Кіріспе

2001 жылғы фильм. Луи де Берньердің 1994 жылғы романы «Капитан Кореллидің мандолині», АҚШ-та бір мезгілде «Corelli's Mandolin» деген атпен жарық көрген, британдық жазушы Луи де Берньердің 1994 жылғы романы. Оқиға Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі итальяндық және неміс оккупациясының тұсында Грекияның Кефалония аралында өтеді. 2003 жылы бұл роман BBC-нің «The Big Read» атты сауалнамасында 19-шы орынды иеленді.

Қысқаша мазмұны

Доктор Янис қызы Пелагиямен бірге Грекияның Кефалония аралында тұрады. Пелагия медицинаны әкесіне қарап үйренген. Пелагия Мандрас есімді жас балықшымен танысады, олар никелеседі. Соғыс жарияланды, ал Мандрас майданға баруға шешім қабылдады. Пелагияның оған жазған хаттарына жауап келмейді. Осы арада Карло Герсио Албанияға басып кірген итальяндық әскерлер қатарында соғысады және өзінің жақын досы Франческоның грек әскері тарапынан қаза тапқанын көреді. 1941 жылы итальяндық және неміс сарбаздары Кефалонияға орналасады, онда жергілікті тұрғындар оларды жақтырмайды. Пелагия оларды жек көруге бекінеді, әсіресе Антонио Корелли есімді жас капитан онымен бірге тұруға келгенде. Мандрас соғыстан оралады, Пелагия енді оны сүймейтінін түсінеді. Мандрас Грекия материгіне кетеді, онда ол ELAS коммунистік партизандық ұйымына қосылады. ELAS бейбіт азаматтарға қатыгездікпен қарап, идеологиялық айырмашылықтарға байланысты басқа партизандық топтарға жиі шабуыл жасайды. Италия капитуляциялағаннан кейін, бұрынғы одақтастары – немістер оларға қарсы шығады. Италия дивизиясын жеңгеннен кейін, Кефалониядағы неміс сарбаздары жаппай ату жазасын жүзеге асырады. Карло Герсио Кореллидің өмірін сақтап қалады, өлім жазасына кесілген кезде оны денесімен қорғайды. Герсио қаза табады, ал жараланған Кореллиге гректер Пелагияның үйіне қайтуға көмектеседі. Корелли немістерден жасырынуға мәжбүр болады, оларға аман қалған итальяндықтарды өлтіруге бұйрық берілген. Денсаулығы жақсарғаннан кейін, Корелли Италияға қашып кетеді, соғыс аяқталғанда Пелагияға қайтып келеді деп уәде береді, сосын олар үйленеді. Корелли Антонияны, мандолинасын, Пелагияға сақтау үшін қалдырады. Соғыс ақыры аяқталып, аралды коммунистер басып алады. Доктор Янис зиялы болғандықтан күдік тудырады және оның жазасын протесттеген достарымен бірге лагерьке жіберіледі. Мандрас коммунистік идеологиямен сіңіріліп, оқуға үйренеді. Ол Пелагияның хаттарын оқып, оның өзін сүймейтінін біледі, сондықтан оны зорлауға тырысады, бірақ сәтті болмайды. Мандрастың анасы болған жағдайды түсінеді және өз ұлын жақтырмайды. Ұялып, ол өзіне-өзі қол жұмсайды. Мандрастың анасы Пелагияны жұбатады және өмірінің соңына дейін Пелагиямен жақын болады. Біраз уақыттан кейін Пелагияның үйінің алдына кішкентай қыз тасталады, оны Пелагия асырап алады. Доктор Янис үйге қайтып келеді, жан ауруына шалдыққан. Баланың аты Антония қойылады, ол өсіп-жетіліп, үйленеді. Кейін Антонияның Ианис есімді ұлы болады, дәрігердің құрметіне осылай аталады. Көп жылдар өткен соң, қазір атақты мандолинашы болған Корелли Пелагияны соңғы рет көруге келеді.

Шынайы оқиға және прецеденттер

Берньерс Корелли кейіпкерінің сол кезде Кефалонияда итальяндық артиллерия капитаны болған Амос Пампалониге негізделгенін жоққа шығарды, олардың оқиғаларында көптеген ұқсастықтар болғанына қарамастан. Пампалони өлім жазасынан құтылып, Грек халық азаттық армиясына, Грекия азамат соғысындағы партизандарға қосылды және олармен Эпирде он төрт ай бойы соғысты. 2000 жылы "Гардиан" газетіне берген сұхбатында Пампалони роман грек партизан қозғалысын дұрыс емес бейнелегенін айтты. Роман сонымен қатар 1963 жылы Марчелло Вентури жариялаған, ағылшын тіліне 1969 жылы "Ақ ту" деп аударылған "Бандира бианка а Кефалония" романымен де ұқсастықтарды көрсетеді.

Қабылдау

"Орландо Сентинель" газеті Кореллидің "Мандолин" романын "радикалды дәстүршіл" роман деп атады, "шындықтарға – тарихи және психологиялық – толы, пікірлер мен қайшылықтармен дәмделген, көркемдік сәнді еш қамқорлықсыз қабылдамайтын, нәрлі әңгіме". "Кливленд Плейн Дилер" романдағы көптеген эмоционалдық деңгейлерді жоғары бағалап, "Пуччини сияқты, де Берньер де қасірет пен қуанышқа толы алтын әңгімелерді жасай алады" деп жазды. Джин Хайд: "Соғысқа қарсы тұрып, абсурдқа қарсы шығу, әсіресе, өте қиын және құрметті міндет. Берньердің ерекше және терең сезімді романының сұлулығы – оның үмітіміз осы сырттай кихоттық сезімдерде екендігіндегі мызғымас сенімі" деп жазды.

Фильм

Капитан Кореллидің мандолинасының фильмдік нұсқасы 2001 жылы шықты, онда Николас Кейдж итальяндық капитан Корелли рөлінде, Джон Херт доктор Яннис рөлінде, ал Пенелопа Круз оның қызы Пелагия рөлінде ойнады. Джон Мэдденнің режиссерлік еткен бұл фильмде Кристиан Бейл мен Айрин Папас та басты рөлдерде ойнады.

Театр

2011 жылы Англияның Колчестер қаласындағы Меркурий театры мен Грузияның Тбилиси қаласындағы Коте Марджанишвили театры Майк Маранның романы бойынша қойылым жасады, оны Леван Цуладзе қойды. Бұл қойылымда актерлер мен қуыршақтар бірге ойнады. Қойылымның премьерасы 2011 жылдың қазан айында Тбилиси халықаралық фестивалінде Грузияда өтті, содан кейін Меркурий театрына көшірілді. Рона Мунроның жаңа сахналық бейімделуін Мелли Стилл қойды, ол 2019 жылдың 13-20 сәуірінде Лестер Кервте көрсетілді, содан кейін Кингстонның Роуз театрында (23 сәуірден 12 мамырға дейін) ашылып, Баттың Корольдік театрында (14-18 мамыр), Бирмингем репертуарлық театрында (29 мамырдан 15 маусымға дейін), Эдинбургтің Корольдік театрында (18-22 маусым) және Глазгодағы Корольдік театрда (25-29 маусым) гастрольде болды. Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапардан кейін, қойылым 2019 жылдың 4 шілдесінен 31 тамызына дейін Лондондағы Вест-Эндтегі Гарольд Пинтер театрында көрсетілді, онда Алекс Мугнаиони капитан Антонио Корелли рөлінде, ал Мэдисон Клэр Пелагия рөлінде ойнады.