Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сицилиядағы соғыс қылмысы

Бискари қырғыны – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясының әскери қызметкерлері жасаған соғыс қылмысы. Ол 1943 жылдың 14 шілдесінде Италияның оңтүстігіндегі Сицилиядағы Калтагироне қаласының жанындағы Санто-Пьетро шағын ауылындағы Регия Аэронавтиканың 504 әуе базасында 71 қарусыз итальяндық және 2 неміс соғыс тұтқындарын өлтіруге қатысқан екі оқиғаны қамтиды.

Өмірбаян

Сицилияға қарсы одақтас әскерлердің шабуылының бір бөлігі ретінде, генерал-лейтенант Джордж С. Паттон басқаратын АҚШ-тың жетінші армиясы және генерал сэр Бернард Л. Монтгомери басқаратын британдық сегізінші армия 1943 жылғы 10 шілдеде аралдың оңтүстік-шығыс бөлігіне шабуыл жасады. Құрғақ жерге түскеннен кейін, АҚШ бөлімшелері бірден аралдың оңтүстік бөлігінде орналасқан әуежайларға бет алды, сонымен қатар азаматтық тұрғындардың жаппай қырғынына ұшыраған жағдайлар тіркелді. Олардың бірі Витторияда болды, онда 12 итальяндық қаза тапты, оның ішінде Акате қаласының мэрі Джузеппе Мангано және оның он жеті жасар ұлы Валерио, бетіне штыкпен шабуыл жасап өлтірілді. Генерал-лейтенант Омар Н. Брэдлидің II корпусының құрамындағы 45-ші жаяу әскер дивизиясына, шабуылға қатысқан дивизиялардың ішінде бұрынғы жауынгерлік тәжірибесі жоқ, «жасыл» дивизия болғанына қарамастан, қиын міндет жүктелді. 45-ші дивизияның 157-ші және 179-шы жаяу әскер полктеріне 1-ші канадтық жаяу әскер дивизиясымен байланысу алдында бірнеше жағалау қалаларын және Комисо әуежайын басып алу міндеті берілді. 180-ші жаяу әскер полкіне Бискари әуежайын басып алу және АҚШ-тың 1-ші жаяу әскер дивизиясымен байланысу міндеті жүктелді. 180-ші жаяу әскер полкі десанттың алғашқы 48 сағатында нашар өнім көрсеткендіктен, генерал-майор Трой Миддлтон оның командирін алмастыруды қарастырды. Оның орнына, полкке тығыз бақылау жасау үшін дивизия командирінің орынбасары жіберілді. 1943 жылғы 14 шілдеде Бискари әуежайын басып алу кезінде 180-ші жаяу әскер полкінің әскерлері екі оқиғада 71 итальяндық және екі неміс әскери тұтқынды өлтірді. Бірінші оқиғада 35 итальяндық пен екі неміс қаза тапты, ал екінші оқиғада 36 итальяндық қаза тапты.

Батыс оқиғасы

1943 жылдың 14 шілдесінде АҚШ-тың 180-шы жаяу әскер полкінің сарбаздары Санто-Пьетро әуежайының жанында қарсыластың күшті қарсылығына тап болды. Сағат 10:00-ге қарай олар 45 итальяндық және 3 неміс, барлығы бірнеше тұтқынды алды. 180-шы жаяу әскер полкінің 1-ші батальонының штаб офицері, майор Роджер Денман, 33 жастағы сержант Хорас Т. Уэстке осы тұтқын топты "артқа, жолдан алыс, көзге түспейтін жерге алып барып, сұраққа алу үшін ұстап тұруды" бұйырды. Тұтқындар аяқ киім мен көйлексіз болды, бұл қашуға тырысудың алдын алу үшін жиі қолданылатын тәжірибе еді. Сержант Уэст, оған бірнеше американдық сарбаздар көмектесіп, тұтқындарды шамамен бір шақырымдай жетелегеннен кейін, топты тоқтатты және сегіз немесе тоғыз тұтқынды қалғандарынан бөліп, полктің барлау офицеріне (S 2) сұраққа алу үшін жіберді. Содан кейін Уэст қалған тұтқындарды "жолдан алып, қатарға тізіп, компанияның аға сержантынан (компаниядағы аға NCO) "Томпсон" автоматтарына қарыз сұрады". Бірінші сержант Уэсттен не үшін қажет екенін сұрағанда, Уэст "соларды өлтіремін" деп жауап берді. Уэст тұтқындарды күзетіп тұрған сарбаздарға: "Көргің келмесе, кері бұрылыңдар" деді. Одан кейін ол автоматтарымен тұтқындарды атып өлтірді. Отыз минуттан кейін денелер табылғанда, әр тұтқынның жүрегіне оқ тигені анықталды, бұл оқ жақыннан атылғанын көрсетті. Тергеушілер кейін Уэст "Томпсонды" тұтқындар тобына босатып, "қайтадан оқ толтырып, содан кейін қанға малшынған денелер арасында жүріп, әлі де қимылдап тұрғандарының жүрегіне бір-бір оқтан атқан" дегенді білді. Келесі күні 37 дене полковник Уильям Э. Кингтің назарына ілікті. Ол оқиға туралы жоғары офицерлеріне хабарлады, олар бастапқыда жағдайды жария еткен жағдайда жаман жаңалықтардан қауіптеніп, оны елемеді; алайда, оларды сендіргеннен кейін, кісі өлтіру ісі бойынша сотқа баруға келісті.

Комптон оқиғасы

180-ші жаяу әскер полкінің 1-ші батальоны C ротасының командирі капитан Джон Т. Комптон Акат өзенінің оңтүстігіне түскен кезде сирегіп келетін миномет және жеңіл қарудың атысына тап болды. Алғашқы мақсатына жету үшін ол ротасын 115-ші тас жолға қарай жылжытып, 82-ші әуе десант дивизиясының десантшыларымен бірікті және бірнеше неміс бекінісіне шабуыл жасады. Комптон басылған күндердің алғашқы үш күнінде ұйықтаған жоқ. Ол жай ғана "ұйықтауға тым қызығушылық танытты". Төртінші күні Бискари әуежайына шабуыл жасамас бұрын шамамен бір жарым сағат ұйықтады. Сағат 23:00-де C ротасы жолға шықты және 1943 жылдың 14 шілдесінде шамамен 11:00-де әуежайға жетті. Дәл сол кезде артиллерия, миномет және снайпер оқтарына ұшырады. Снайперлердің атысы ең қауіптісі болды. Жақын жердегі жасырын қуыстан снайперлер жараланған американдық сарбаздарды және оларға көмектесуге тырысқан санитарларды нысанаға алды. Комптонның 2-ші взводындағы 34 сарбаздың 12-сі жараланды (WIA) немесе қаза тапты (KIA). Снайперлердің ату орнын анықтау үшін жеке сарбаз Реймонд С. Марлоу жақын маңдағы қуысқа түсті. Ол қуысқа шамамен 25 метрдей енгенде, мылтық ұстаған итальяндық сарбазды көрді. Марлоу мылтығын көтеріп, итальяндыққа бұйрық берді. Италиялық қашып, қуыстың ішіндегі бір дуңғаға кірді. Бір-екі минуттан кейін итальяндық сарбаз тағы 35 адаммен бірге шықты, олардың көпшілігі азаматтық киім киген еді. Марлоу оларды өз бекетіне алып барып, взвод командирі, сержант Хайрге хабарлады. "Мен оған артиллерия атысынан шығып жатқанда бізге атқандарды ұстап алғанымды айттым", - деді Марлоу. Аудармашы ретінде әрекет еткен жеке сарбаз Джон Газетти тұтқындардан олардың мергендер ретінде әрекет еткен-емесін сұрады. Ол жауап алмады. Хайр тұтқындарды қуыстан шығарып, бірінші лейтенант Бланкстен олармен не істеу керектігін сұрады. Бланкс өз кезегінде Комптоннан нұсқау сұрады. Комптон Бланкстен олардың бүкіл күні бойы оларға атқан сол мергендер екеніне сенімді ме деп сұрады. Бланкс "иә" деп жауап бергенде, Комптон тікелей айтты: "Оларды атып тастаңдар". Бланкс ойланбастан Хайрге ату отрядын жинап, тұтқындарды атуға бұйырды. Комптон шамамен 11 адамнан тұратын ату отрядын қуысқа қарап тұрған төбеге ертіп барды. Ол американдық сарбаздарға қатар тұруға бұйырды, олар тұтқындардан шамамен екі метрдей қашықтықта орналасты. Тұтқындар оларды атуды тоқтатуды өтінді. Газетти, аудармашы, Комптоннан тұтқындарға айтары бар ма деп сұрады. Комптон оларға сұрағысы келген ештеңесі болмады. Комптон сарбаздарға оның бұйрығымен атуды бастауға бұйырды және "атыс аяқталғаннан кейін ешкім тірі қалмасын" деді. Олардың тағдыры шешілгенін түсінген бірнеше тұтқын қашуға тырысты. Ату отряды барлық тұтқындарды өлтіріп, атуды бастады.

Салдары

1943 жылдың 15 шілдесінде генерал Омар Брэдли генерал Джордж Паттонға АҚШ әскерлерінің 50-70 тұтқынды қырғынмен өлтіргенін хабарлады. Паттон өзінің күнделігінде жауабын жазды: «Брэдлиге бұл, мүмкін, асыра айтылған болар, бірақ кез келген жағдайда офицерге өлгендердің снайперлер болғанын немесе қашуға тырысқанын немесе басқа да бір нәрсені растауын айтсын, әйтпесе бұл баспасөзде қыңыр жағдай тудырады және азаматтарды ашуландырады. Қалай болғанда да, олар өлді, енді ештеңе істеуге болмайды». Брэдли Паттонның ұсынысын қабылдамады. Кейін Паттон пікірін өзгертті. 45-ші дивизияның Бас инспекторы «тұтқындардың ешқандай провокация жасағандығын анықтамады. Олар жазатайым түрде өлтірілді» дегеннен кейін Паттон: «Бұл жандарды соттау керек» деді. АҚШ армиясы сержант Хорасе Т. Уэстті «қасақана, ойластырылған, қылмыстық және заңсыз түрде» 37 әскери тұтқынды алғашқы оқиғада өлтіргені үшін айыптады. 1943 жылдың 2 қыркүйегінде басталған сотта Уэст өзін кінәлі емес деп таныды. Ол кісі өлтіргенін мойындаса да, адвокаты жоқ қорғаушы екі мәселе көтерді. Біріншісі, ол кісі өлтіру кезінде «шаршаған және қатты эмоционалды күйзелісте» болған және іс жасаған кезде уақытша ақылдан адасқан. Алайда, бірінші сержант Хаскелл Й. Браун Уэсттің «Томпсон» автоматтары мен қосымша 30 оқтың патрондарынан қарыз алғанын және суыққандай әрекет еткенін куәландырды. Уэсттің адвокаты қорғаныс ретінде оның тек өзінің қолбасшысының бұйрығын орындағанын айтты, ол Сицилияға шабуыл жасау алдында тұтқындарды тек шектеулі жағдайларда ғана алуға болатынын жариялаған. Уэсттің полк командирі полковник Форрест Э. Куксон генералдың егер жау АҚШ әскерлерінің қорғаныс позициясына 200 метрге жеткеннен кейін қарсылық көрсетуді жалғастырса, сол жау әскерлерінің берілуі қабылданбауы мүмкін екенін айтқандығын куәландырды. Бұл қорғаныспен байланысты мәселе соғыс тұтқындарының бұрыннан берілгені және берілуі қабылданғаны болды. Әскери сот алқасы Уэсті алдын ала жоспарлап кісі өлтіргені үшін кінәлі деп тапты, оны шенінен айырды және өмір бойына бас бостандығынан айырды. Ол Солтүстік Африкада ұсталды, себебі оның федералды түрмеде болуы оған және оның қылмысына қажетсіз жариялылық әкелуі мүмкін деп қорқытылды. Уэсттің сот процесін қарап шыққан Эйзенхауэр оның «өмір бойына бас бостандығынан айырылғаннан кейін белсенді қызметке қайта оралуға болатынын көрсету үшін» «адамға мүмкіндік беруді» шешті. Уэсттің ағасы армияға және оның жергілікті АҚШ өкіліне хат жазғаннан кейін «үрейлі мәселені шешу» туралы шешім қабылданды және Соғыс департаментінің Қоғамдық қатынастар бюросының ұсынысы бойынша Италиядағы одақтас штаб-пәтерлерінің қолбасшысының орынбасары 1944 жылдың 24 қарашасында Уэсттің үкімін жеңілдету туралы бұйрыққа қол қойды. Ол белсенді қызметке қайта оралды және соғыс аяқталғаннан кейін құрметті бостандық алды. Уэст 1974 жылдың қаңтарында Оклахома штатында қайтыс болды. Екінші оқиғаға байланысты капитан Джон Т. Комптон да әскери сотқа тартылып, өзінің қарауындағы 36 тұтқынды алдын ала жоспарлап өлтіргені үшін айыпталды. Ол да өзін кінәлі емес деп таныды және «жоғары тұрған адамның жауапкершілігі» заңдық доктринасына сүйене отырып, өзінің іс-әрекетін тек өзінің бөлімшесінің офицерлеріне сөйлеген сөзінде берген қолбасшысының бұйрығын орындағанын айтып қорғады. 1943 жылдың 23 қазанында әскери сот оны ақтады, бірақ сот адвокатының сот процесін қайта қарауы оның пікірінше, Комптонның әрекеттері заңсыз болды деп мәлімдеді. Комптон 179-шы жаяу әскер полкіне ауыстырылды және 1943 жылдың 8 қарашасында Италияда қаза тапты. Вест пен Комптон атаған қолбасшы генерал Паттон болды. Соғыс департаментінің Бас инспекторының кеңсесі кісі өлтіруді тергеді, тергеу барысында генерал Паттоннан сөз сөйлеу туралы сұрақтар қойылды. Паттон өзінің сөзіндегі пікірлері қате түсіндірілгенін және оның «ең қиялында» айтқан ештеңесінің тұтқындарды өлтіру туралы бұйрық ретінде қабылдануы мүмкін емес екенін мәлімдеді. Тергеу соңында Паттонның кінәсі жоқ деп танылды.