Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыста көптеген үкіметтер, ұйымдар мен жеке тұлғалар "сенімнен, үмітсіздіктен немесе мәжбүрліктен" Осі державаларымен – Германия мен Италияның, Осі күштерінің негіз қалаушыларымен – ынтымақтастық жасады.
collaboration with Germany and Italy, the founding members of the [[Axis powers
Екінші дүниежүзілік соғыста көптеген үкіметтер, ұйымдар мен жеке тұлғалар "сенімнен, үмітсіздіктен немесе мәжбүрліктен" Осі державаларымен ынтымақтастық жасады. Кейде ұлтшылдар өз елдерін отарлаудан азат етеді деп сенген неміс немесе итальян әскерлерін қарсы алды. Дания, Бельгия және Виши француз үкіметтері өз азаматтары мен экономикаларына келтірілген зиянды азайту үмітімен басқыншылармен келіссөздер жүргізуге тырысты. Кейбір елдердің басшылары Италия мен Германиямен бірге жұмыс істеді, өйткені олар Бірінші дүниежүзілік соғыста және одан кейін жоғалған аумақтарды қайтарып алғысы келді немесе олардың ұлтшыл азаматтары жай ғана аңсаған. Франция сияқты басқа елдерде фашистік қозғалыстар мен антисемит сезімдер дамып келе жатқан еді, ал басқыншылар бұны растап, күшейтті. Голландиядағы Хендрик Сейффардт пен Грекиядағы Теодорос Пангалос сияқты адамдар өз елдерінің саясатында жеке билікке жету жолы ретінде ынтымақтастықты көрді. Басқалары Германия жеңіске жетеді деп сенді, олар жеңімпаз жақта болғысы келді немесе жеңілген жақта болудан қорықты. Одақтың әскери күштері көптеген еріктілерді жалдады, кейде қарумен, көбінесе кейін бұзылған уәделерімен, немесе тұтқындар арасында қамаудағы қорқынышты және жиі өлімге әкелетін жағдайлардан қашып құтылуға тырысты. Басқа еріктілер нацистік немесе фашистік идеологияға сенгендіктен өз еріктерімен әскерге түсті.
Терминология
Стенли Хоффман 1968 жылы идеологиялық себептермен ынтымақтастық жасағандарды сипаттау үшін «ынтымақтастықшы» терминін қолданды. Қазіргі заман тарихының профессоры Бертрам Гордон да идеологиялық және идеологиялық емес ынтымақтастықты белгілеу үшін «ынтымақтастықшы» және «ынтымақтас» терминдерін пайдаланды. Ынтымақтастық – жеңіске жеткен билікпен, кейде пассивті, ынтымақтастық жазу. Стэнли Хоффманн ынтымақтастықты еріксіз, қажеттілікті мойындауға мәжбүрлеу, немесе ерікті, мүмкіндікті пайдаланушылық, немесе ашкөздік ретінде қарастырды. Ол сондай-ақ ынтымақтастықты «қызметшіл» – пайдалы болуға тырысу, немесе «идеологиялық» – басқыншының идеологиясын толыққанды қолдау деп санаттады.
Бельгия
Бельгия 1940 жылы мамыр айында нацистік Германияның басып алуына ұшырап, 1944 жылдың соңына дейін оккупацияда болды. Саяси ынтымақтастық бельгиялық тілдік аймақтарда әртүрлі формалар алды. Голландия тілінде сөйлейтін Фландрияда Vlaamsch Nationaal Verbond (Фламанд Ұлттық Одағы немесе VNV), анық авторитарлық, антидемократиялық және фашистік идеялардың ықпалында болған, соғысқа дейінгі Фламанд қозғалысының бір бөлігі ретінде неміс оккупациялық стратегиясында маңызды рөл атқарды. VNV саясаткерлері Бельгияның азаматтық әкімшілігінде жоғары лауазымдарға тағайындалды. VNV-ның салыстырмалы түрде умеренный ұстанымы соғыстың барысында радикалды және Германияны жақтаған DeVlag қозғалысымен ығыстырылды. Француз тілінде сөйлейтін Валонияда Леон Дегрелдің Рексист партиясы, соғысқа дейінгі авторитарлық және католик-фашистік саяси партия, VNV-ның Валлондық баламасы болды. Алайда, Рекстің бельгиялық ұлтшылдығы оны VNV-ның фламандтық ұлтшылдығымен және неміс Flamenpolitik-імен келіспеушілікке түсірді. Рекс 1941 жылдан кейін радикалданды және өзін Вафен СС құрамына қосып алды. Соғысқа дейінгі Бельгия үкіметі 1940 жылы эмиграцияға кеткенімен, Бельгияның мемлекеттік қызметі оккупацияның көп бөлігінде сақталды. Бас хатшылар комитеті, мемлекеттік қызметкерлердің әкімшілік органы, таза технократиялық институт ретінде құрылған болса да, неміс оккупациялық саясатын жүзеге асыруға көмектескені үшін айыпталады. Бельгиялықтарға зиян тигізбеу ниетімен, ол неміс саясатын, мысалы, еврейлерді қуғындауды және жұмысшыларды Германияға депортациялауды тоқтатуға мүмкіндік бермеді. Дегенмен, ол соңғысын 1942 жылдың қазанына дейін кейінге шегерді. Комитетке тапсырмалар беру арқылы немістердің оларды күшпен орындауынан гөрі тиімдірек орындалуын қамтамасыз етті. Бельгия азық-түлік импорты үшін Германияға тәуелді болғандықтан, комитет келіссөздерде үнемі қиын жағдайда болды. Эмиграциядағы Бельгия үкіметі комитетті немістерге көмектескені үшін сынады. Бас хатшылар Бельгияның өзінде де танымал болған жоқ. 1942 жылы журналист Пол Струй оларды "көбінесе наразылық тудыратын және бірауыздылықпен қарсылыққа ұшырайтын" деп сипаттады. Неміс оккупациялық билігінің бейнесі ретінде, олар халықтың наразылығына ұшырады, олар оларды жүзеге асырған неміс талаптары үшін кінәлады. Көптеген бұрынғы бас хатшылар соғыстан кейін саясатқа қатысты. Виктор Леманс оңшыл Христиан-әлеуметтік партиясынан (ХСП) сенатор болып сайланды және Еуропалық Парламенттің президенті болды. Белгия полициясы да, әсіресе Холокост кезінде ынтымақтастық жасады деп айыпталады, мысалы, 1944 жылдың ақпанында өлтірілген Société Générale компаниясының басшысы Александр Галопин. Азаматтарға қарсы жазалау шараларының кезінде жасалған жаппай қырғындардың арасында.
Британдық Ла-Манш аралдары
Канал аралдары – нацистік Германияның Еуропада басып алған жалғыз британдық аумағы болды. Аралдар үкіметтерінің саясаты неміс басқыншыларымен «дұрыс қарым-қатынас» деп аталатын саясат болды. Арал тұрғындары оккупацияға қарсы қарулы немесе зорлыққа құрылған қарсылық көрсеткен жоқ. 1945 жылдан кейін ынтымақтастық туралы айыптаулар тергелді. 1946 жылдың қараша айында Ұлыбританияның ішкі істер министрі Ұлыбритания парламентіне хабарлап, Германияға өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өнімдерін сатуды ұйымдастыруға көмектесті. Соғысқа дейін, соғыс кезінде және соғыстан кейін Дания шектеулі босқындар саясатын ұстанды; ол шекараны кесіп өткен кем дегенде 21 еврей босқынын неміс билігіне тапсырды; олардың 18-і, соның ішінде бір әйел және оның үш баласы концлагерлерде қайтыс болды. 2005 жылы премьер-министр Андерс Фог Расмуссен осы саясат үшін ресми түрде кешірім сұрады. 1941 жылдың 22 маусымында Германияның Кеңес Одағына басып кіргенінен кейін, неміс билігі Дания коммунистерін тұтқындауды талап етті. Дания үкіметі полицияға құпия тізімдердегі 339 коммунисті тұтқындауға бұйрық берді. Олардың 246-сы, соның ішінде Дания парламентінің үш коммунист депутаты, Дания конституциясын бұза отырып, Хорсерод лагеріне қамалды. 1941 жылдың 22 тамызында Дания парламенті Коммунистік заңды қабылдап, Дания Коммунистік партиясын және коммунистік қызметтің барлығын тыйым салды. 1943 жылы тұтқынға алынған коммунистердің шамамен жартысы Штутгоф концлагеріне ауыстырылды, онда олардың 22-сі қайтыс болды. Өнеркәсіптік өндіріс және сауда, ішінара геосаяси жағдайлар мен экономикалық қажеттіліктерге байланысты, Германияға қайта бағытталды. Көптеген үкімет шенеуніктері Германиямен кеңейтілген сауданы Даниядағы әлеуметтік тәртіпті сақтау үшін маңызды деп есептеді және жұмыссыздық пен кедейліктің өсуі азаматтық наразылықтарға әкеліп соқтырады деп қорқып, немістердің жазалау шараларына алып келуі мүмкін деп ойлады. Алайда, Дания кабинеті Германияның Данияның еврей халқына қатысты кемсітуші заңдарды қабылдау туралы талаптарын қабылдамады. Өлім жазасы туралы талаптар да, сондай-ақ неміс әскери соттарына Дания азаматтарына қатысты сот өкілеттігін беру және Дания әскерінің бөлімдерін неміс әскеріне беру туралы талаптар да қабылданбады.
Виши Франция
Бірінші дүниежүзілік соғыстың батыры маршал Филипп Петен Франция шайқасынан кейін үшінші француз республикасы құлағанда, Парижден емес, Вишиден басқарылатын Франция мемлекетінің (État Français) басшысы болды. Премьер-министр Пол Рейно осыған байланысты келісімге қол қоюдан бас тартып, отставкаға кетті. Ұлттық ассамблея Петенге жаңа конституция жазу үшін конституциялық жиналыс (конституциялық конвенция) шақыруға толық билік берді. Бірақ Петен бұл толық өкілеттіктерін авторитарлық Франция мемлекетін құру үшін пайдаланды. Пьер Лаваль және басқа Виши министрлері бастапқыда француз халқының өмірін сақтауға және француз әскери тұтқындарын елге қайтаруға басымдық берді. Виши үшін тәуелсіздік көрінісі маңызды болды, себебі олар неміс әскери үкіметінің тікелей билігінен қашып, оған жол бергісі келмеді. Неміс билігі Виши үкіметін Марсель Деат, Жозеф Дарнан және Жак Дориот сияқты жақтас, нацистік көзқарасты лидерлермен алмастыруы мүмкін екенін жасырын түрде ескертті. Оларға Вишидің нацистік Германиямен жеткіліксіз ынтымақтастығы үшін жұмыс істеуге, жариялауға және сынауға рұқсат берілді.
Ынтымақтастық қозғалыстары
Францияда радикалды коллаборационизмнің жетекші жақтаушылары ретінде пайда болған төрт негізгі саяси топ – Марсель Деаттың Ұлттық халықтық жиналысы (Rassemblement National Populaire, RNP), Жак Дориоттың Француз халықтық партиясы (Parti Populaire Français, PPF), Эжен Делонклдің Әлеуметтік революциялық қозғалысы (Mouvement Social Révolutionnaire, MSR) және Пьер Костантинидің Француз лигасы (Ligue Française). Бұл топтардың саны шағын болды, 1940 және 1944 жылдар аралығында 220 000-нан аз француз (соның ішінде Солтүстік Африкада) коллаборационисттік қозғалыстарға қосылды. Оккупацияның соңғы алты айында Деат, Дарнанд және Дориот үкімет мүшелері болды. 1943 жылдың қаңтар айында Лаваль Жозеф Дарнанд басқаратын жарымәскери полиция күшін – Милис құрды, ол Гестапоға қарсылық қозғалысын басуға және еврейлерді қуғындауға көмектесті, оның құрамында 30 000 ер және әйел болды. Француз тарихшысы Пьер Жиолитоның мәліметінше, соғыс барысында 30 000-ға жуық француз неміс әскери бөлімдерінде (жауынгерлік қызметтен тыс қызметкерлерді қоса алғанда) қызмет етті. Осыған орай, оккупантпен қарым-қатынас екіұшты сипатта болды. Рональд Тирский француз коммунистерінің сол кезеңдегі әрекеттерін «кейбір жағынан белсенді ынтымақтастық» деп сипаттады. Неміс оккупациясының алғашқы күндерінде L’Humanité газетінің жасырын басылымы француз жұмысшыларын неміс сарбаздарымен дос болуға шақырды, оларды ұлттың жауы емес, «сыныптық бауырлар» деп көрсетті. 1940 жылдың маусымында партия жетекшілігінің тапсырмасымен француз коммунистік басшылары неміс билігімен байланысқа шығып, Париждегі неміс елшісі Отто Абецпен кездесті. Олар 1939 жылдың тамызында Даладье үкіметі тарапынан Германия-Кеңес одағын қолдағандығы үшін тоқтатылған L’Humanité газетін қайта басып шығаруға рұқсат беруді сұрады. Сондай-ақ, 1939 жылдың қыркүйегінде таратылған Француз коммунистік партиясын заңдастыруды талап етті. Келіссөздер неміс әскери басшылығының қарсылығы мен Петен үкіметінің антикоммунистік көзқарастарына байланысты сәтті аяқталмады.
Германияға француз жұмысшылары
Виши бастапқыда әр қайтарылған француз соғыс тұтқыны үшін неміс фабрикаларында жұмыс істеуге үш француз еріктісін жіберуге келісті. Алайда, бұл бағдарлама (la relève деп аталды) Рейхтің қанағаттандыруына жеткілікті жұмысшы тартпады, сол себепті Виши 1943 жылдың ақпан айында 18-20 жастағы француз жастарын Service du travail obligatoire (STO; ағылш. міндетті еңбек қызметі) қызметіне шақыруды бастады. Бұл екі жылдық міндетті еңбекке алу 800 000 француздың неміс еңбек лагерлеріне депортациялануына әкелді. Өте танылмаған STO, ынтымақтастық саясатына қарсы наразылықты күшейтті және көптеген жас жігіттердің оған барудың орнына француз қарсыласының қатарына қосылуына себеп болды. Адамдар маки (ауылдық қарсылық) тобына қосылу үшін орман мен таулы далаға жасырына бастады.
Вишидің Холокостқа қатысы
Францияда оккупацияға дейін-ақ еврейге қарсы сезім мен еврейге деген құрметтің тарихы қалыптасқан еді, бұл 1894 жылдан 1906 жылға дейінгі Альфред Дрейфустың кінәлі екендігіне байланысты даудан көрініс тапты. Тарихшылар Вишидің еврейге қарсы науқандарының қаншалықты француздық тамырдан, неміс басқыншыларымен ерікті ынтымақтастықтан және қаншалықты нацистік нұсқаулармен қарапайым (кейде тіпті қарсылықпен) ынтымақтастықтан туындағаны туралы әртүрлі пікір білдіреді. Пьер Лаваль еврейлерді, ром халқын және басқа да "жағымсыз" топтарды жоюда маңызды шешімдер қабылдады. Еврейлердің мәртебесі туралы екінші заң сияқты, еврейге қарсы және масондыққа қарсы шаралардың күшейіп, шектеулі болуынан кейін Виши Францияда бірнеше тұтқын лагерьлерін ашты, мысалы, Дрансидегі лагерьде еврейлер, цыгандар, гомосексуалдар және саяси қарсыластар ұсталды. Рене Буске басқарған француз полициясы, Германияның күшейе берген қысымымен, 76 000 еврейді (тікелей және француз лагерьлері арқылы) нацистік концлагерьлерге және жою лагерьлеріне депортациялауға көмектесті. 1995 жылы президент Жак Ширак француз мемлекетінің соғыс кезінде еврейлерді депортациялауға жауапкершілігін ресми түрде мойындады, әсіресе 1942 жылдың шілдесіндегі Вель-д’Ив ұстауында 13 000-нан астам құрбан болды, олардың ішінде бар болғаны 2 500 адам аман қалды, және Лаваль өз еркімен балаларды ата-аналарымен бірге депортациялауды шешті. Буске сонымен қатар француз полициясын гестапомен бірлесіп Марсельдегі ескі портың толық ауданын қырып салған жаппай ұстау операциясын (rafle) жүргізуге ұйымдастырды. Франциядағы еврейлердің (окупацияның басында шамамен 300 000 адам) Холокост кезінде қаншасы қаза болғаны туралы бағалаулар шамамен 60 000 (≅ 20%)-дан шамамен 130 000 (≅ 43%)-қа дейін жетеді. Серж Кларсфельдтің Дранси тұтқын лагерінде сақталған құжаттарды зерттеуіне сәйкес, Франциядан Польшадағы өлім лагерлеріне депортацияланған 75 721 еврейдің тек 2 567-і ғана аман қалды.
Салдары
1944-1945 жылдары Францияда "Азат ету" қозғалысы кеңіне тараған кезде, "Жабайы тазалау" (Épuration sauvage) деп аталатын құбылыс орын алды. Қарсылық топтары, әсіресе күдікті жасырын хабаршылар мен Виши режимінің партизанға қарсы әскери құрамы – "Милис" мүшелеріне қарсы шұғыл жазалау шараларын қолданды. Ресми емес соттар мыңдаған адамды, кейде әділетсіз, жаумен ынтымақтастық жасады және олармен байланыс күйінде болды деген айыппен соттап, жазалады. Қайтыс болғандардың саны туралы бағалар әртүрлі, бірақ тарихшылар олардың нақты саны ешқашан толық анықталмайтынына келіседі. Францияда заңды тәртіп орнағаннан кейін, ресми емес тазалаулар l'Épuration légale (заңды тазалау) ауыстырды. Ең танымал және көп талап етілген сот үкімдері Пьер Лавальға, ол 1945 жылғы қазан айында сотталып, жазасын өтеді, және маршал Филипп Петенге, оның 1945 жылғы өлім жазасы кейіннен Бретон Йе аралында өмір бойына түрмеге жазалауға ауыстырылды, ол 1951 жылы қайтыс болды. Бірнеше онжылдықтан кейін, Пол Тувье сияқты бірнеше тірі қалған бұрынғы әріптестер адамзатқа қарсы қылмыстар үшін сотталды. Рене Буске оңалтылып, француз саясатында, қаржысында және журналистикасындағы ықпалын қалпына келтірді, бірақ 1991 жылы еврейлерді депортациялау ісі бойынша тергелді. Ол 1993 жылы сот басталмас бұрын өлтірілді. Морис Папон президент де Гольдің тұсында Париж полициясының префекті болып қызмет етті (соның салдарынан 1961 жылғы Париж қырғынына тікелей жауапты болды) және 20 жылдан кейін президент Валери Жискар д'Эстеннің кезінде бюджет министрі болды. 1998 жылы Папон Бордо аймағынан 1560 еврейді француздық Дранси концлагеріне депортациялауды ұйымдастырғаны үшін адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін айыпталып, түрмеге қамалды. Эмиль Девойтен сияқты басқа да әріптестер соғыстан кейін маңызды лауазымдарға ие болды. Девойтен ақырында "Аэроспатиал" компаниясының басшысы болып тағайындалды, ол "Конкорд" ұшағын жасады.
Люксембург
1940 жылы мамыр айында Люксембург нацистік Германияның шабуылына ұшырады және 1945 жылдың басына дейін неміс оккупациясы астында болды. Бастапқыда, Германия өз халқын Германияға ассимиляциялауға дайындалып жатқандықтан, ел жеке аймақ ретінде басқарылды. 1941 жылы Люксембургте Damian Kratzenberg басшылығымен, Люксембург атанған лицейдегі неміс тілі мұғалімі Volksdeutsche Bewegung (VdB) құрылды. Оның мақсаты, толыққанды аннексияға дейін халықты Германияға жақын көзқарасқа итермелеу болды, бұл үшін «Heim ins Reich» ұраны қолданылды. 1942 жылдың тамызында Люксембург нацистік Германияға қосылды және люксембургтік ерлер неміс әскеріне әскерге шақырылды.
Монако
Монаконы нацистер басып алған кезде полиция 42 Орталық Еуропалық еврей босқынын қамап алып, нацистерге өткізді, бірақ сонымен бірге Монаконың өзінің еврейлерін қорғады.
Нидерланды
Немістер соғысқа дейінгі Голландия полициясын қайта ұйымдастырып, жаңа Коммуналдық полиция құрды, ол немістерге елдің қарсылық қозғалысымен күресуге және еврейлерді депортациялауға көмектесті. Нидерландыдағы Ұлттық-социалистік қозғалыстың (НСБ) әскери жасақтары болды, олардың мүшелері Нидерланд Ландстормы немесе Бақылау командасы сияқты басқа жарымәскери ұйымдарға ауыстырылды. Аз ғана адамдар немістерге еврейлерді іздеуде үлкен көмек көрсетті, олардың ішінде кейбір полиция қызметкерлері және Хеннеик колоннасы болды. Олардың көпшілігі НСБ мүшелері еді. Осы колонна ғана шамамен 900 яһудидің тұтқындалуына жауапты болды.
Норвегия
Норвегияда Видкун Квислинг басқаратын ұлттық үкіметті немістер Германияның басқыншылығы кезінде марионеттік режим ретінде орнатты, ал король Хакон VII және заңды түрде сайланған норвегиялық үкімет елден қашып кетті. Квислинг норвегиялықтарды Ваффен СС қатарына ерікті болып тіркелуге шақырды, еврейлерді депортациялауға көмектесті және норвегиялық қарсылық қозғалысының мүшелерін өлтіруге жауапты болды. Шамамен 45 000 норвегиялық коллаборационист фашистік Nasjonal Samling (Ұлттық одақ) партиясына қосылды, ал олардың шамамен 8 500-і коллаборационистік жарымәскери Hirden ұйымына мүше болды. 15 000-ға жуық норвегиялық нацистердің жағына шықты, ал 6 000-ы германдық СС-ке қосылды. Бұған қоса, Statspolitiet сияқты норвегиялық полиция бөлімшелері Норвегиядағы көптеген еврейлерді тұтқындауға көмектесті. Концентрациялық лагерьлерге және өлім лагерлеріне депортацияланған 742 еврейдің арасында тек 23-і ғана соғыс аяқталғанға дейін өлтірілмеді немесе қайтыс болмады. Еврей ерлер, әйелдер мен балаларды тұтқындауға, ұстауға және Осло портындағы СС әскерлеріне тапсыруға ең көп жауапты норвегиялық полиция офицері Кнут Рёд, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Норвегиядағы заңдық тазалау кезінде өткен екі көпшілікке жарияланған сот процесінде ақталды, бұл оқиға әлі де даулы болып тұр. Nasjonal Samling халықтың арасында аз қолдауға ие болды және Норвегия 1942-1943 жылдары соғыс бағыты өзгергенге дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеңінен қарсылық көрсеткен азау елдердің бірі болды. Соғыстан кейін Квислинг ату арқылы жазаланды. Оның есімі «сатқын» сөзінің халықаралық синониміне айналды.
Қазақстан
Италияның Албанияға басып кіргенінен кейін, Корольдік албан армиясы, полиция және жандармерия жаңадан құрылған Албанияның итальяндық протекторатында итальяндық қарулы күштерге біріктірілді. Албан фашистік милициясы 1939 жылғы сәуірде Италияның Албанияға басып кіргенінен кейін құрылды. Косовоның югослав бөлігінде ол Косово албандарынан құралған ерікті милиция – Вулнетари (немесе косовтықтар) құрды. Вулнетари бөлімшелері жиі этникалық сербтерге шабуыл жасап, бейбіт тұрғындарға қарсы шабуылдар ұйымдастырды. Олар жүздеген серб және қарамонталық ауылдарын өртеп, көптеген адамдарды өлтірді, Косово және көршілес аймақтарды тонады.
Балтық мемлекеттері
Кеңес Одағы алғаш басып алған Эстония, Латвия және Литва Балтық республикалары кейін Германия тарапынан оккупацияланды, содан соң тағы да Кеңес Одағы басып алып, АҚШСР Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасымен (Беларусь, төменде қараңыз) бірге Рейхскомиссариат Остланд құрамына енгізілді.
Эстония
Неміс жоспарларында Эстония болашақ неміс қоныстарының аумағына айналуы керек еді, өйткені эстондықтардың өзі нацистік нәсілдік шкалада жоғары саналды және германизацияға бейімді деп есептелді. Басқа Балтық елдерінен айырмашылығы, Эстония жерін неміс әскерлерінің басып алуы 1941 жылдың 7 шілдесінен 2 желтоқсанына дейін салыстырмалы түрде ұзаққа созылды. Кеңес үкіметі осы кезеңді эстондықтарға қарсы репрессиялық шаралар жүргізу үшін пайдаланды. Құпия полицияның (НКВД) бағынышты Жою батальондары шамамен 2000 эстондық азаматты өлтірді, ал 50-60 мың адам КСРО-ның ішкі аймақтарына жер аударылды. Олардың 10 мыңнан астамы бір жыл ішінде ГУЛАГ жүйесінде қайтыс болды. Көптеген эстондықтар өз елін азат ету үмітімен неміс әскерлерінің қатарында кеңес әскерлеріне қарсы күресті. Бұл шайқастарға шамамен 12 000 эстондық партизан қатысты. Ерекше маңызға ие болған 57 фин жаттықтырылған мүшесі бар "Эрна" тобы жау тылында жұмыс істеді. 1941 жылдың тамызында немістер 34 000-40 000 мүшелі "Омакайце" ұйымын құрды, ол негізінен кеңес үкіметі таратып жіберген "Кайтселит" ұйымының негізінде құрылған болатын. "Омакайце" неміс армиясының тылынан қызыл әскер сарбаздарын, НКВД мүшелерін және коммунистік белсенділерді тазартумен айналысты. Бір жыл ішінде оның мүшелері 5500 эстондық тұрғынды өлтірді. Кейін олар күзет қызметін атқарды және Эстонияға ұшып келген кеңес партизандарымен шайқасты. "Омакайце" мүшелерінен Эстония полициясы, Эстонияның көмекші полициясының қызметкерлері және Эстонияның 20-шы Вафен СС дивизиясының офицерлері тағайындалды. Немістер Гьялмар Ме басқаратын "Эстондық өзін-өзі басқару" деп аталатын марионеттік үкімет құрды. Бұл үкімет ішкі істерде, мысалы полиция лауазымдарын толтыруда айтарлықтай тәуелсіздікке ие болды. Эстониядағы қауіпсіздік полициясы (SiPo) 139 неміс және 873 эстондықтан тұратын аралас құрамға ие болды және формальды түрде "Эстондық өзін-өзі басқаруға" бағынды. Эстония полициясы немістермен бірлесіп еврейлерді, цыгандарды, коммунистерді және қазіргі тәртіпке қарсы немесе қоғамға жат элементтер деп саналғандарды ұстады. Полиция эстондықтарды неміс басшылығымен әскери қызметке және мәжбүрлі еңбекке шақыруға көмектесті. Немістер келгенге дейін эстондық еврейлердің көп бөлігі қашып кетті, тек шамамен мыңға жуығы қалды. Олардың барлығын эстондық полиция ұстап, "Омакайце" өлтірді. Эстонияның көмекші полициясының және 20-шы Вафен СС дивизиясының мүшелері эстондықтардың аумағында немістер құрған концлагерьлерге және еңбек лагерьлеріне жіберілген еврей тұтқындарын да өлтірді. Эстонияға кіргеннен кейін немістер батальонға тең шамадағы ерікті эстондық бөлімдерін құруды бастады. 1942 жылдың қаңтарына дейін алты қауіпсіздік тобы (No. 181-186, шамамен 4000 адам) құрылды және Вермахттың 18-ші армиясына бағынды. Бір жылдық келісімшарт аяқталғаннан кейін кейбір еріктілер Вафен СС-ке өтті немесе азаматтық өмірге оралды, ал үш Шығыс батальоны (No. 658-660) қалғандардан құрылды. Олар 1944 жылдың басына дейін соғысты, содан кейін олардың мүшелері 20-шы Вафен СС дивизиясына өтті. 1941 жылдың қыркүйегінен бастап СС және полиция басқаруы төрт жаяу әскер қорғаныс батальонын (No. 37-40) және резервтік және саперлік батальонды (No. 41-42) құрды, олар операциялық жағынан Вермахтқа бағынды. 1943 жылдан бастап олар полиция батальондары деп аталды, оларда 3000 адам қызмет етті. 1944 жылы олар екі жаяу әскер батальонына айналдырылды және 1944 жылдың күзінде Германияға эвакуацияланды, онда олар 20-шы Вафен СС дивизиясына қосылды. 1941 жылдың күзінде немістер сегіз полиция батальонын (No. 29-36) құрды, олардың ішінде No. 36 әскери мақсатта жұмыс істеді. Алайда, тапшылықтарға байланысты олардың көпшілігі Ленинград маңындағы майданға жіберілді және 1943 жылы таратылды. Сол жылы СС және полиция басқаруы бес жаңа қауіпсіздік және қорғаныс батальонын құрды (олар No. 29-33 нөмірін мұра етті және 2600-ден астам адамнан тұрды). 1943 жылдың көктемінде бес қорғаныс батальоны (No. 286-290) міндетті әскери қызмет бөлімдері ретінде құрылды. 290-шы батальон эстондық орыстардан құралды. No. 286, 288 және 289 батальондары Беларусьте партизандармен күреске жұмылдырылды. 1942 жылдың 28 тамызында немістер "Эстон Вафен СС легионы" құрды. Шамамен 1000 еріктінің 800-і "Нарва" батальонына қосылып, 1943 жылдың көктемінде Украинаға жіберілді. 1943 жылдың ақпанында еріктілердің саны азайғандықтан, немістер Эстонияда міндетті әскери қызметті енгізді. 1919 және 1924 жылдар аралығында туғандар Германияда жұмыс істеуге баруды, Вафен СС-ке немесе Эстонияның көмекші батальондарына қосылуды таңдауға тиіс болды. 5000 адам "Эстон Вафен СС легионына" қосылды, ол 3-ші "Эстон Вафен СС бригадасына" қайта ұйымдастырылды. Қызыл әскердің шабуылы күшейген кезде жалпы жұмылдыру жарияланды, ол Эстонияның соңғы премьер-министрі Юри Улуотс ресми түрде қолдады. 1944 жылдың сәуір айына қарай 38 000 эстондық әскерге шақырылды. Олардың кейбіреулері 3-ші Вафен СС бригадасына өтті, ол дивизия деңгейіне дейін кеңейтілді (20-шы Вафен СС дивизиясы: 10 батальон, 1944 жылдың жазында 15 000-нан астам адам) және барлық қолданыстағы эстондық бөлімдерді (көбінесе Шығыс батальондары) қамтыды. Жасы кішілері басқа Вафен СС бөлімдеріне шақырылды. Қалғандарынан алты шекара қорғаныс полкі және төрт полиция фузилия батальоны (No. 286, 288, 291 және 292) құрылды. Эстондық қауіпсіздік полициясы және СД, 286-шы, 287-ші және 288-ші Эстондық көмекші полиция батальондары және "Омакайце" (Халықтық гвардия) жасақтарының 2,5-3% (1000-1200 адам) Ресейдің Псков облысындағы және Эстониядағы Ягала, Вайвара, Клоога және Лагеди концлагерьлерінде 400-1000 цығанды және 6000 еврейді ұстауға, күзетуге немесе өлтіруге қатысты. Осы бөлімдердің күзетуімен Эстонияда 15 000 кеңес әскерінің тұтқындары қайтыс болды: кейбіреулері салдарынан және нашар қарым-қатынас салдарынан, ал кейбіреулері атып тастау арқылы. Осы топ жалғыз 26 000 еврейді, негізінен 1941 жылдың қараша және желтоқсан айларында Латвияның еврей халқының жартысына жуығын өлтірді. 1943 жылы бұл бригада, кейіннен 19-шы Вафен гренадер дивизиясы (2-ші Латвия) аталды, 15-ші Вафен гренадер дивизиясы (1-ші Латвия) мен бірігіп Латвия легионына айналды.
Литва
Неміс басқыншылығына дейін Литвадағы және эмиграциядағы кейбір көшбасшылар Германияның Словакия Республикасына бергендей, елге автономия беретініне сенді. Неміс барлау қызметі Абвер Литвалық Активтік Фронтының, литвалық елшілігі Берлинде орналасқан Германияға жақын ұйымның өзі бақылап отыр деп санады. Литвалықтар өз бастамасымен Литваның Уақытша Үкіметін құрды, бірақ Германия оны дипломатиялық тұрғыдан мойындамады және Литва елшісі Казис Шкирпаның премьер-министр болуына жол бермеді, керісінше оның әрекеттерін белсенді түрде тоқтатып отырды. Уақытша үкімет билігі болмағандықтан және немістердің кеңестік басқыншылықтан құтқарушылар емес, басқыншылар ретінде келгені анық болған соң таратылды. 1943 жылға қарай, немістердің литвалықтар туралы пікірі олардың оларға адалдық таныта алмағаны болды. 1943 жылдың көктемінде литвалықтарды әскерге шақырғанда, литвалықтар шақыруға өте аз мөлшерде жауап беріп, наразылық білдірді, бұл неміс басқыншыларын ашуландырды. Литвалық-американдық ғалым Саулюс Сужиеделис литвалық қоғамда антисемиттік сезім күшейгенін, ал антисемиттік ЛАФ эмигранттарына "сыртқы ықпалдардан көп түрткі болмады" деді. Ол литвалықтардың ынтымақтастығы "геноцидтік бағдарламаның барлық кезеңдерін жеңілдетуге маңызды көмек болды [және] жергілікті әкімшілік кейде құлшыныспен литвалық еврейлерді жоюға қатысты" деп қорытындылады. Басқа жерде Сужиеделис Литваның "1941 жылы моральдық және саяси көшбасшылығы сәтсіз аяқталғанын және мыңдаған литвалықтар Холокостқа қатысқанын" атап өтті, бірақ ол "уақыт, орын және кем дегенде құрбандардың шамамен санын көрсететін сенімді мәліметтермен расталғанша, неміс күштері келгенге дейін болған ірі қарақшылықтар туралы мәлімдемелерге сақ болу керек" деп ескертті. 1941 жылы Литва қауіпсіздік полициясы құрылды, ол нацистік Германияның қауіпсіздік полициясы мен қылмыстық полициясына бағынды. Вильнюстегі арнайы СД және неміс қауіпсіздік полициясы жасағы Панеряйда және басқа жерлерде 70 000 еврейді өлтірді. Сенімсіз дереккөз: date=June 2023 1943 жылы Варшава геттосының көтерілісін басу үшін бір батальон қолданылды, нәтижесінде нацистік басқыншылыққа алынған литвалық аумақтарда тұратын литвалық еврейлердің көбі жойылды. 1941 жылдың 25 шілдесінен бастап қатысу Рейхкомиссариат Остландтың Generalbezirk Litauen құрамына кірді. Ұйым бастапқыда грек Македониясының батысындағы славян тілінде сөйлейтін қауымнан 1000-3000 қарулы адамды тартты.
Судеттер жері
Конрад Хенлайн, Судет аймағының шекарасындағы үлкен неміс азшылығын ұсынып, халыққа күш көрсеткен популист саясаткер, Чехословакияға нацистік шабуылды белсенді түрде іздеді. Оның тырыстықтары Мюнхен келісіміне себеп болды деуге болады. Басып алғаннан кейін ол нацистердің еврейлерді Терезиенштадт геттосына депортациялауын басқарды, олардың дені аман қалған жоқ. Мысалы, 1942 жылы Терезиенштадттан 42 000 адам, олардың көп бөлігі чех еврейлері депортацияланды, олардың арасынан бар болғаны 356 адам аман қалды. Хенлайн Судет аймағынан барлық чехтерді қууға тырысты, бірақ көршілес Богемия және Моравия протектораты оларды қабылдаудан бас тартты және аймақтың өнеркәсіптеріне жұмыс күшінің қажеттілігі осындай этникалық саясаттан маңыздырақ екені туралы хабарлады.
Богемия мен Моравия протектораты (Чехия жерлері)
Неміс 1938 және 1939 жылдары Чехословакияны аннексиялаған кезде, ол Чехословакияның чех бөлігінен Богемия және Моравия протекторатын құрды. Оның құрамында 12 батальондық "үкіметтік армия", полиция және жандармерия болды. "Үкіметтік армияның" көп бөлігі 1944 жылы Солтүстік Италияға жұмысшылар мен күзетшілер ретінде жіберілді. Сенімсіз дереккөз: күні=2023 жылғы шілде. "Үкіметтік армияның" ынтымақтастық күші болған-болмағаны талқыланып келеді. Оның бас қолбасшысы Ярослав Эмингер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ынтымақтастық қылды деген айыптар бойынша сотталып, ақталды. Армияда болған кезде оның кейбір мүшелері белсенді қарсылық операцияларына қатысты, сондай-ақ соғыстың соңғы күндері армияның бір бөлігі Прага көтерілісіне қосылды.
Словакия Республикасы
Словакия Республикасы (Slovenská Republika) – 1939 жылдың 14 наурызынан 1945 жылдың 8 мамырына дейін нацистік Германияның одақтасы және клиенттік мемлекеті ретінде болған, жартылай тәуелсіз этникалық словак мемлекеті. Словакия Республикасы қазіргі Словакияның аумағымен (оңтүстік және шығыс бөліктерін қоспағанда) шамамен бірдей болды. Ол Германиямен, Богемия және Моравия протекторатымен, Германия басып алған Польшамен және Венгриямен шектес болды.
Грекия
Германия Грекияда нацистік үкімет орнатты. Премьер-министрлер Георгиос Цолакоглу, Константинос Логотетопулос және Иоаннис Раллис барлығы Осі билігімен ынтымақтасты. Грекия Германияға ауыл шаруашылығы өнімдерін, әсіресе темекіні экспорттады, ал грек "еріктілері" неміс фабрикаларында жұмыс істеді. Ынтымақтастық үкіметі ЕАМ/ЭЛАС қарсылығына қарсы күресу үшін Қауіпсіздік батальондары сияқты қарулы жарымәскери күштерді құрды. Бұрынғы диктатор генерал Теодорос Пангалос Қауіпсіздік батальондарын саяси оралудың жолы ретінде қарастырды, ал 1943 жылдың сәуірінде жұмысқа алынған грек армиясының офицерлерінің көпшілігі Пангалоспен байланысты республикашылдар еді. Джордж С. Меркуристің Грек ұлттық социалистік партиясы сияқты грек ұлттық социалистік партиялары, немесе Грекияның Ұлттық одағы сияқты ашық түрде антисемиттік ұйымдар, неміс биліктеріне грек қарсыластарымен күресуге, грек еврейлерін анықтауға және депортациялауға көмектесті. БУНД ұйымы және оның басшысы Агинор Джаннопулос грек еріктілерінен батальонды даярлады, олар СС және Бранденбургер бөлімдерінде шайқасты. Оккупация кезінде бірнеше чам албандары Балли Комбетар ұйымы аясында Грекияның Теспротия аймағында өздерінің әкімшіліктері мен жасақтарын құрды және алдымен итальяндық, содан кейін неміс оккупациялық күштерімен белсенді түрде ынтымақтасты, көптеген қылмыстар жасады. Аромандық саяси және жарымәскери күш, Рим легионы, аромандық ұлтшылдар Алкибиад Диаманди мен Николаос Матуссис басқаруымен, итальяндық күштермен де ынтымақтасты.
Венгрия
1941 жылдың сәуір айында, аумақтарды қайтару және неміс қысымының нәтижесінде Венгрия Югославияға шабуыл жасаған Вермахт әскерлеріне өзінің аумағы арқылы өтуге рұқсат берді. Венгрия премьер-министрі Пал Телеки одақтастармен бейтарап қарым-қатынас сақтауды қалаған, бірақ соғыстан шет қалу мүмкіншілігі болмады. Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Энтони Иден Венгрия өзінің аумағы арқылы неміс әскерлерінің өтуіне белсенді түрде қарсылық көрсетпесе, дипломатиялық қатынастарды үзуге мәжбүр болады деп ескертті. Венгрия Бас штабының бастығы генерал Хенрик Верт, Венгрия үкіметімен келіспей, неміс әскерлерін Венгрия арқылы тасымалдау үшін неміс Жоғарғы Бас қолбасшылығымен жеке келісім жасады. Телек осы оқиғаларды тоқтатуға күш жеткізбей, 1941 жылдың 3 сәуірінде өз-өзіне қол жұмсады. Венгрия 11 сәуірде Хорватия Тәуелсіз Мемлекеті жарияланғаннан кейін соғысқа қатысты. 1941 жылдың қаңтардағы халық санағында 10 000–20 000 еврей босқыны (Польшадан және басқа елдерден) есепке алынған-алылмағандығы белгісіз. Олар және 1850 жылдан бері заңды түрде тұруын дәлелдей алмаған 20 000-ға жуық адам Польшаның оңтүстігіне депортацияланды. Нацистік Германияның мәліметтері бойынша, барлығы 23 600 еврей өлтірілді, оның ішінде 1941 жылдың 15 шілдесі мен 12 тамызы аралығында Венгриядан қуылған және сол жерде тасталып қалған немесе немістерге тапсырылған 16 000 адам бар. Шындығында, венгрлер отбасылары ұрпақтар бойы осы аймақта өмір сүрген көптеген адамдарды депортациялады. Кейбір жағдайларда Венгрияның шенеуніктері депортация аяқталғанға дейін тұруға рұқсат алу өтініштерін қараусыз қалдырды. Депортацияланғандардың көп бөлігі (16 000) тамыз айының соңында Камянец-Подилскийдегі жаппай қырғынның құрбаны болды. Уйвидек (Нови Сад) және жақын ауылдардағы қырғын кезінде 1942 жылдың қаңтарында венгр армиясы мен "Чендёршег" (жандармерия) 2 550 сербті, 700 еврейді және 60 басқа адамды өлтірді. Бұл қылмыстарға кінәлі деп танылған Ференц Фекетехальми Чейднер, Мартон Зёльди, Йозеф Грасси, Ласло Диак және басқалар 1943 жылдың желтоқсанында Будапештте сотталды, бірақ кейбіреулері Германияға қашып кетті. Соғыс жылдарында еврейлер қарусыз "еңбек қызметіне" (munkaszolgálat) шақырылды, олар бомбаланған теміржолдарды жөндеп, әуежайлар салған немесе майданның алдындағы миналы жерлерді қолдарымен тазалаған. 1942–1943 жылдары Совет майданында шамамен 42 000 еврей еңбек қызметінің әскері қаза тапты, олардың 40%-ы Совет тұтқын лагерьлерінде қайтыс болды. Көптеген адамдар Шығыс майданындағы қатал жағдайлар мен венгр сержанттары мен офицерлерінің қатыгездігінен көз жұмды. Сербияның Бор қаласындағы мыс кенішінде тағы 4 000 мәжбүрлі еңбекші қаза тапты. Алайда, 1942 жылдың 9 наурызынан бастап премьер-министр Миклош Каллай және регент Миклош Хорти венгр еврейлерін Польшадағы неміс жойқын лагерлеріне депортациялауға рұқсат бермеді. Бұл жағдай Германия әскерлері Венгрияны басып алып, Хортиді Каллайды қызметтен шеттетуге мәжбүрлегенге дейін сақталды. 1944 жылдың 19 наурызында Германия Венгрияны басып алғаннан кейін провинциялардан еврейлер Аушвиц концлагеріне депортацияланды. Сол жылдың мамыр және шілде айлары аралығында Венгриядан 437 000 еврей сол лагерге жіберілді, олардың көпшілігі келген кезде газ камераларында өлтірілді.
Польша
Германияның басқа еуропалық елдерді басып алғаннан өзгеше, оккупацияланған Польшаның нацистермен ынтымақтасқан үкіметі болған жоқ. Польша үкіметі капитуляцияламады, керісінше, алдымен Францияға, содан кейін Лондонға эмиграцияға кетті, ал қарулы күштерін Румыния және Венгрия арқылы, сондай-ақ теңіз арқылы одақтас Франция мен Ұлыбританияға эвакуациялады. Неміс оккупациялаған Польша аумағының бір бөлігі нацистік Германияға тікелей қосылды, ал қалғаны Германияның басқаруына берілді. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға неміс басқынынан кейін көп ұзамай, нацистік билік соғыс алдындағы поляк шенеуніктерін және поляк полициясын (көк полиция) жұмылдыруға бұйрық берді. Оларға қызметке баруға қатаң жазалаумен қорқыту жасалды. Көк полиция қылмыстық қызметпен айналысатын ресми полиция күші ретінде ғана емес, сонымен қатар немістерге контрабандамен және қарсылық қозғалыспен күресуге, łapanka (кездейсоқ ұсталған азаматтар) арқылы мәжбүрлі еңбекке жұмылдыруға, еврейлерді (немісше: Judenjagd, "еврейлерді аулау") ұстауға және оларды жоюға қатысуға пайдаланылды. Польша полиция қызметкерлері нацистердің еврейлерді геттоларда шоғырландыру саясатын жүзеге асыруда және 1942 жылдан бастап геттоларды таратуда маңызды рөл атқарды. 1941 жылдың соңы мен басында неміс оккупанттарының бұйрығымен әйелдер мен балаларды қоса алғанда, еврейлерді ату олардың көптеген міндеттерінің біріне айналды. Алғашқыда күмәнмен қарағаннан кейін, поляк полицейлері нацистік қатыгездікке үйреніп, Ян Грабовскинің сөзіне сәйкес, кейде "неміс ұстаздарынан да асып түсті". Көптеген шенеуніктер мен полиция қызметкерлері неміс бұйрықтарын орындаса, кейбіреулері Польша қарсыласының агенттері ретінде әрекет етті. Кейбір жандар (szmalcowniks) еврейлерді және оларды құтқаруға көмектескен поляктарды шантаж жасап, оларды жасырғандарды ұстап, Польша қарсыласы туралы хабарлады. Соғысқа дейінгі Польшаның неміс текті азаматтарының көптегені өздерін Volksdeutsche ("этникалық немістер") деп жариялады, ал олардың кейбіреулері поляк халқына қарсы қылмыстар жасады және мүліктің ірі көлемде тонауын ұйымдастырды. Немістер еврей қауымдастықтары мен геттоларда еврейлер басқаратын басқару органдарын құрды – Judenrāte (жұрттық кеңестер), олар еврей қауымдастықтары мен геттоларды басқару үшін өзін-өзі қамтамасыз ететін делдал ретінде қызмет етті; сондай-ақ еврей геттосының полициясы (Jüdischer Ordnungsdienst), ол тәртіпті сақтау және қылмысқа қарсы күрес үшін көмекші полиция ретінде жұмыс істеді. Польшаның жер асты мемлекетінің соғыс кезеңіндегі жер асты соттары немістермен ынтымақтасқан 17 000 полякты тергеді; шамамен 3 500 адам өлім жазасына кесілді.
Румыния
Сонымен қатар, Холокостқа жауапкершілік (Румыния), Антонеску және Холокост, Пораймос#Басқа біріккен елдердегі қуғын-сүргін. 2004 жылы Румыния үкіметі жариялаған халықаралық комиссияның есебіне сәйкес, Румыния жерінде, Бессарабия, Буковинаның соғыс аймақтарында және бұрын кеңестік билік басып алған, кейін Румынияның бақылауына өткен аумақтарда (Транснистрия губернаторлығы) 280 000-нан 380 000-ға дейін еврейлер қаза тапты. Транснистриядағы концлагерьге депортацияланған 25 000 романың 11 000-і қайтыс болды. Көптеген өлтірулер румындық және неміс әскерлерімен соғыс аймағында жасалса да, 1941 жылғы маусымда Яссыдағы қырғында 13 000-нан астам еврей елді аралап жүрген пойызбен қаза тапты. Бессарабия, Буковина және Дорохой округінде тұратын шамамен 270 000-320 000 еврейлердің жартысы 1941 жылғы маусымнан 1944 жылғы көктемге дейін өлтірілді немесе қайтыс болды. Олардың ішінде Бессарабия мен Буковинада румындық және неміс әскерлері 45 000-60 000 еврейді өлтірді, бұл елдің 1941 жылы соғысқа кіргеннен кейін бірнеше ай ішінде болды. Бастапқы өлтірулерден кейін де Молдавия, Буковина және Бессарабиядағы еврейлер жиі қырғындарға ұшырады және геттоларға шоғырландырылды, одан кейін олар румындық билік құрған және басқарған Транснистриядағы лагерьлерге жіберілді. Румыниялық солдаттар мен жандармдар, сондай-ақ, жаулап алынған аумақтарда еврейлер мен ромаларды өлтіруге тапсырылған неміс өлтіру отрядтары – Einsatzkommandos, жергілікті украиндық жасақтары және жергілікті украиндық немістердің SS отрядтарымен (Sonderkommando Russland және Selbstschutz) бірлесіп жұмыс істеді. Румыниялық әскерлер 1941 жылғы Одессадағы қырғынға көп жауапты болды, онда 1941 жылғы 18 қазаннан 1942 жылғы наурыздың ортасына дейін румыниялық солдаттар, жандармдар мен полиция 25 000-ға жуық еврейді өлтіріп, 35 000-нан астам адамды депортациялады. Екі күннен кейін, 27 наурызда, генерал Душан Симович басқаратын серб әскери шенеуніктері регенттік үкіметті құлатып, 17 жастағы король Петрді таққа отырғызды. Сербтердің осы әрекетіне ашуланған Гитлер Югославияға шабуыл жасауға бұйрық берді. 1941 жылғы 6 сәуірде, соғыс жарияланбастан, Германия мен Италияның біріккен әскерлері басып кірді. Он бір күннен кейін Югославия капитуляциялады және кейіннен Орталық державалар арасында бөлінді. Орталық Сербия аймағы мен Банат Германияның Сербиядағы әскери басшылығының аумағында неміс әскери оккупациясына түсті, итальяндық күштер Далмация жағалауын және Черногорияны басып алды; Албания Косово аймағын және Македонияның бір бөлігін қосты; Болгария Вардар Македониясын (қазіргі Солтүстік Македония) алды; Венгрия Бачка және Баранья аймақтарын, сондай-ақ Меджимурже және Прекмуржеді басып алып, аннексиялады; Драва Бановинаның қалған бөлігі (қазіргі Словения) Германия мен Италия арасында бөлінді; Хорватия, Сирмия және Босния Хорватия Тәуелсіз Мемлекетіне біріктірілді, ол хорват фашисті Анте Павелич басқаратын марионеттік мемлекет болды.
Сербиядағы әскери қолбасшының аумағы
Неміс әскери оккупациясы кезінде Сербияны алдымен тікелей нацистер, кейін генерал Милан Недич басқарған марионеттік үкімет басқарды. Үкіметтің басты міндеті – жергілікті жарымәскери жасақтарды пайдалана отырып, неміс басшылығының билігімен ішкі тәртіпті сақтау болды. Вермахт операциялық штабы неміс қарулы күштері құрамында қызмет ететін бөлім құруды ешқашан қарастырмады. 1943 жылдың ортасына қарай Сербиядағы коллаборационисттік күштер (серб және этникалық орыс бөлімдері) 25 000 мен 30 000 аралығында болды.
Сербиялық бірліктер
Сербияның мемлекеттік күзеті (СДС) және Сербияның шекара күзеті (СГС) ең көп болған кезде барлығы 21 000 адамға жетті. Димитрие Лйотич басқарған фашистік Югославия ұлттық қозғалысының партиялық жасағы – Сербия еріктілер корпусы (СДК) 9 886 адамды құрады; оның мүшелері концлагерьлерді күзетуге және басқаруға көмектесті, сондай-ақ немістермен бірге Югославия партизандарымен және четниктермен шайқасты. 1941 жылдың қазан айында Сербия еріктілер корпусы Крагуевац қырғынына қатысып, тұтқындарды ұстап, Вермахтқа тапсырды. Сербия еріктілер корпусының мүшелері коммунистер мен четниктерге қарсы өлімге дейін күресеміз деп ант беруге міндеттелді. Белградтың арнайы полициясы неміс бөлімшелеріне еврей азаматтарын концлагерьлерге депортациялау үшін ұстауға көмектесті. 1942 жылдың жазында серб яһудилерінің көп бөлігі жойылды. 1942 жылдың соңына қарай арнайы полицияда 240 агент және 878 полиция күзетшісі Гестапоның басқаруында болды. Бастапқыда екі қарсыласты партизандық қозғалыс – четниктер мен партизандар оккупациялық күштермен күреске қоса, бір-бірімен қанды азамат соғысына қатысты. Кейбір четниктер осілік оккупациямен бірлесіп, өзінің басты жауы деп санайтын қарсыласты партизандық қозғалысқа қарсы күресті, modus vivendi құрды немесе осілік бақылауындағы "заңды" көмекші күштер ретінде жұмыс істеді. 1941 жылдың тамызында Коста Печанац өзін және өз четниктерін Милан Недич үкіметінің қызметіне ұсынды, осылайша оккупациялық режимнің "заңды четниктеріне" айналды. 1942 жылдың мамыр айының ортасындағы ең жоғары күштерінде екі заңды четник көмекші күштерінің саны 13 400 адамды құрады; бұл жасақтар 1942 жылдың соңына дейін таратылды. Печанац 1944 жылы өзінің четник қарсыласы Дража Михайловичке адал күштермен ұсталды және өлім жазасына кесілді. Бір ғана четник ұйымы болмағандықтан, басқа четник бөлімшелері өздігінен маргиналды қарсылық шараларына қатысып, жаумен келісім жасаудан аулақ болды. Уақыт өте келе, елдің әртүрлі аймақтарында кейбір четник топтары мүмкіндікті пайдалануға негізделген келісімдерге қатысты: біріншіден, Сербиядағы Недич күштерімен, содан кейін итальяндықтармен оккупацияланған Далмация мен Черногорияда, Солтүстік Босниядағы кейбір усташ күштерімен, ал итальяндық капитуляциядан кейін тікелей немістермен. Кейбір аймақтарда четниктер "көптеп және жүйелі түрде" ынтымақтасты, оны олар "жауды пайдалану" деп атады.
Этникалық орыс бірліктері
Көмекші полиция әскерлері мен Ресей қорғаныс корпусы – Германияның Сербияны басып алған аумағында құрылған, тек Ресейден келген коммунизмге қарсы ақ эмигранттардан немесе фолкс-германдардан ғана тұратын, генерал Михаил Скородумовтың басшылығымен құрылған жарымәскери күштер болатын (1942 жылдың желтоқсанына қарай тиісінше 400 және 7 500 адамды құрады). Бұл күш 1944 жылдың қыркүйегіне қарай 11 197 адамға дейін ең жоғарғы деңгейге жетті. Сербиялық бөлімдерден өзгеше, Ресей қорғаныс корпусы неміс қарулы күштерінің бір бөлігі болып есептелді және оның мүшелері Гитлер антына адалдық серт берді.
Банат
1941 жылдың сәуірінен 1944 жылдың қазанына дейін Банаттың серб бөлігі Сербиядағы әскери басшылық аумағының әкімшілік бөлігі ретінде неміс әскери оккупациясының астында болды. Оның күнделікті басқару және қауіпсіздігі жергілікті халықтың 20% құраған 120 000 фолькс-германға жүктелді. Банатта қауіпсіздік, партизанға қарсы күрес және шекара күзету Deutsche Mannschaft құрамындағы фолькс-герман жасақтарымен ғана жүзеге асырылды. 1941 жылы концлагерьлерде қызмет ету үшін Банат көмекші полиция күштері құрылды. 1943 жылдың ақпан айына қарай олардың саны 1552 адамды құрады. Бұл күш Ordnungspolizei-ге бағынышты болды және шамамен 400 венгрді қамтыды. Банаттағы гестапо жергілікті этникалық немістерді агенттер ретінде пайдаланды. Банаттағы еврейлер Банат неміс басшылығының, Банат полициясының және көптеген этникалық неміс азаматтарының толық қатысуымен депортацияланды және жойылды. Олар 7-ші СС ерікті тау дивизиясы «Принц Евгений» құруға негіз болды, соғыстың соңына қарай оған басқа ұлт өкілдері де қосылды. Дивизияның сарбаздары оккупацияланған Сербия мен Тәуелсіз Хорватия мемлекетінде партизандармен байланысы бар деп айыпталған азаматтарды қатыгездікпен жазалады, тіпті толыққанды ауылдарды қиратуға дейін барды.
Черногория
Италияның Черногориядағы басқаруы, Черногорияның "Жасылдар" деп аталатын сепаратистерінің қолдауымен итальяндық протекторат ретінде құрылды. "Жасылдардың" қарулы жасағы – Ловчен бригадасы итальяндықтармен ынтымақтастық жасады. Басқа да әріптестік жасаған күштерге жергілікті четниктер, полиция, жандармерия және Санджак мұсылмандарының қарулы жасақтары кірді.
Қазақстан
Косовоның көп бөлігі және оңтүстік Сербияның батыс бөлігі (Жужна Сербия, Зета Бановинасына кіретін) фашистік Италия және нацистік Германиямен Албанияға қосылды. Косоволық албандар итальяндық фашистерге тәртіп сақтауға көмектесу үшін құрылған "Вулнетари" деп аталатын албандық жарымәскери топтарына қабылданы, көптеген сербтер мен еврейлер Косоводан қуылды және Албаниядағы интернмент лагерьлеріне жіберілді. Балли Комбетар жасақтары немесе Баллисталар – ерікті албан ұлтшыл топтары, олар бастапқыда қарсылық қозғалысы ретінде құрылды, кейін Үлкен Албания құрылуы үмітімен Оккупациялық державалармен ынтымақтастық жасады. Жасақтардың құрамында әскери бөлімдер құрылды, олардың ішінде Италия капитуляциясынан кейін Косово Митровицада нацистік көмекші әскери бөлім ретінде құрылған Косово полкі болды. Неміс есептеріне сәйкес, 1944 жылдың басында Хәфер Дева басшылығымен шамамен 20 мың албан партизаны Албания мен Косовода партизандармен бірге Вермахтпен күресті.
Македония
Болгарияның Вардар Македониясын басып алуында, оккупациялық билік Охрананы қосымша қауіпсіздік күштері ретінде ұйымдастырды. 1943 жылдың 11 наурызында Скопьедегі барлық еврей халқы Треблинка концлагерінің газ камераларына депортацияланды.
Словения жерлері
Ось державалары Словен жерлерін үш аймаққа бөлді. Германия ең үлкен, солтүстік бөлігін басып алды. Италия оңтүстік бөлігін, ал Мажарстан солтүстік-шығыс бөлігін, Прекмурьеді, өз құрамына қосты. Югославияның қалған бөлігіндегідей, нацистер словендік фолксдойчерлерді өз мақсаттарын ілкімдеу үшін пайдаланды, мысалы, күзет қызметіне және партизандармен күресуге арналған көмекші әскери күш ретінде жұмыс істеген Deutsche Jugend (неміс жастары) сияқты ұйымдарда, сондай-ақ Словен ұлттық қорғаныс корпусында. Словендік ішкі күзет (Домобранци) 1943 жылдың қыркүйегінде Любляна провинциясында (сол кезде Италияның бір бөлігі) құрылған ынтымақтастық күші болды. Оған бұрынғы генерал Леон Рупник басшылық етті, бірақ автономиясы шектеулі болды. Алғашқыда, ол немістерге партизандық әрекеттерге көмектесетін көмекші полиция күштері ретінде жұмыс істеді. Кейіннен ол көбірек автономияға ие болды және Люблянадағы партизандарға қарсы операциялардың көп бөлігін жүргізді. Гвардияның жабдықтарының көп бөлігі итальяндық болды (Италия 1943 жылы соғыстан шыққан кезде тәркіленді), бірақ неміс қару-жарағы мен жабдықтары да қолданылды, әсіресе соғыс аяқталуға жақын. Осыған ұқсас, бірақ әлдеқайда кішігірім бөлімдер де құрылды. Көк гвардия, сонымен қатар словендік четниктер деп аталды, Карл Новак пен Иван Презель басқарды және антикоммунистік жасақ болды. Антикоммунистік ерікті жасақ (МВАК) Италия билігінде болды. MVAC-тің ең үлкен бөлігі – Азаматтық гвардия (Vaške Straže [sl]). 1941 және 1945 жылдар аралығында фашистік Усташе режимі нацистік Германиямен ынтымақтастыққа түсіп, тәуелсіз қудалауларға ұшырады. АҚШ Холокост мемориалдық мұражайының мәліметінше, осының салдарынан 30 мыңға жуық еврей, 25-30 мыңға жуық рома, сондай-ақ Хорватия мен Босниядан 320-340 мыңға жуық этникалық сербтер Ясеновац сияқты концлагерьлерде қаза тапты. 1943 жылдың ақпанында құрылған СС Гансшардың 13-ші Вафен тау дивизиясы (1-ші хорват) және 1944 жылдың қаңтарында құрылған СС Каманың 23-ші Вафен тау дивизиясы (2-ші хорват) хорваттар мен босниялықтардан, сондай-ақ жергілікті немістерден құралды. Соғыстың басында Павелич Шығыс майданы үшін хорват легионын құрып, оны Вермахтқа қосты. Ерікті ұшқыштар Люфтваффеге қосылды, себебі Павелич өзінің әскерін тікелей қақтығысқа араластыруды қаламады, себебі бұл үгіт-насихат мақсатында (Домобрандар/Ішкі күзет – «хорват құндылықтарының қорғаушысы, шабуыл жасамайтын, тек қорғанатын») және Кеңес Одағымен саяси икемділікті сақтау үшін қажет болды. Павелич хорваттардың готтардың ұрпағы екенін жариялады, бұл басшылықтың кемсіну сезімін жою және немістердің жақсы қабылдауы үшін жасалды. Поглавник «хорваттар – славяндар емес, олар қан және нәсіл бойынша германдықтар» деді. Нацистік Германия басшылығы бұл мәлімдемеге бейжай қарады.
Босния
1941 жылы Босния Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің құрамына толыққанды қосылды. Босниялық мұсылмандар ислам дінін қабыланған хорваттар деп есептелді.
Калмықтар
Калмык атты әскер корпусы 1942 жылы Германия армиясы Қызыл Армиядан шегінген кезде, Калмыкияда қалудың орнына, немістермен бірге шегінуді таңдаған шамамен 5000 калмықтан құралған. Иосиф Сталин 1943 жылы калмық халқын толығымен неміс қызметкерлері деп жариялап, көптеген өлім-жұлымға себеп болып, оларды Сибирьге жаппай жер аударуға бұйрық берді.
Беларусь
Германияның басқыншылығы астындағы Белоруссияда, тәуелсіздік үшін күрескен жергілікті саясаткерлер 1919 жылы большевиктер басып алған тәуелсіз Белоруссия мемлекетін қайта орнату үшін нацистерді пайдалануға тырысты. 1943 жылы неміс бақылауында Белоруссияның Орталық Кеңесі деген белорус өкілді органы құрылды, бірақ ол нақты билікке ие болмады және көбінесе әлеуметтік мәселелер мен білім беруді басқарумен айналысты. Белоруссияның ұлттық әскери құрамалары (Белоруссияның Ұлттық Қорғанысы) неміс оккупациясының соңына жақын бірнеше ай бұрын ғана құрылды. Қызыл Армияның шабуылынан кейін көптеген белорус қолдаушылары неміс әскерлерімен бірге шегінді. 1945 жылдың қаңтарында Белоруссия әскери құрамаларының қалдықтарынан СС-тің 30-шы Вафен-Гренадерлік дивизиясы (1-ші Белоруссия) құрылды. Бұл дивизия Францияда бірнеше шайқастарға қатысты, бірақ нацистерге адал болмады және көптеген әскерлер дезертирлік жасады.
Кавказ арты
Неміс жасағы құрамына кірген этникалық армян, грузин, түрік және кавказдық әскерлер негізінен совет Қызыл Армиясының тұтқындарынан құралған, жақсы жаттығудан өтпеген легиондардан тұрды. Осы батальондардың құрамында 18 000 армян, 13 000 әзербайжан, 14 000 грузин және 10 000 адам "Солтүстік Кавказ" аймағынан келген. Америкалық тарихшы Александр Даллин атап өткендей, Гитлер оларға сенімсіздікпен қарағандықтан армян және грузин легиондары Нидерландқа жіберілді, содан кейін көптегені дезертирлік жасады. "Жас Египет" партиясы және "Мұсылман бауырлары" сияқты жергілікті жауынгерлік және ұлтшылдық қоғамдар еврейлер мен британдықтар Иерусалимдегі қасиетті орындарды қиратып жатыр деген хабарларды, сондай-ақ жүздеген араб әйелдері мен балаларының өлтірілгені туралы жалған ақпаратты таратты. Бұл антисемитизмнің бір бөлігі Гитлер режимі мен империализмге қарсы араб белсенділері арасындағы байланыстан туындады. Хадж Амин әл-Хусейни сияқты белсенді, "Мұсылман бауырларына" мыңдаған антисемиттік үгіт-насихат буклеттерін басып, тарату үшін нацистік қаражат алды. 1942 жылдың 8 қарашасында Марокко мен Алжирде десанттармен басталған "Түнгі Африкаға қарсы операция" кезінде Виши күштері бастапқыда қарсылық көрсетіп, 479 адамды өлтірді және 720 адамды жарақаттады. Адмирал Франсуа Дарлан өзін Солтүстік және Батыс Африка үшін Францияның жоғарғы комиссары (азаматтық үкімет басшысы) деп тағайындады, содан кейін Виши күштеріне қарсылықты тоқтатып, одақтастармен ынтымақтасуға бұйрық берді, олар осылай істеді. Виши режимінің көптеген өкілдері, соның ішінде Дарлан және Солтүстік Африкадағы бас қолбасшы генерал Альфонс Жуин тұтқындалды. Екеуі де босатылды, ал АҚШ генералы Дуайт Д. Эйзенхауэр Дарланның өзін-өзі тағайындауын қабылдады. Бұл де Голльді ашуландырып, Дарланды мойындаудан бас тартты. Дарлан 1942 жылғы Рождество қарсаңында француз монархисі тарапынан өлтірілді. Солтүстік Африкадағы неміс Вермахты күштері тунистік араб еріктілерінен екі батальон, алжирлік батальон және марокколық батальон құрамында Kommando Deutsch Arabische Truppen құрды. Төрт бөлімде барлығы 3000 адам болды, оның ішінде неміс офицерлері де бар еді.
Марокко
1940 жылы Резидент Генерал Шарль Ногуес Вишиден келген антисемиттік жарлықтарды іске қосты, осының салдарынан марокколық еврейлерді дәрігер, заңгер немесе мұғалім болып жұмыс істеуден шеттетуге болады. Басқа жерде тұратын барлық еврейлер еврей кварталдарына, яғни меллахтарға көшірілуі тиіс болды. Виши антисемиттік үгіт-насихаты еврейлерді бойкоттауға шақырды.
Тунисі
1940 жылы маусымда Франция Германиядан жеңілгеніне көптеген тунистіктер қуанды, бірақ одан басқа ештеңеге мән бермеді. Француз протекторатын жоюға міндеттенгеніне қарамастан, тәуелсіздік үшін күрескен саяси көшбасшы Хабиб Бургиба жақын елдердің идеологиясын жек көріп, кез келген уақытша пайда ұзақ мерзімді трагедияға әкелуі мүмкін деп қауіптенді. Компиеньдегі екінші келісімнен кейін Петен Туниске жаңа резиденциялық генерал, адмирал Жан-Пьер Эстеваны жіберді. Содан кейін Нео-Дестур партиясының жетекші тұлғалары Тайб Слим [fr] және Хабиб Тамеур [fr] тұтқындалды. Бей Мұхаммед VII әл Мунсиф 1942 жылы көбірек тәуелсіздікке ұмтылды, бірақ 1943 жылы еркін француз армиясы жақын елдерді Тунистен қуғанда, оны Вишимен байланыс жасады деп айыптап, тақтан түсірді.
Француздық Экваторлық Африка
Француздық Экваторлық Африкадағы отарлар федерациясы (AEF немесе Afrique Équatoriale française) 1940 жылдың тамызында Феликс Эбуэ Чадтан Де Голльге қосылғаннан кейін оның жақтасына бірікті. Габон болса, 1940 жылдың 12 қарашасына дейін Виши Франциясының құрамында қалды, содан кейін ол басып кірген Ерақы француз күштеріне тәуелді болды. Федерация Африкадағы Ерақы француз әрекеттерінің стратегиялық орталығына айналды.
Сирия мен Ливан (Ұлттар Лигасының мандаттары)
Виши үкіметінің Армэ дю Левант (Левант армиясы) генерал Анри Денцтің басқаруында тұрақты метрополиялық отаршыл әскерлері мен спецтез (арнайы әскерлер, жергілікті сириялық және ливандық сарбаздар) болды. Денцтің табельінде француз әскерлерінің жеті жаяу әскер батальоны және "арнайы әскерлердің" он бір жаяу әскер батальоны болды, соның ішінде кем дегенде 5000 атты әскер және мотожарақтанған бөлімдер, екі артиллерия тобы және қолдау бөлімшелері бар еді. Француздардың 90 танк (британдық бағалау бойынша), Армэ де л'аирде 90 ұшақ (күшейтілгеннен кейін 289 ұшаққа дейін) және Marine nationale (француз теңіз күштері) екі эсминец, бір шлюп және үш суасты кемесі болды. Корольдік әуе күштері 1941 жылдың 14 мамырында Сирияның орталық бөлігіндегі Пальмирадағы әуежайға шабуыл жасады, себебі барлау миссиясы неміс және итальяндық ұшақтарды анықтаған. Сирия арқылы өтетін неміс және итальяндық ұшақтарға қарсы шабуылдар жалғасты: Виши француздары 28 мамырда "Бленхейм" бомбалаушысын атып түсіріп, экипажын жойды, ал 2 маусымда тағы біреуін құлатты. 28 мамырда француз "Morane Saulnier M.S.406" истребительдері неміс "Junkers Ju 52" ұшақтарын Иракқа сүйемелдеді. 1941 жылдың 14 шілдесінде Сен-Жан-д'Акредегі келісімге қол қойылғаннан кейін 37 736 Виши французы аман қалды, олардың көпшілігі бос француз күштеріне қосылудың орнына туған жеріне қайтуды жөн көрді.
Француздық әскери еріктілер
Француз еріктілері большевизмге қарсы француз еріктілері легионы (LVF), императорлық легион, СС штурм бригадасы және, ақырында 1945 жылы Берлиннің соңғы қорғаушыларының бірі болған СС Шарльменнің 33-ші Ваффен Гренадерлік дивизиясын (1-француз) құрды.
Британдық Үндістанның еріктілері
Үндістан легионы (Legion Freies Indien, Indische Freiwilligen Infanterie Regiment 950 немесе Indische Freiwilligen Legion der Waffen SS) 1942 жылдың тамыз айында құрылды. Ол негізінен Солтүстік Африка жорығында Орталық державалардың қолына түскен наразы британдық үнді әскерінің әскери тұтқындарынан жасақталды. Көбісі елден қуылған ұлтшыл және Үндістан Ұлттық Конгресінің бұрынғы президенті Субхас Чандра Бозды қолдағандар еді. Италия Корольдік армиясы да осыған ұқсас, "Азад Хиндустан" батальонын құрды. (Япония тарапынан қолдау көрсетілген Азад Хинд қуыршақ мемлекеті, сондай-ақ, Үндістанның алыс шығысында, Үндістан Ұлттық Армиясы әскери күші ретінде құрылды.)
Вафен-СС-тің неміс емес бөлімшелері
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда Вафен-СС құрамының 60%-ын оккупацияланған елдерден келген неміс емес еріктілер құрады. Көптеген скандинавиялық 11-ші СС ерікті панцер-гренадерлік дивизиясы Нордланд, сондай-ақ француз, итальян, испан және голландиялық еріктілердің қалдықтары Берлиндегі Рейхстагтың соңғы қорғаушылары болды. Нюрнберг процесінде Вафен-СС қылмыстық ұйым деп жарияланғанда, ешқандай қылмыс жасалмаған әскери қызметшілер нақты айырылып алынды. Coca Cola және IBM. Сенімсіз дереккөз: 2023 жылдың ақпан айы.
Браун Бразерс Харриман & Co. Гитлер билікке көтерілуіне қаржылық көмек көрсеткен неміс кәсіпкері Фриц Тиссеннің ісін жүргізді. Associated Press (AP) "АҚШ-тағы еврейлер" және "Адам емес" атты насихаттық кітаптарға суреттер ұсынды. 1941 жылдың желтоқсан айында АҚШ Германияға қарсы соғысқа қатысқанда, 250 американдық фирманың иелігінде 450 миллион доллардан астам неміс активтері болды. Германияда инвестиция салған ірі американдық компаниялардың қатарында General Motors, Standard Oil, IT&T, Singer, International Harvester, Eastman Kodak, Gillette, Coca Cola, Kraft, Westinghouse және United Fruit компаниялары бар. Көптеген Голливуд студиялары да АҚШ соғысқа кірер алдында нацистік көзқарастарға сай фильмдер жасау немесе өңдеу арқылы ынтымақтастық жасады деген айып тағылды. Германияның әлемдік қаржы операцияларын Халықаралық есептесу банкі, Chase және Morgan, сондай-ақ Union Banking Corporation сияқты банктер жеңілдетті. Роберт Розенбаум: "Американдық компаниялардың нацистік режим IG Farben және басқа картельдерді экономикалық соғыс құралы ретінде пайдаланғанын білуге толық мүмкіндіктері болды"; ол сондай-ақ "АҚШ соғысқа кірген кезде, кейбір технологиялар мен ресурстарды алу мүмкін болмады, себебі олар американдық компаниялардың неміс серіктестерімен жасалған келісімдерге сәйкес тәркіленді" деп жазды. Соғыстан кейін осы компаниялардың кейбіреуі уақытша бөлінген неміс еншілес компанияларын қайтадан қосып алды және тіпті одақтас үкіметтерден соғыс салдарынан келген шығындарды өтеу алды.