Сот соттарының мәліметтері

Кіріспе

Сот органдары

Азаматтық қорғаныс күштері (ҚҚҚ)

Айыпталушылардың үшеуі Азаматтық қорғаныс күштерінің (CDF) басшылары болды, яғни Алие Кондева, Моина Фофана және бұрынғы Ішкі істер министрі Сэмюэл Хинга Норман. Олардың сот процесі 2004 жылдың 3 маусымында басталды және 2006 жылдың қыркүйегінде соңғы сөздермен аяқталды. Норман 2007 жылдың 22 ақпанында Сенегалдың Дакар қаласында хирургиялық операциядан кейін, сот үкімі шығармас бұрын қамауда қайтыс болды. Оған қатысты сот ісі осыған байланысты тоқтатылды.

Революциялық Біріккен майдан (РБМ)

Революциялық Біріккен майданның (RUF) бес басшысына айып тағылды: Фодэй Санкох, Сэм Бокари, Иса Хасан Сесей, Моррис Каллон және Августин Гбао. Санкох пен Бокариге тағылған айыптар олардың қайтыс болғандығы ресми түрде расталғаннан кейін алынып тасталды. Каллон, Гбао және Сесейдің ісі 2004 жылдың 5 шілдесінде басталды. Іс 2008 жылғы 24 маусымда аяқталды. Соңғы ауызша пікірлер 2008 жылғы 4 және 5 тамызда жарияланды.

Қарулы Күштер Революциялық Кеңесі (ҚҚРК)

Ұсталғандардың үшеуі Қарулы Күштер Революциялық Кеңесіне (АФКК) жататын: Алекс Тамба Брима (сонымен қатар Гулит деп те аталады), Брима Баззи Камара және Сантиги Борбор Кану (Five Five деп те аталады). Олардың соты 2005 жылдың 7 наурызында басталды. Қылмыстық қудалауда ұсталмаған және қайда екені белгісіз жалғыз адам – 1997 жылдың 25 мамырында әскери төңкеріс жасап билікті басып алған бұрынғы диктатор және АФКК төрағасы Джонни Пол Корома. Ол 2003 жылдың маусымында қаза тапқан деген хабар тарады, бірақ оның өліміне қатысты нақты дәлелдер ұсынылмағандықтан, оған қойылған айыптар күшінде қалды.

Чарльз Тейлор

Либерияның бұрынғы президенті Чарльз Тейлор азаматтық соғысқа қатысы бар деп айыпталды. Тейлорға 2003 жылы айып тағылды, бірақ Либериядан қашып келгеннен кейін Нигерияда пана берілді. 2006 жылдың наурыз айында Тейлор Нигериядағы үйінен қашып, Камерун шекарасында ұсталды. Либерия үкіметінің сұрауы бойынша Тейлор SCSL-ге (Арнайы сотқа) тапсырылды. Содан кейін ол дереу SCSL-ге берілді. Тейлор Либерияда әлі де үлкен қолдауға ие болғандықтан, президент Эллен Джонсон Сэрлиф сот процесін Гаагаға ауыстыруды өтінді. Голландия үкіметі оны қабылдау үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 1688 қаулысын қабылдауды ұсынды, сондай-ақ, егер ол кінәлі деп табылса, үшінші елде ұстауды сұрады, оған Ұлыбритания келісті. UNAMSIL-дің (Біріккен Ұлттар Ұйымының Сьерра-Леонедегі миссиясы) қатысуын едәуір қысқартуына байланысты Тейлордың Фритаундағы соты қауіпсіздік тұрғысынан қолайсыз деп танылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 2006 жылғы 17 маусымдағы 1688 қаулысы Арнайы сотқа Тейлордың ісін Гаагаға (Нидерланды) ауыстыруға рұқсат берді, онда Халықаралық қылмыстық соттың инфрақұрылымы пайдаланылатын болады, бірақ сот процесі SCSL-дің басшылығымен жүргізіледі. Тейлордың соты 2007 жылдың 4 маусымында басталды, ал алғашқы куә 2008 жылдың 7 қаңтарында жауап берді. Прокуратура өз ісін 2009 жылдың 27 ақпанында аяқтады, ал қорғаныс 13 шілдеде басталған ісін 2010 жылдың 12 қарашасында аяқтады. Соттың екінші палатасы үкімді 2012 жылдың 26 сәуірінде жариялауды жоспарлады. Сағат 11:00-де төрағалық етуші судья Ричард Луссик үкімді оқыды, ол "сот палатасы сізді [барлық осы] қылмыстарға қатысқан және көмектескен деп табады:" терроризм актілері; кісі өлтіру; адамның өміріне, денсаулығына немесе физикалық жай-күйіне қатысты зорлық-зомбылық; зорлау; жыныстық құлдық; жеке қадір-қасиетке қол сұғу; адамның өміріне, денсаулығына және физикалық немесе психикалық жай-күйіне қатысты зорлық-зомбылық; басқа да адамгершілікке қарсы әрекеттер, 15 жасқа толмаған балаларды қарулы күштерге шақыру немесе қабылдау; құлдық; және SCSL-дің уставының 6.1 бабына сәйкес тонау. Оның үкімі 30 мамырда жарияланады, ал Тейлорға 16 мамырда сөз сөйлеуге мүмкіндік беріледі. Шешімнен кейін 14 күн ішінде шағымдануға болады. Тейлор барлық айыптауларды жоққа шығарса да, сот оның RUF-ке бұйрық беріп, оны қолдағанын айтты, ал прокуратура RUF-тің 1999 жылғы атысты тоқтату келісімін бұзуы соғысты ұзартқанын және оны Тейлор заңсыз қазылған "қанды алмастардан" түскен қаражат арқылы қаржыландырғанын мәлімдеді. Үкімге жауап ретінде Human Rights Watch ұйымының халықаралық әділдік бағдарламасының жетекшісі Ричард Деккер былай деді: "Тейлордың үкімі, қандай нәтиже болмасын, тарихи сәт. Президент ретінде Тейлор Сьерра-Леонеде болған көптеген кісі өлтірулер мен қасіретке жауапты деп саналады. Оның көлеңкесі бүкіл аймаққа созылды". Оксфордтың Эксетер колледжінің студенті Кристин Ченг сот процесінің саясилануына және Батыс мемлекеттері оны қаншалықты қаржыландырғанына назар салды, бірақ ол Тейлордың сотының аяқталуы "халықаралық әділдікті іздеудегі маңызды кезең" екенін айтты. Прокурор Бренда Холлис үкімге былай деп жауап берді: "Бүгін - Чарльз Тейлордың кесірінен қатты зардап шеккен Сьерра-Леоне халқы үшін. Бұл үкім мистер Тейлордың қылмыстары үшін қорқынышты құрбан болған мыңдаған адамдарға әділдік әкеледі. Бүгінгі тарихи үкім жаңа шындықты бекітеді, яғни мемлекет басшылары соғыс қылмыстары және басқа да халықаралық қылмыстар үшін жауапкершілікке тартылады. Бұл шешім басшылыққа билік пен құқық қана емес, жауапкершілік пен есеп беру де кіреді. Ешкім, қаншалықты күшті болса да, заңнан жоғары емес. Сот Тейлордың 1-11 тармақтардағы қылмыстарға қатысқанын және оған қол сұққанын, сондай-ақ 1998 жылдың соңында және 1999 жылдың қаңтарында Коно, Макені және Фритаунға жасалған шабуылдарды Сэм Бокаримен бірге жоспарлағанын анықтады. Сот палатасының қорытындылары Чарльз Тейлордың Сьерра-Леоне халқына қарсы жасалған қорқынышты қылмыстардағы орталық рөлін анық көрсетті. Мистер Тейлордың кісі өлтіргені үшін сотталуы мыңдаған адам қатыгездікпен өлтірілгенін мойындайды. Бұл ерлер, әйелдер мен балалар отбасыларынан және достарынан зорлық-зомбылықпен алыстырылды, ал көптегендері оларды өлтіргендерге ғана белгілі алыс жерлерде қаза тапты. Жәбірленушілердің отбасылары мүсірленді, ешқашан жазылмауы мүмкін эмоционалды жаралармен қалды. Ричард Фолк сот процесін сынап, Батыс елдері тек Батыс мүдделеріне қарсы тұрған соғыс қылмыскерлерін ғана қудалайтынын айтты. Ол сондай-ақ АҚШ Халықаралық қылмыстық соттың өз азаматтарына қатысты сот өкілеттігін мойындамағанын атап өтті.

The former President of Liberia, Charles Taylor, was accused of involvement in the civil war. Taylor was originally indicted in 2003, but he was given asylum in Nigeria after fleeing Liberia. In March 2006, Taylor fled from his house in Nigeria and was arrested at the Cameroon border. Taylor was extradited to the SCSL following a request to this effect by the Liberian government. He was then immediately turned over to the SCSL. Because Taylor still enjoyed considerable support in Liberia, President Ellen Johnson Sirleaf requested the trial to be moved to The Hague. The Dutch government called for United Nations Security Council Resolution 1688 to take him but also requested a third country to hold him if convicted, to which the United Kingdom agreed. His trial in Freetown was deemed undesirable for security reasons with UNAMSIL having considerably reduced its presence. United Nations Security Council Resolution 1688 of 17 June 2006 allowed the Special Court to transfer Taylor's case to The Hague, Netherlands, where the physical infrastructure of the International Criminal Court would be used with the trial still being conducted under the SCSL's auspices. Taylor's trial started on 4 June 2007, with the first witness appearing 7 January 2008. The prosecution rested its case on 27 February 2009, and the defense began their case on 13 July and rested on 12 November 2010. The Trial Chamber II scheduled the announcement of its verdict on 26 April 2012 The verdict was read starting at 11:00 by the presiding judge Richard Lussick, who said that "the trial chamber unanimously finds you guilty of aiding and abetting [all of these] crimes:" acts of terrorism; murder; violence to life, health or physical well being of persons; rape; sexual slavery; outrages upon personal dignity; violence to life, health and physical or mental well being of persons; other inhumane acts, a crime against humanity; conscripting or enlisting children under the age of 15 years into the armed forces; enslavement; and pillage in accordance with article 6.1 of the SCSL's statute. His sentence would be announced on 30 May after a hearing in which Taylor would be given the opportunity to speak on 16 May. An appeal could also be filed within 14 days of the decision. Though Taylor had rejected complicity on any of the charges, the court said that he ordered and supported the RUF, while the prosecution said that RUF's undermining of a 1999 ceasefire prolonged the war and was financed by Taylor through the proceeds of illegally mined "blood diamonds." In reaction to the verdict, Richard Dekker, the head of the international justice programme at Human Rights Watch said: "The Taylor verdict is a watershed moment, however it turns out. As president, Taylor is believed to have been responsible for so much murder and mayhem which unfolded in Sierra Leone. His was a shadow that loomed across the region". Christine Cheng of Exeter College, Oxford pointed to the politicisation of the trial and the degree to which the trial has been funded by Western states, though she added that the conclusion of Taylor's trial represented a "milestone for the pursuit of international justice." The prosecutor Brenda J. Hollis reacted to the verdict in saying:
Today is for the people of Sierra Leone who suffered horribly because of Charles Taylor. This judgment brings some measure of justice to the many thousands of victims who paid a terrible price for Mr. Taylor's crimes. Today's historic judgment reinforces the new reality, that Heads of State will be held to account for war crimes and other international crimes. This judgment affirms that with leadership comes not just power and authority, but also responsibility and accountability. No person, no matter how powerful, is above the law. The judges found that Mr. Taylor aided and abetted the crimes charged in counts 1 through 11, and that he planned with Sam Bockarie the attacks on Kono, Makeni and Freetown in late 1998 and January 1999 during which the charged crimes were committed. The Trial Chamber's findings made clear the central role Charles Taylor played in the horrific crimes against the people of Sierra Leone. Mr. Taylor's conviction for murder acknowledges the thousands who were brutally killed. These men, women and children were violently taken from their family and friends, and many were killed in remote locations known only to their killers. Victims' families were left destitute, with emotional wounds that will never heal. Richard Falk criticised the trial, arguing that Western powers selectively prosecuted only war criminals who were opposed to Western interests. He also noted that the U. S. has refused the International Criminal Court jurisdiction over its citizens.

Қадірсіздік туралы істер

Сот екі сотқа шағымдану ісін бастады. Біріншісі 2005 жылы ашылды, ол қорғау командасының тергеушісі Брима Самураның, сондай-ақ айыпталушылардың әйелдері – Маргарет Брима, Ненех Жалло, Эстер Камара және Анифа Камараның куәгерді қорқытуына қатысты болды. Самура ақталды, бірақ қалған барлық айыпталушылар бір жылға шартты жазаға кесілді. 2012 жылдың маусым айында Эрик Сенесси сотқа қарама-қайшылық жасағандығының сегіз фактісі бойынша сотталып, кінәлі деп танылды. Келесі айда ол әр факті бойынша екі жылға бас бостандығынан айырылды, мүддеталар бірдей мерзімде өтелуге тиіс. Камара, Кану және Бангура да 2012 жылдың маусым айында сотталды. 2012 жылдың қыркүйегінде олар сотқа қарама-қайшылық жасады деп танылды. Кану мен Бангура "куәгерге пара беру арқылы әділет әкімшілігіне кедергі келтіргені" және арнайы сотта куәлік берген куәгерді жаңғыртудан бас тартуға итермелегені үшін екі айыптан сотталды. Камара бұрын берген куәлігін қайтарып алуға куәгерді итермелегені үшін де кінәлі деп танылды. 2012 жылдың қазан айында Каргбо, Камара, Кану және Бангура куәгерлерді бұрмалау туралы айыптаулар бойынша 18 айдан (Каргбо үшін шартты) 2 жылға дейін бас бостандығынан айырылды. 2012 жылы Чарльз Тейлордың жетекші қорғау кеңесшісі Куртни Гриффитс қорғалған куәгердің жеке басын жариялаған деп айыпталды. Сот оны кінәсіз деп тапты. 2012 жылдың қазан айында жетінші айыпталушы Принс Тейлор куәгерлерді бұрмалау және сот әкімшілігіне араласу үшін сотқа қарама-қайшылық жасады деген тоғыз айып тағылды. 2013 жылдың қазан айында апелляциялық алқа 2–1 дауыспен оның алғашқы айыбын жоққа шығарды.

АФРК

2007 жылдың 20 маусымында Қарулы Күштер Революциялық Кеңесінің сотында үш күдікті – Брима, Кану және Камара 14 айыптаудың 11-і бойынша кінәлі деп танылды. Олардың ішінде терроризм актілері; ұжымдық жазалау; жою; адамгершілікке қарсы қылмыс – кісі өлтіру; соғыс қылмысы – кісі өлтіру; зорлау; жеке басының қадір-қасиетіне қол сұғу; соғыс қылмысы – дене зорлық-зомбылығы; 15 жасқа толмаған балаларды қарулы күштерге немесе топтарға әскери қызметке алу немесе оларды жаушылық әрекеттерге белсенді қатысуға пайдалану; құлдыққа салу; тонау кірді. Олар үш айыптау бойынша кінәсіз деп танылды: сексуалдық құлдық және сексуалдық зорлық-зомбылықтың кез келген түрі; басқа адамгершіліксіз әрекет – мәжбүрлі неке; және адамзатқа қарсы қылмыс – басқа адамгершіліксіз әрекеттер. 2007 жылдың 19 шілдесінде Алекс Тамба Брима мен Сантиги Борбор Кану 50 жылға бас бостандығынан айырылды, ал Брима Камара 45 жылға бас бостандығынан айырылды. 2008 жылдың 22 ақпанында Апелляциялық палата олардың шағымдарын қабылдамады және сот шешімдерін күшінде қалдырды.

CDF

2007 жылдың 2 тамызында CDF-тің екі аман қалған айыпталушысы Кондева мен Фофана кісі өлтіру, қатыгездікпен қарау, тонау және ұжымдық жазалау қылмыстары үшін кінәлі деп танылды. Кондева балаларды әскери қызметке пайдалануда да кінәлі деп танылды. CDF соты, бәлкім, ең көп дау тудырған сот болды, себебі көптеген Сьерра-Леонеліктер CDF-ті RUF-тің зорлық-зомбылығынан қорғады деп есептеді. 2008 жылғы 28 мамырда жарияланған апелляциялық шешімдер бойынша Апелляциялық палата екі айыпталушының да ұжымдық жазалау бойынша айыптауларын, сондай-ақ Кондеваның балаларды әскери қызметке пайдаланғаны үшін айыптауларын күштен шығарды. Дегенмен, Апелляциялық палата екеуіне де кісі өлтіру және адамзатқа қарсы қылмыс жасағаны үшін жаңа айыптаулар қосты. Апелляциялық палата екеуіне де жазаны қатаңдатып, Фофана 15 жылға, ал Кондева 20 жылға сотталды.

РЖҚ

2009 жылдың 25 ақпанында үш RUF айыпталушысының әрқайсысына кінәлі үкім шығарылды. Исса Сесей мен Моррис Каллонның әрқайсысы тағылған 18 баптың 16-сы бойынша кінәлі деп танылды. Аугустин Гбао 18 баптың 14-і бойынша кінәлі деп танылды. Айыптаулардың арасында адам өлтіру, балаларды әскерге алу, мүше кесу, сексуалдық құлдық және мәжбүрлі некеге тұру сияқты қылмыстар болды. Үшеуі де мәжбүрлі некеге тұруға мәжбүрлеу бойынша кінәлі деп танылды, бұл халықаралық қылмыстық соттағы алғашқы осындай үкім болды. Үшеуі де кінәлі емес екендерін айтқандықтан, үкім оқылып жатқанда бас шайқады. 2009 жылдың 8 сәуірінде жазалар жарияланды. Сесей 52 жыл, Каллон 40 жыл, Гбао 25 жылға сотталды. Үкімдер мен жазаларға шағымдану туралы өтініш берілді, ал 2009 жылдың 26 қазанында Апелляциялық палата шағымды қабылдамау туралы шешім шығарды.

Чарльз Тейлор

2012 жылдың 26 сәуірінде Чарльз Тейлор оған тағылған 11 қылмыстың барлығы бойынша кінәлі деп танылды. Ол бұрын соғыс қылмыстарын тапсыру және бірлескен құттықтасудан ақталған еді. 2012 жылдың 30 мамырында ол 50 жылға бас бостандығынан айырылды.

Бақылау есептері

Сиерра-Леоне арнайы сотының бақылау есептері – бұл Калифорния университетінің Берклидегі Соғыс қылмыстарын зерттеу орталығынан жіберілген сот процестерін бақылаған мамандар жазған және зерттеген сот ісінің есептерінің жинағы. Есептер орталықтың веб-сайтында қолжетімді. Бақылаушылар сот отырыстары туралы апталық есептерді, сондай-ақ әділет процесінің түрлі аспектілері, оның ішінде сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты айыптаулар, бала куәгерлер және Қорғаныс кеңсесі туралы арнайы есептер жариялады.