Кіріспе

Құқықтық қорытындыларды жарияламау – соттың жарияланбаған шешімдер шығару тәжірибесі. Жарияланбаған шешім – соттың қаулысы, ол соттың істің прецеденттік құны жеткіліксіз деп санауына байланысты, прецедент ретінде келтіруге болмайды. Ортақ құқық жүйесінде әрбір сот шешімі болашақ шешімдерде қолданылатын құқықтың бір бөлігіне айналады. Алайда, кейбір соттар белгілі бір шешімдерді «жарияланбаған» күйде қалдырады, осылайша оларды болашақ істерде пайдалану мүмкін болмайды. Жарияламау, тым көп жазбаша материалдың жаңа құқықтың азаюына себеп болатын мәселені шешуге көмектеседі делінеді. Мысалы, 1980 мен 1985 жылдар аралығында жылдық федералдық шағымдар саны 23 200-ден 33 360-қа дейін өсті, ал 2000 жылы 55 000 федералдық шағым тіркелді. Керісінше, зерттеулер жарияламаудың заңды бұрмалап көрсетуі мүмкін екенін көрсетті. Таңдаулы жариялау – судьяның немесе сот судьяларының шешімді ресми жариялауға немесе жарияламауға қабылдайтын құқықтық процесі. «Жарнамаланбаған» федералдық апелляциялық шешімдер Федералдық қосымшада жарияланады. 2000 жылдан 2008 жылға дейін АҚШ-тың 4-ші апелляциялық округінде жарияланбау көрсеткіші ең жоғары болды (92%), ал 3-ші, 5-ші, 9-шы және 11-ші округтердегі шешімдердің 85%-дан астамы жарияланбады. Жарияланымнан алу – соттың бұрын жарияланған бұйрықты немесе шешімді жарияланбауға құқығы. Калифорния Жоғарғы соты Калифорния апелляциялық соттарының шешімдерін жарияланудан алуға құқылы.

Тарих

1964 жылы АҚШ-тың Сот конференциясы федералды апелляциялық соттардың «жалпыға ортақ прецеденттік құндылығы бар» шешімдерін ғана жариялауды ұсынды. 1976 жылдан бері әрбір федералды апелляциялық сот пікірлерді жариялауды шектейтін қағидаларды қабылдады. Көптеген федералды апелляциялық соттар өз шешімдерінің жартысынан да азын жариялайды. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ Апелляциялық соттарының шамамен 80% шешімі жарияланбаған. Anastasoff v. United States ісінде 8-ші округтік апелляциялық сот жарияламауды жоққа шығарды, бірақ бұл шешім кейіннен күшін жойды. Hart v. Massanari ісінде АҚШ-тың 9-шы округтік апелляциялық соты жарияламауды конституциялық деп мойындады. 2005 жылдың 20 қыркүйегінде АҚШ-тың Сот конференциясы 2007 жылдың 1 қаңтарынан кейін шығарылған жарияланбаған шешімдерге сілтеме жасауға рұқсат беретін Федералды апелляциялық процедура ережелерінің 32.1-тармағын мақұлдады. Бұл комитеттің сол кездегі төрағасы судья Сэмюэл Энтони Алито кіші болды (кейіннен АҚШ Жоғарғы Сотына тағайындалды). Жаңа қағиданы қолдағандар мен қарсылар тарапынан 500-ден астам пікір түсті.

Дау

Жарияланбаған шешімдер мәселесі 1990 және 2000 жылдары Федералдық апелляциялық іс жүргізу қағидалары жөніндегі консультативтік комитет алдындағы ең даулы мәселе ретінде сипатталды. Жарияланбаудың әділдігі және сот жазбаларын компьютерлендіру контекстінде оның пайдалылығы туралы белсенді пікір-таластар жүріп жатыр. Соттар мен сотқа қатысушылардың мінез-құлқы "жарияланбаған" дегеннің "маңызсыз" дегенді білдірмейтінін көрсетеді, ал технология пікірлерді жариялаумен байланысты сақтау, зерттеу және интеллектуалдық шығындарға әсер еткенін дәлелдейді. "Заңның көлеңкелі бір бөлігі" қалыптасты, бұл теңсіз пайдалану және қолжетімділік туралы алаңдаушылықтарға әкелді. Жарияланған және жарияланбаған шешімдер арасындағы "жасырын" қайшылықтың теңдік пен әділдік принциптерімен үйлеспейтіні айтылды. Жарияланбаған шешімдер жауапкершіліктен қашу ретінде де сынға ұшырады, себебі ол судьяларды әрбір іс бойынша жариялауға лайық пікірлерді дайындау міндетінен босатады. Сыншылар соттардың пікірді жарияланбаған деп белгілеу үшін жарияланған критерийлерді жиі сақтамайтынын көрсетті. Мысалы, Дональд Сонгер төменгі сатыдағы аудандық соттың шешімін өзгертетін көптеген жарияланбаған пікірлердің бар екенін көрсетті. Ол төменгі соттың қателігін ескере отырып, мұндай шешімді ұзақ мерзімді құқықтық норма ретінде қарастыруға болмайды деп түсіндірді. Майкл Ханнон жарияланбаған пікірлерде жиі келіспеушілік немесе қарсы пікірлер кездесетінін атап өтті, бұл да істің орнықты құқыққа қатысты еместігінің тағы бір белгісі. Жарияланбаған пікірлер соттар тарапынан олардың кең қолжетімді еместігі, тек жақсы орныққан құқықтық принциптерді қамтитыны және федералдық апелляциялық соттардың шешімдеріне берілетін прецеденттік мәртебеге сәйкес келмейтініне байланысты жоққа шығарылатындығы туралы идея құқықтық иллюзия ретінде сипатталды.