Кіріспе

Мексика мен Орталық Америкадағы қарлығаштар тұқымдасына жататын құс. Мангро қарлығашы (Tachycineta albilinea) – Мексикадан Орталық Америка арқылы Панамаға дейінгі жағалау аймақтарында көбейетін қарлығаштар тұқымдасына жататын құс. Оның үстіңгі жағы көк-жасыл, қанаттары қара, құйрық асты бөлігі ақ, ал құйрығы қара түсті. Оны көзінің жанындағы ақ жолақпен, ақ сызықпен тануға болады, мұндай белгі тек тахицинета тұқымдасының тағы екі түрінде ғана кездеседі: қызғылт-жасыл қарлығаш және ақ құйрықты қарлығаш. Еркек және ұрғашы құстардың қауырсындары ұқсас болғанымен, мөлшері шамалы өзгеше. Жастардың үстіңгі жағы сұр қоңыр, ал астыңғы жағы ақшыл сұр түсті. Бұл қарлығаштың әні көбінесе жұмсақ дірілдеу ретінде сипатталады, сондай-ақ, «жеррт» деген дыбыс және өткір дабыл үні шығарады. Мангро қарлығашы көбейген кезде ағаш қарлығаштары сияқты өте аумақтық болады. Ұясын әдетте суға жақын, жер бетінен төмен орналасқан ойыс немесе жарықшада салады. Бұл түр көбейген кезде әдетте жеке тамақтанады, бірақ көбеймеген кезде топта тамақтанады. Балапандарына азық іздегенде ұяға жақын, ал өзі үшін азық іздегенде одан әлдеқайда алысқа барады. Азық іздеу кезеңдері арасында оны суға жақын жерде жиі кездестіруге болады. Бұл құс ауадағы жәндіктермен қоректенеді және өз мөлшеріне қарағанда едәуір ірі жем жейді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) шамамен 500 000 жеке құстан тұратын мангро қарлығашының популяциясын ең аз уайым тудыратын түр ретінде жіктеді. Оның саны азайып келеді, бірақ оны осал түр ретінде жіктеуге жеткілікті жылдамдықпен емес. Бұл түрге қатысты жыртқыштар туралы мәлімет аз, бірақ ол Sternostoma hirundinis – мұрын кенесінің бір түріне ұя салады. Сондай-ақ, оның ұялары кейде термитке және қара шыбыршыққа зардап шегеді.

Таксономия және этимология

Мангролы қарлығаш 1863 жылы америкалық әуесқой орнитолог Джордж Ньюболд Лоуренс Petrochelidon albilinea деп ресми түрде сипаттады. Оның қазіргі туысы, Тахицинета, 1850 жылы неміс орнитологы Жан Кабанис сипаттаған. Тахицинета туысының атауы ежелгі грек тілінен алынған takhukinetos сөзінен шыққан, мағынасы – "шапшаң қозғалатын", ал түрлік атауы albilinea латын тілінен алынған, онда albus – "ақ", linea – "сызық" деген мағына береді. Тахицинета түрлері қарлығаштар тұқымдасына жатады және Hirundininae кішітұқымдасына кіреді, оған барлық қарлығаштар мен мартиндер кіреді, бірақ өте ерекше өзен мартиндерін қоспағанда. ДНК тізбегін зерттеу нәтижесінде Hirundininae кішітұқымының ішінде үш негізгі топтасу бар екені анықталды, бұл топтасулар негізінен салынған ұяның түрімен байланысты. Бұл топтарға "негізгі мартиндер" (мысалы, құм мартиндері сияқты жер қазғыш түрлер), табиғи қуыстарды пайдаланатын "ұяны қабылдаушылар" және Делихон үй мартиндері сияқты "балшықтан ұя салушылар" жатады. Тахицинета түрлері "ұяны қабылдаушылар" тобына жатады. Тахицинетаның барлық тоғыз түрі жылтыр көк немесе жасыл арқасымен және ақ ішкі бөлігімен ерекшеленеді, бірақ ақ қылтықтары бар бес түр – мангролы қарлығаш, Түмбес қарлығашы, ақ қанатты қарлығаш, ақ қылтықты қарлығаш және Чили қарлығашы – ерекше жақын туыс, алғашқы үш түр және соңғы екеуі екі супертүрді құрайды. Перудің жағалауындағы Түмбес қарлығашы бұрын мангролы қарлығаштың кіші түрі саналған, бірақ оның дауысы, мінез-құлқы және цитохром b деректері оны жеке түр деп санау қажет екенін көрсетеді. Бұл түр мангролы қарлығаштан ауыз астындағы ақ сызықтың болмауымен және сәл өзгеше мөлшерімен де ерекшеленеді. Кейде жас құстың үстіңгі жағына жасыл түстің нәзік реңі түседі. Мангролы қарлығаштың дауысы "jeerrrt" немесе "chriet" деп естіледі. Әні көбінесе жұмсақ дірілдеу ретінде сипатталады.

Тіршілік ету ортасы

Мангролы қарлығаш - жалғыз өмір сүретін құс; оның ұялары бір-бірінен кемінде шақырымдай қашықтықта орналасады, әдетте оларды аралықта шақырымдай бөліп тұрады. Ұясы суға жақын табиғи немесе жасалған қуыстарда салынады, көбінесе ағаш түбінде немесе құрғаған ағашта. Ұяның тереңдігі бірнеше сантиметрге жетеді және шөп, жіңішке сабақтар, еңкейтілген мүк, жапырақтар мен таяқтардан тұрады. Ол қауырсынмен төселген. Ұя салыстырмалы түрде төмен орналасса да, әдетте су тасқынының деңгейінен жоғары болады. 3-тен 5-ке дейін ақ жұмыртқалар бар, олар 17 күнде жарылады.

Диета

Мангровый қарлығаш негізгі қорегі ретінде ұшатын кішкентай жәндіктермен қоректенеді, оның ішінде құсқұйрықтар мен аралар сияқты ірі түрлері де бар. Ол жейтін жәндіктер оның дене мөлшеріне қарағанда ірі болады. Бұл қарлығаш көбінесе шығанақтардың, көлдердің және үлкен өзендердің үстінде тамақтанады, бірақ кейде судан жоғарырақ немесе одан да биіктеп ұшып, азықтанады. Бұл қарлығаш Sternostoma hirundinis паразитінің – бір түрі мұрын кенесінің – қоныс ететін жері болып табылады.

Мәртебе

2016 жылдан бастап мангролы қарлығаш IUCN бойынша ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде жіктеледі. Халық санының азайып бара жатқанына белгілі бір дәлелдер бар. Бұл, мүмкін, мекендеу ортасының жойылуына немесе пестицидтердің қолданылуына байланысты. Осы түрді ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде жіктеудің себебі – оның 500 000-нан асатын үлкен популяциясы және өте кең таралған ареалы. Халық саны азайып жатқанмен, ол осал түр ретінде жіктелу үшін жеткілікті жылдамдықпен азаймайды.