Кіріспе
Гутьеррес-Маги экспедициясы – Мексика мен АҚШ-тың 1812-1813 жылдардағы, Мексика Тәуелсіздік соғысының басындағы Испан Техасына қарсы жасалған бірлескен басып алушылық (филибустерлік) жорығы.
Өмірбаян
1810 жылы Мигель Идальго и Костилья Мексикада испан корольшілдеріне қарсы көтеріліс бастады, ол Мексиканың тәуелсіздік соғысын күйзелтіп жіберді. Сол сияқты, 1811 жылы Хуан Баутиста де лас Касас Сан-Антониода Испанияға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, испан губернаторын тұтқынға алды. Бірақ испандықтар жауап ретінде соққы беріп, көтерілісті жаншып жіберді. Губернатор Мануэль Мария де Сальседо қайтадан билікке келді. Идальго ата шілде айында Чиуауада, ал де лас Касас және оның серіктестері тамыз айында өлім жазасына кесілді. Қалған көтерілісшілер көмек сұрап АҚШ-қа бет бұрды. Ньюво Сантандерден келген ұста Бернардо Гутьеррес де Лара Вашингтон қаласына сапар шекті, бірақ ол АҚШ үкіметі оның жоспарларына араласпайтынына ғана кепілдік алды. АҚШ үкіметінің шыдамдылығын сынағаннан кейін, ол филибстер идеясын ойластырып, оның ішінде туысы Герро Каха де лас Касас сияқты барлық тыңдаушылармен кеңесті. Олар екеуі Луизианаға барып, филибстерлік әрекеттеріне қолдау іздеді. Жаңа Орлеанда губернатор Уильям Клейборн мен Уильям Шейлермен кездесті.
Экспедиция
Гутьеррес Август Магидің қолдауына ие болып, Луизиана штатының Начитош қаласында 130 адамнан тұратын күш құрды. Тамыз айының басында олар испандық Техасқа өтіп, Накогдочес қаласын басып алды. Техаста олардың саны 300-ге дейін көбейді, және 13 қыркүйекте Сантисима Тринидад де Сальседо қаласын (Тринити өзенінің шығыс жағалауында, Испан Блаффта, қазіргі 31 тас жолынан он шақырым қашықтықта орналасқан) басып алды. Олардың табысы оларды алға итермеледі; олар оңтүстікке қарай сапар шегіп, келесі испан бекінісін жаулап алуға кірісті. Испаниялық губернатор Мануэль Мария де Сальседо 800-ге жуық әскермен Гваделупа өзені аймағын революционерлерді іздеу үшін қарауылдап жүрді. Кейіннен оларды Сан-Антонио өзенінің төменгі ағысында, Голиадта тапты. Олар испандық Ла-Баия бекінісін оңай басып алып, оны өз бақылауында ұстады. Маги төрт ай бойы қоршауда болды. Ол испандық әскери басшылармен келіссөздер жүргізіп, берілуді қарастырды, бірақ соңында соғысуға шешім қабылдады. Алайда, Магидің әскері оған деген сенімін жоғалтып, республика басшылары арасында араздық туды. Маги ұзақ ауырып, 1813 жылғы 6 ақпанда қайтыс болды, ал оның орнына Самуэль Кемпер билікке келді. Капитан Джон Макфарланд жаңа жауынгерлерді іздеуге жіберілді: Накогдочестен еріктілер, испан армиясынан дезертирлер және бірнеше Кушатта үндістері қосылды. Кемпер губернатордың шабуылдарын тойтарды. 10 және 13 ақпанда Кемпер Сальседоны жеңіске жеткізді, ол 19 ақпанда Сан-Антониоға қарай шегінді. Наурыз айында Кемпердің әскері тағы 500-ге жуық адаммен толықты. Экспедиция испандықтарды қуып, енді Бексардағы оларға жетті. Сан-Антониоға жасалған шабулда қатысқан Республикалық армияға еріктілер қосылды, олар американдықтар, техастықтар, бұрынғы испандық сарбаздар, сондай-ақ липан және тонкава үндістерінен құралды. 29 наурызда олар Розилло (Саладо) өзенінің шайқасында Симон де Эррераның 1200 адамнан тұратын испан әскерін жеңді. Губернатор Сальседо 1813 жылғы 1 сәуірде берілді. Гутьеррес тұтқындарды қауіпсіздік үшін АҚШ-қа жіберуді ұсынды. Бірақ тұтқындарды капитан Антонио Дельгадо қаладан шығарып жатқанда, олар тоқтатылып, ағаштарға байланып, өлтірілді. 17 сәуірде Республикалық армия Техас штатының Мексика Республикасының бөлігі ретінде тәуелсіздік декларациясын қабылдады және ту ретінде "Жасыл Туды" бекітті. Гутьеррес өзін жаңа штаттың губернаторы деп жариялады. Дұрыс емес шешімдерінің салдарынан Гутьеррес Кемпердің және басқа американдықтардың сенімін жоғалтты. Оның жарлығы және испан губернаторы мен басқа да лауазымды тұлғаларды өлім жазасына кесуге рұқсат беруі тым көп болды. Кемпер жұмыстан кетіп, 100 американдықты Луизианаға қайтарды және одан әрі қатыспады. Республикашылар жаңа басшы іздеді. Полковник Игнасио Элизондо және генерал Хосе Хоакин де Арредондо Техасты қорғау үшін испандық күш-жігерді қолға алды. Элизондо 900 әскермен Сан-Антониоға қоршау салды. Кемпердің басшылығы болмағандықтан, көтерілісшілер ішкі дау-дамаздан зардап шекті. Алдымен Рубен Росс басшылықты қабылдады, бірақ оған қолдау көрсетілмеді және ол екінші орынға түсті. Келесі кезектегі жұмыс АҚШ полковнигі Генри Перриге тиді. 20 маусымда Перри таңертеңгі шабуылда Алазан сағасы шайқасында Элизондо әскерін жеңіп, Сан-Антониодағы испандықтарды тағы да азат етті. Испан армиясы қайтадан топтасуға мәжбүр болды. Республикалық армияның табысы қосымша қолдауды оятуды бастады. Енді қақтығысқа қызығушылық танытқан Хосе Альварес де Толедо и Дюбуа болды, ол филибостердің басында кеңес алған болатын. Ол 1 тамызда Техас тұрғындарын басқаруды және Арредондомен күресуді мақсат етіп, Сан-Антониоға келді. Кеңес беруде АҚШ арнайы агенті Уильям Шейлер болды. Шейлер мен Хосе Альварес де Толедо бірігіп, ұйымдастырушы Гутьерреске қарсы үгіт-насихат науқанын бастады. Америкалықтар Гутьеррес олардың мүдделерін ескермейтініне сенімді болды және Гутьеррес алмастырылмаса, кетумен қорқытты. Гутьеррес 6 тамызда Начитошқа кетті, бұл оның өмірін сақтап қалды. Ол болмаған кезде Толедо басшылықты қолға алды. Республикалық армияның келіспеушілігі сақталды. Кейбір техастықтарға жаңа басшы ұнады, ал басқалары ұнамады. Толедо испандармен Бексарда күресуді қалаған, бірақ Перри мен Сан-Антониандар оны қаланы аяп, испандарды таңғалдыру үшін аттандырды. Полковник Хосе Менчака (бұрынғы испандық офицер, қазір Теханолардың басшысы) Толедоға қарсылық білдіріп, араздықты туғызды, және Альварес де Толедоның испандықтарға қарсы жорығын баяулатты. Республикалық басшы Толедо 15 тамызда ғана Корольдік әскеріне шабуыл жасауға мүмкіндік алды. Бұл жағдай техастықтар үшін жаман аяқталды. Олар Алазан шайқасында шешулі жеңіске жеткенімен және қазірде үлкен күшке (1400 американдық, техастық, испандық, үндістер және қара нәсілділерден құралған) ие болғанымен, 1813 жылғы 18 тамызда Медина шайқасында күйреуге ұшырады. Толедо испандарды таңғалдыруды жоспарлаған, бірақ оларға шабуыл жасағанда ол күтпеген шабуылға айналды. Толедо әскерді кері қайтаруға тырысты, бірақ полковник Хосе Менчака өлімге дейін соғысуды таңдады. Испан әскерінің басты бөлігін қуғанда, олар қоршауға түсті. Себебі, Арредондо мен Элизондо 1800 әскерден тұратын күшті қайта ұйымдастырып, соғысқа дайын болған еді. Гутьеррес-Маги экспедициясы 1300-ге жуық адамның қаза болуымен аяқталды. Толедо және бірнеше адамдар АҚШ-қа қашуға үлкерді. Испан әкімшілігі Сан-Антонионы қайта басып алып, 300-ден астам адамды атқылап, қатыгез жазалады. Накогдочестегі жағдай де жақсырақ болған жоқ, онда олар көтерілісшілерді қатыгездықпен тазартуда болды. Алайда, 12 қыркүйекте Элизондоның қатыгездігі оның өз офицерлерінің бірі өлтіруімен аяқталды. Испан жазасының салдарынан көптеген адамдар Техастан қашып кетті және олар ешқашан испан корольдік отбасына толық сенім артпады. Сан-Антонио тұрғындары және 1836 жылғы Техас Тәуелсіздік Декларациясына қол қойған болашақ қол қоюшылар Хосе Франсиско Руис және Хосе Антонио Наварро Техастан қашқандардың арасында болды. Техас көп жылдар бойы революция мен филибостерлердің ошағы болып қала берді.