Кіріспе

Фосфоль – химиялық формуласы бар органикалық қосылыс; ол пирролдың фосфор аналогы болып табылады. Фосфоль термині негізгі гетероциклдің алмастырылған туындыларын да білдіреді. Бұл қосылыстар теориялық тұрғыдан қызығушылық тудырады, сонымен қатар өтпелі металдар үшін лигандтар және күрделі органофосфорлық қосылыстардың прекурсорлары ретінде қолданылады. Трифосфоль, – 3 фосфор атомы бар гетероцикл. Пентафосфоль, P5H – 5 фосфор атомы бар циклдік қосылыс.

Құрылымы мен жабысуы

Пирол, тиофен және фуран сияқты байланысты 5 мүшелі гетероциклдерден өзгеше, фосфольдардың ароматикалық қасиеті төмендеген, бұл фосфордың жалғыз электрон жұбын делдалдауға құлшынбауын көрсетеді. Бұл айырмашылықтың негізгі көрсеткіші – фосфордың пирамидаға жақындауы. Ароматикалық қасиеттің болмауы фосфольдардың реакциялық қабілетімен де анықталады. Фосфольдар түрлі циклоаддициялық реакцияларға түседі; фосфольдардың координациялық қасиеттері де жақсы зерттелген.

Дайындық

Аталық фосфол алғаш рет 1983 жылы сипатталған. Ол литий фосфолидін төмен температурада протондыу арқылы алынған. Пентафенилфосфол туралы 1953 жылы хабарланған. Фосфолдарға жетудің бір жолы МакКормак реакциясы болып табылады, ол 1,3 диенді фосфоноз хлоридіне (RPCl2) қосу және одан кейін дегидрогалогендеуден тұрады. Фенилфосфолдарды цирконациклопентадиендер арқылы PhPCl2-мен реакцияластыру арқылы дайындауға болады.

Реактивтілік

P-H байланысы бар екіншілік фосфольдардың мінез-құлқы осы топтың реакциялық қабілетімен анықталады. Фосфольдарды, сондай-ақ, имдоил хлориді арқылы функционалдау және қосымша реакция арқылы β-функционалды фосфабензендерге (фосфининдер немесе фосфорин) айналдыруға болады.