Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Адарга – Солтүстік Африка берберлері жасаған қатты былғары қалқан. Оның атауы бербер тіліндегі “адарга” сөзінен шыққан, ол “орық” дегенді білдіреді. Мароккодағы Фес қаласы адарга жасаудың маңызды орталығы болған. Адарга көбінесе антилопаның (әсіресе, Скимитар орығының) терісінен жасалған және қылыш, найза, сүңгі және жебенің соққыларына өте төзімді болған, бірақ басқа да былғары түрлері де қолданылған. Ішінде, ортасында, қолға ұстауға немесе алқышқа байлап қоюға арналған екі былғары тұтқасы және соққыны жұмсарту үшін төменде кішкентай төсемше болған. Бастапқыда адарга дөңгелек болған, содан кейін жүрек пішіндес, ал соңында ұзын осінде өлшенетін, бірін-бірі жабатын екі эллипс немесе овал пішінін алған. Адарганы қатты әрі иілгіш ету үшін екі немесе одан да көп қабат тері біріктіріліп тігілген, және көбінесе кесілген, жалатылған әшекейлермен, мавр жазуларымен, металл әсемдемелермен және жиектермен безендірілген. Адарга – морилердің жеңіл атты әскерлері қолданған дәстүрлі қорғаныс құралы, олар оны найзамен бірге пайдаланған. 14 және 15 ғасырларда адарганы христиандық Иберия сарбаздары мен ақсүйектері, соның ішінде олардың жеңіл атты әскерлері (португал тілінде: ginetes; испан тілінде: jinetes) де қолданған, олардың кейбіреулері морилердің шайқасу тактикасын қабылдаған. Адарга 16 ғасырға дейін және отты қарулардың дамуына дейін Еуропада кеңінен қолданылған. Адарганы Америкада конкистадорлар жиі қолданған, ал солдадо де куэра (soldado de cuera) оны Жаңа Испанияда 19 ғасырдың басына дейін пайдаланған. Бұл адаргалар көбінесе испан гербімен безендірілген. Адарганың тамаша мысалдары Мадрид патша сарайындағы Корольдік қару-жарақ қоймасында сақталады, ал бірегей мысалы 1683 жылы Вена шайқасында түріктерден алынған үлкен тартан бақалшағынан жасалған, ол Польшаның Ченстохова қаласындағы Монс-Клара монастырының қару-жарақ қоймасында сақталады. Сақталған адаргалардың көпшілігі боялған әшекейлермен әсемделген және Иберия ақсүйектері атты әскерлер арасындағы жарыстарда, әсіресе 16 және 17 ғасырлардағы “саяқ ойыны” (juego de las cañas / jogo das canas) спортында қолданған. Бұл спортта екі команда атты әскерлер бір-біріне саяқтан жасалған сүңгілерді лақтыратын, олардан қашуға немесе адаргамен кері қайтаруға тырысқан, бұл морилерге қарсы өткен шайқастарды еске түсіретін.
The adarga was a hard leather shield created by the North African Berbers, its name derived from the Berber "adarga" meaning "oryx". An important center of manufacture of the adarga was the city of Fes, Morocco. The adarga was typically made from the hide of the antelope (certainly the Scimitar Oryx) and was extremely resistant to the blows of sword, lance, javelin, and arrow, but other kinds of leather were used as well. Inside, in the center, was a pair of leather grips held in the hand or strapped to the forearm with a small cushion beneath to absorb impact. Originally the adarga was round, then heart shaped, then finally it took the form of a pair of overlapping ellipses or ovals, measuring in the long axis. Two or more layers of hide were glued and sewn together to make the adarga both rigid and elastic, and often decorated with incised and gilt ornaments, Moorish inscriptions, and metal appliques and borders. The adarga was a traditional defense employed by the Moorish light horseman, who used it along with the lance. Throughout the 14th and 15th centuries the adarga was also used by Christian Iberian soldiers and nobility, including their own light cavalry (Portuguese: ginetes; Spanish: jinetes), some of whom adopted Moorish fighting patterns. The adarga was in widespread use in Europe until the 16th century and the progression of firearms. The adarga was frequently used by the Conquistadores in the Americas and it continued to be used until the early 19th century by soldado de cuera in New Spain. These adargas were often decorated with the Spanish coat of arms. Some impressive examples of the adarga are preserved in the Royal Armoury of the Royal Palace of Madrid, while one unique example is made from a large tortoise shell, taken at the Battle of Vienna in 1683 from the Turks, and is preserved in the armory of the Mons Clara Monastery at Częstochowa, Poland. The majority of surviving adargas are highly ornamental with painted decoration and were used by iberian nobles in tournament cavalry combat, particularly in the juego de las cañas (es) / jogo das canas (pt) ("game of canes"), a sport of the 16th and 17th centuries involving teams of horsemen who hurled javelins made of cane at one another that had to be dodged or deflected with the adarga, imitating past battles against the Moors.