьюмна болса, адамның сұлулығымен тіпті маған да басым. Менің бұл бәрінің жанымда болуына қарамастан, мен әлсізмін. Андахтар мен Вришндардың арасында зор өркендеуге, күшке, батылдыққа және тұрақтылыққа ие көптеген адамдар бар. Олар қай жаққа бұрылмасын, сол жақ құрысады. Ал олар қай жаққа бұрылса, сол жаққа табыс жетеді. Ахука мен Акрура екеуі де маған кеңес бергенімен, мен олардың ешқайсысының жағына қосылмаймын. Ахука мен Акрураның екеуі де менің жағымда болуынан артық қандай ауырсыну болу мүмкін? Ал олардың екеуі де менің жағымда болмауынан артық қайғылы жағдай бар ма? Мен екі бауырдың бір-бірімен ойнап, екеуіне де жеңіс тілейтін анаға ұқсаймын. Осылайша, мен екеуінен де қиындық көріп отырмын.

Видарбха, Гандара және Пандияны жаулап алу

(Махабхарата, 5-кітап, 48-тарау) Васудева (Кришна), яғни Буджа тайпасының барлық патшалық жауынгерлерін майданда күшпен жеңген, Рукминиді (Видарбха ханшайымын), оны әйелі ету үшін, бір көлікке міндіріп алып кетті. Одан кейін оның бойынан Прадюмна деген жоғары рухты ұл дүниеге келді. (Махабхарата, 7-кітап, 11-тарау) Кришна барлық патшаларды өз таңдауымен жеңіп, Гандара патшасының қызын алып кетті. Олардың ашулы патшалары, туғаннан-ақ жылқы болғандай, оның той көлігіне жегілді де, қамшымен жазаланды. (Махабхарата, 7-кітап, 23-тарау) Пандия патшасы Сарангадхуажаның еліне шабуыл жасалып, туыстары қашқаннан кейін, оның әкесі Кришнамен соғыста қаза болды. Содан кейін Бишма, Дрона, Рама және Крипадан қару-жарақ алып, ханзада Сарангадхуажа қару-жарақ жағынан Рүкми, Карна, Арджуна және Ачутаға теңесті. Ол содан кейін Дварака қаласын жойып, бүкіл әлемді бағындыруды ниет етті. Бірақ, оған жақсылық тілеген дана достары оны мұндай жолдан қайтарды. Ол кек алу туралы барлық ойларынан бас тартып, өз мемлекетін басқарды.

Кришна философ ретінде

Кришнаның Курукшетра соғысы кезінде досы және туысы Арджунамен болған философиялық әңгімесі кейіннен индустердің қасиетті кітабы – әйгілі Бхагавад-гита деп белгілі болды. Ол осы зор білімді қалай жинағаны "Махабхаратаның" Анугита тарауында баяндалған, онда ол көптеген білімді адамдармен араласу арқылы және жеке медитацияларының нәтижесінде бұл білімді алғанын айтады. Сонымен қатар, Риши Сандипани, Брихаспати сияқты ұлы ұстаздардан да үйренді.

"Бхагавад-гитадан үзінділер" Кришнаның философиясы

(Махабхарата, 6-шы кітап, 26-шы тарау) Жаннан бөлек ешнәрсе объективті түрде жоқ, және жанның қасиеттерін иеленген нәрсе жоқ емес. Осы екеуіне қатысты осы тұжырымға шындықты білетіндер келді. Осы [әлемді] қамтитын жанның мәңгілік екенін біліңдер. Ешкім де жойылмайтын нәрсені жоя алмайды. Мәңгілік, жойылмас және шексіз жанның денелерінің соңы бар деп айтылған. (Махабхарата, 6-шы кітап, 26-шы тарау) Адам ескі киімдерін тастап, жаңаларын кигендей, жан да ескі денелерін тастап, жаңа денелерге кіреді. Оны қару-жарақ қия алмайды, от жақпайды, су батпайды, жел құртпайды. Оны кесіп, өртеп, суға батырып немесе кептіріп алу мүмкін емес. Ол өзгермейтін, барлыққа тараған, тұрақты, берік және мәңгілік. Ол көзге көрінбейтін, түсініксіз және өзгермейтін нәрсе деп айтылады. (Махабхарата, 6-шы кітап, 26-шы тарау) Барлық жандар (туылғанға дейін) көрінбейтін еді. Олар тек (өмір мен өлім арасындағы) уақыт аралығында ғана көрінеді, ал өлім келгенде қайтадан көрінбейді. (Махабхарата, 6-шы кітап, 27-ші тарау) Осы әлемде екі түрлі құлшылық бар: санкхьялардың білім арқылы, йогтардың іс арқылы. (Махабхарата, 6-шы кітап, 29-шы тарау) Арджуна деді: "О, Кришна, Сен іс-әрекеттен бас тартуды да, оны іске асыруды да мақтайсың. Осы екеуінің қайсысы артық екенін анық айтшы. Әйгілі Пайғамбар (с.ғ.с.) деді: "Іс-әрекеттен бас тарту да, оны іске асыру да босатуға алып келеді. Бірақ олардың ішінде іс-әрекетті іске асыру бас тартудан артық. Ол әрқашан жек көрушілік пен құштарлықтан арылған аскет ретінде танылуы керек. Өйткені, қарама-қарсылықтардан босағандықтан, ол іс-әрекеттің шектеулерінен оңай босатылады. (Махабхарата, 6-шы кітап, 29-шы тарау) Ақылды адам ешқашан басталуы мен соңы бар нәрселерге қуанбайды.

Кришнаға ерте кездері құлшылық етілгендігі туралы дәлелдер

Васудева культі (кейіннен IAST kṛṣṇa vāsudeva "Кришна Васудева") тарихи тұрғыдан Кришналық және Вайшнавизмдегі ең ерте ғибадат нысандарының бірі болып табылады. Бұл дәстүр, тарихи дамудың кейінгі кезеңдерінде бірігіп, қазіргі Кришнаның монотеистік дінінің негізін құрайтын басқа дәстүрлерден бөлек қарастырылады. Кейбір ерте ғалымдар оны Бхагаватизммен теңестірсе, осы діни дәстүрдің негізін салушы – Васудеваның ұлы Кришна деп саналады. Сондықтан оның аты Васудева, ал оның ізбасарлары өздерін Бхагаваттар деп атаған, және бұл дін б.з.б. II ғасырға дейін (Патанджали заманында) немесе б.з.б. IV ғасырға дейін (Панини, Мегастенес және Каутильяның "Артхашастрасындағы" дәлелдеріне сәйкес) қалыптасқан. Осы кезеңде Васудева жоғары, толық монотеистік форматтағы Бас Деиіт ретінде құлшылыққа ие болған, мұнда Жоғары Жан жаратылысынан мінсіз, мәңгілік және инабатқа толы болған. Көптеген дереккөздерде культтан тыс, адал жандар немесе бхакталар Васудевака деп анықталады. "Махабхаратаға" кейінірек қосылған "Харивамса" және "Бхагавата Пурана" Кришнаның балалық шағы мен жасөспірімдік кезеңін Вриндавана ауылында өткізгені туралы айтады.