Кіріспе
Жоқ. Дамуды басқару, бұрын жоспарлауды бақылау немесе дамуды бақылау деп аталатын, Ұлыбританияның қала және елді мекендерді жоспарлау жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Ол жергілікті билік немесе Мемлекеттік хатшы арқылы жерді пайдалану мен жаңа құрылысты, яғни дамуды реттеуді қамтиды. Бұл жүйе "жоспарға негізделген" қағидатқа сүйенеды, онда даму жоспарлары әзірленеді және қабылдану алдында қоғамдық тыңдалымдардың әртүрлі кезеңдерінен өтеді. Содан кейін, жоспарлауға рұқсат қажетті даму жоспарының негізінде қарастырылады, рұқсат беру немесе бас тарту туралы шешім қабылданады, содан кейін басқа да маңызды факторлар ескеріледі. "Дамуды басқару" термині көбінесе DM деп қысқартылады. Ұлыбританияда 421 жергілікті жоспарлау органы (LPA) бар (бірақ Шотландияда, жергілікті билік бірлік ретінде ұйымдасқан болса, олар жай ғана "жоспарлау органдары" деп аталады). Әдетте, бұл жергілікті округтік немесе аудандық кеңес немесе бірлік билік органы болып табылады. Кен өндіру, минералдар және қалдықтарды кәдеге жарату мәселелері метрополитандық емес аймақтардағы округтік кеңестермен шешіледі. Ұлттық паркте жоспарлау өтінімдерін ұлттық парк басқармасы қарастырады (бірақ Шотландияда жағдай сәл өзгеше, Cairngorms ұлттық паркі басқармасы өзінің мақсаттары үшін маңызды деп санайтын белгілі бір өтінімдерді қарау және шешу құқығына ие).
Development Management, formerly known as planning control, or development control, is the element of the United Kingdom's system of town and country planning through which local government or the Secretary of State, regulates land use and new building, i. e. development. It relies on a "plan led system" whereby development plans are produced, involving various stages of public consultation prior to being adopted. Subsequently, development that requires planning permission, which is granted or refused with reference to the development plan as the starting point, then other material considerations are taken into account. The term "development management" is often abbreviated to DM. There are 421 local planning authorities (LPAs) in the United Kingdom (although in Scotland, where local authorities are unitary in nature, they are known simply as 'planning authorities'). Generally they are the local borough or district council or a unitary authority. Development involving mining, minerals or waste disposal matters is dealt with by county councils in non metropolitan areas. Within national parks, it is the national park authority that determines planning applications (although in Scotland the situation is sightly different, whereby the Cairngorms National Park Authority only has the power to call in and determine certain applications which it deems to be of importance to its objectives).
Тарих
Ұлыбританияның қала және ауылды жоспарлау жүйелері 1947 жылғы қала және ауылды жоспарлау заңымен және Шотландияда 1947 жылғы қала және ауылды жоспарлау (Шотландия) заңымен құрылған кезде, жаңа құрылыстың басым көпшілігі мемлекеттік сектормен жүзеге асырылатыны күтілді: мысалы, жергілікті билік органдары, жаңа қалаларды дамыту корпорациялары және сол кездегі жаңа Ұлттық денсаулық сақтау қызметі. Мұндай жағдайларда, тапсырыс беруші ұйым тиісті жобаларға жобалау рұқсатын өзіне-өзі беретін. Дегенмен, жеке сектор жүзеге асыратын шағын көлемдегі құрылысқа рұқсат беру немесе бас тарту үшін жеке жүйе де қажет болды. Осылайша, қазіргі заманғы жоспарлауды бақылау жүйесі пайда болды. Бірақ бұл күту мүлдем дұрыс емес еді, себебі 1950 жылдардың ортасына қарай жеке сектордың даму қарқыны мемлекеттік сектордан едәуір жоғары болды. Бүгінгі таңда, үкіметтік ведомстволар мен жергілікті билік органдарының құрылыс салуы да жоспарлау рұқсатын талап етеді және ол жеке құрылыс салушылар сияқты бірдей тексеру процедурасынан өтеді. Көптеген даму түрлері алдын ала бұйрық арқылы ұлттық немесе жергілікті деңгейде берілетін рұқсаттармен – дамуға рұқсат етіледі. Соңғы жылдары жоспарлау, климаттың өзгеруі, көміртегі шығарылымдарын азайту, тұрғын үйге қолжетімділікті арттыру және тұрғын үймен жарақтандыруды жақсарту, биоәртүрлілікті күшейту және басқа да маңызды басымдықтарға қатысты үкіметтің мақсаттарын іске асырудың маңызды құралына айналды. Бұл мәселелер әр ЖСА-ның аумағы үшін жергілікті жоспарлау саясатын әзірлеу процесі арқылы шешілсе де, халық үшін жоспарлау жүйесінің ең көрінетін бөлігі – дамуды бақылау және жоспарлау өтінімдерін қарау процесі болып табылады. Ескеріңіз, Ұлыбританияда кез келген маңызды жобаны бастау үшін әртүрлі агенттіктерден түрлі келісімдер алу қажет болуы мүмкін, мысалы, тиісті құрылыс ережелеріне сәйкес құрылыс материалдары мен әдістерін бекіту. "Дамуды бақылау" термині енді қолданылмайды, және "дамуды басқару" ұғымы артықшылыққа ие, себебі ол ынтымақтастыққа негізделген процесті білдіреді, бірақ шындығында, аражіктерді ажырату кейде қиын. Әрине, ұсыныстар қабылданбаса, ынтымақтастықтың деңгейінің шегі бар.
Дамуды басқарудың қолданылу аясы
Ұлыбритания көптеген елдерден ерекшеленеді, себебі кез келген жерді немесе ғимаратты заңды түрде иеленуші, тек жерге құқық иеленуімен ғана шектелмейді (жеке меншік, жалға алу немесе жердің нақты иесінен алынған лицензия), сонымен қатар жердегі ғимараттарға немесе жер мен ғимараттардың пайдаланылуына қатысты жоспарлау құқығын да талап етеді. 1948 жылы барлық бұрыннан бар ғимараттар мен пайдаланулар үшін жоспарлау құқығы (көбінесе "жоспарлау рұқсаты" деп аталады) берілді. Осы күннен бастап, барлық жаңа құрылыстар үшін жоспарлау рұқсаты алу міндетті болды. Жоспарлау рұқсатын беру, қатысты жер теліміне немесе ғимараттарға қатысты болады. Ерекше жағдайларды қоспағанда, ол рұқсат алған адамға, ұйымға немесе фирмаға емес, сонымен қатар жерге қатысты болады. Ұлыбританияның жоспарлау заңдарында "құрылыс" деп, жердің үстінде, үстінде немесе астында жүргізілетін кез келген құрылыс, инженерлік, кен өндіру немесе басқа да операциялар, сондай-ақ ғимараттардың немесе басқа жерлердің пайдаланылуындағы кез келген маңызды өзгеріс анықталады. Кейбір құрылыс түрлері құрылыс анықтамасынан ерекше алынып тасталады, мысалы, ғимараттарды күнделікті күтіп ұстау және жөндеу. Көптеген шағын құрылыс жобалары заңнамада "рұқсат етілген құрылыс" (РҚ) деп саналады. Бұл жобаларға арнайы рұқсат алу үшін арнайы өтініш берудің орнына, заң бойынша автоматты түрде рұқсат беріледі. Басқаша айтқанда, рұқсат етілген құрылыс – ұлттық деңгейде бекітілген жоспарлау рұқсатының бір түрі. "Құрылыс" деп анықталғанымен, бұл жұмыстар жоспарлау жүйесімен жұмыс істеу қажеттілігін болдырмауы мүмкін және жер иелері оны өз құқықтары ретінде жүзеге асыра алады. ПД ережелеріне енгізілген соңғы өзгерістерді іске асырудан бұрын, мысалы, алдын ала хабарлау үшін, ЖҚҚ-мен байланыс қажет. Жерді және ғимараттарды пайдалану "пайдалану сыныптарына" жіктеледі және бір пайдалану сыныбынан екінші пайдалану сыныбына кез келген өзгеріс автоматты түрде "пайдаланудың маңызды өзгеруі" болып табылады, бұл құрылысқа тең. Алайда, пайдалану сыныптары арасындағы кейбір шағын масштабтағы өзгерістер "рұқсат етілген құрылыс" болып табылады, сондықтан кез келген учаскеге қатысты шектеулерге байланысты жоспарлау рұқсатын қажет етпейді. Пайдаланудың немесе қызметтің кейбір түрлері белгілі бір пайдалану класына жатпайды және "sui generis" деп аталады. Пайдаланудың "sui generis" түріне немесе одан ауысуы үшін жоспарлау рұқсаты алу қажет. Іс жүзінде, көптеген пайдаланулар бірнеше пайдаланудың құрамынан тұрады, сондықтан, мысалы, зауыттың қосалқы кеңсесі және мүмкін қоймасы болуы мүмкін, бәрі бір үй-жайда. Мұндай жағдайда негізгі пайдалану зауыт болады (B1 немесе B2 пайдалану класы). Сәулеттік немесе тарихи құндылығы бар ғимараттарға өзгерістер енгізуді бақылаудың жеке жүйесі бар ("тізімге енгізілген ғимараттар"). Мұндай ғимараттың сәулеттік немесе тарихи сипатына әсер ететін өзгерістерге "тізімге енгізілген ғимаратқа келісім" (ұсынылған өзгерістердің немесе құрылыстың көлемі рұқсат етілген құрылыс ретінде жіктелетіннен жоғары болса, сондай-ақ жоспарлау рұқсатын қажет етуі мүмкін) қажет. Қажетті құрылыс рұқсатысыз құрылыс жұмыстарын жүргізу құқық бұзушылық болып табылады. Сонымен қатар, тізімге енгізілген ғимараттың иесі оның сәулеттік немесе тарихи маңызын сақтау үшін оны жақсы күйде ұстауға міндетті. Жергілікті тұрғындар үшін немесе экология үшін ерекше маңызды ағаштар мен орман алқаптарына ағаштарды сақтау туралы бұйрық (TPO) қолданылуы мүмкін. Егер бұл ағаштар өлі, өліп бара жатқан немесе қауіпті болмаса, оларды алып тастау үшін келісім қажет, ал әдетте орнына жаңа ағаш отырғызылуы керек. Егер жоспарлау рұқсатысыз құрылыс жүргізілсе, ЖҚА ғимаратты алып тастау, жерді қалпына келтіру немесе туындаған зиянды жою үшін қажетті ең аз шараларды қабылдау үшін "қарсы шаралар" қолдануы мүмкін. Жалпы, егер рұқсат берудің ықтималдығы болса, жоспарлау рұқсатын кейінге қалдырып беру ұсынылады, ал жоспарлау рұқсаты берілмесе немесе құрылысты қабылдау мүмкін болмаса, шаралар қолданылады. Көптеген жоспарлау рұқсаттары шартты түрде беріледі және шарттардың орындалуын қамтамасыз ету үшін қарсы шаралар қолданылуы мүмкін. Рұқсатсыз құрылысты тоқтату туралы хабарлама, егер одан әрі зиянды алдын алу үшін шұғыл қажет болса, жіберуге болады.
Мемлекеттік хатшының шақыруы
1990 жылғы қала және ауылды жоспарлау туралы заңның 77-бабына сәйкес, Тұрғын үй, қоғам және жергілікті басқару жөніндегі мемлекеттік хатшы кез келген жоспарлау өтінімін қарау үшін өзіне алуға, осылайша оны жергілікті жоспарлау органының қарауынан шығаруға құқылы. Мұндай шешімді қабылдау үшін Кэборн қағидалары белгіленген өлшемшарттар болып табылады, бірақ практикада бұл өте сирек қолданылады.
Даму жоспары мен жергілікті дамудың базасы
Заң бойынша құрылыс салуға рұқсат беру туралы өтініштер, ЛПА дайындаған және жариялаған Даму жоспарындағы тиісті саясаттарға сәйкес шешілуге тиіс, "егер басқа маңызды мәселелер керісін көрсетпесе". Сондықтан дамуды басқару "саясатқа бағынышты". 2006 жылдан бастап Англияда әр аймақтың Даму жоспары Жергілікті даму аясымен (LDF) алмастырылады. Бұл жаңа жергілікті жоспарлау саясатын әзірлеуге қатысты, болашақта өтініштерді шешу үшін қоғамдық және халықтың кең қатысуын қамтиды. Демек, жергілікті жоспарды дайындау процесі күнделікті шешімдер қабылдаудан шалқап көрінсе де, "ереже кітабының" дұрыс жазылғанына көз жеткізу өте маңызды. LDF-тағы жоспарлау саясаты энергия тиімділігі жоғары көлік құралдарын дамыту, жолдар мен жол қауіпсіздігі ұсыныстарын, тұрғын үй және басқа да мақсаттар үшін жердің жеткілікті мөлшерін қамтамасыз ету, ауылдық жерлерді сақтау және тарихи, экологиялық немесе ғылыми маңызы бар маңызды ландшафттар мен орындарды қорғау сияқты көптеген жергілікті мәселелерді қамтиды. Нақтырақ саясаттар көбінесе жергілікті дәстүрлер мен басымдықтарды көрсететін құрылыс дизайнының ең жақсы тәжірибесін қолдайды. LDF-тағы тұрақтылық мүдделері энергия тиімділігімен ғана шектелмейді, сонымен қатар экономикалық өсімді, жаңаруды және күшті әрі қоғамдық қатысуды қамтамасыз етуді де мақсат етеді. Жергілікті басымдықтарына қарамастан, LDF барлық жергілікті билік органдары үшін маңызды саяси құжат болып табылады, оларға және басқа жергілікті агенттіктерге өздерінің жергілікті аумағын инклюзивті және "бірлескен" тәсілмен жоспарлауға мүмкіндік береді.
Құрылыс және қолжетімділік туралы мәлімдеме
Ірі жобалардың көпшілігі үшін жобалау өтінішіне жобалау және қолжетімділік туралы есеп қоса тіркелуі керек. Бұл жобаның ғана сипаттамасы емес, сонымен қатар жобаның қалай жасалғаны, қандай жергілікті жоспарлау саясаты сақталғаны, халықтың қатысуы жобаға қалай әсер еткені және жақсы жобалау принциптері ұсынысқа қалай үлес қосканы туралы түсіндіреді. Коммерциялық мәселелер маңызды болуы мүмкін, бірақ бұл құжат қарапайым адамдарға ұсыныстың қалай дамығанын түсінуге көмектеседі және жобаны жүзеге асырған компанияның шешім қабылдау процесінің сапасын бақылауға мүмкіндік береді. Көбінесе мұндай есептер процестің соңында жазылады және олардың пайдасы шектеулі. Изохрондық карталар да қосылуы мүмкін.
Материалдық мәндер
Кез келген мәселені шешуде материалдық жоспарлау мәселесі күрделі болуы мүмкін. Бұл мәселе Парламент тарапынан заңдастырылмаған және британдық соттардың көптеген шешімдерінен туындаған сот практикасынан тұрады. Қысқасы, бұл нақты мәселеге қатысты жоспарлау шаралары. Бір өтініш үшін маңызды нәрсе, екіншісі үшін маңызды болмауы мүмкін. Шешім қабылдаушы сотта даулану мүмкіндігін ескере отырып, таңдау жасауы керек. Жергілікті немесе үкіметтік жоспарлау саясаты көбінесе маңызды болып табылады, ал қоғамдық қауіпсіздік немесе тұрмыстық жағдайлар кез келген жағдайда маңызды мәселелер болуы мүмкін. Маңызды нәрсе – жоспарлау бақылауы тек жалпы қоғамдық мүдделерді қорғаумен айналысады, жеке тұлғаның жеке мүдделерін қорғаумен емес. Бизнес арасындағы бәсекелестік жоспарлауда қарастырылмайды, сондай-ақ құрылыс салушының пайда табу ниеттері, көршілес мүліктің құнының төмендеуі немесе көріністің жоғалуы да ескерілмейді. Жерге қатысты жеке келісімдер немесе басқа заңнамамен реттелетін мәселелер де жоспарлау өтінімін қарау кезінде маңызды мәнге ие бола алмайды. Жоспарлау өтінішін қарау кезінде жергілікті атқарушы органдардың міндеті – даму жоспарынан бастап, содан кейін барлық материалдық жоспарлау мәселелерін қарастыру. Дегенмен, олар маңызды мәселені нақтылап қарастырмаса да, ақылға қонымды әрекет етсе, басымдықтарға қанша салмақ беру керектігін шешуге құқылы. Егер құрылысқа рұқсат берілмесе немесе рұқсатсыз құрылысқа қатысты мәжбүрлеу шаралары қолданылса, жергілікті атқарушы орган "тануға болатын маңызды мүдделерге нақты зиян келтірілгенін" көрсететін жазбаша түсіндіру беруі керек. Халықтың наразылығы құрылысқа рұқсат беруден бас тартуға негіз бола алмайды. Құрылысқа рұқсат беруден бас тартудың дұрыс себебі – ұсыныстың жоспарлау саясатына немесе басқа да жоспарлау мәселелеріне қатысты нақты зиянға негізделуі керек, сондай-ақ қоғамдық мүдделерді қорғау үшін. Сол сияқты, егер құрылысқа рұқсат беру үшін талап қойылса, онда осы талапты орындау, әйтпесе қабылданбайтын құрылысты қабылдау үшін маңызды болуы керек (яғни құрылысқа рұқсат беруден бас тарылады).
Шешімдерге шағымдану
ЖҚБ қабылдаған шешімге, құрылыс салуға рұқсат беруден бас тартқан жағдайда, атқару шараларын қолданғанда, берілген құрылыс салуға рұқсатта ауыр немесе дұрыс емес талап қойылғанда, немесе ЖҚБ өтінімді тиісті мерзімде қарастырмағанда ("шешім қабылдамау") шағымдану құқығы туады. Шағымдану құқығы тек ЖҚБ шешімінен зардап шеккен өтініш берушіге/жобалаушыға ғана қолданылады. ЖҚБ-ның құрылыс салуға рұқсат беру туралы шешімімен келіспейтін жұртшылық мүшесі сияқты үшінші тараптардың шағымдану құқығы жоқ. Англия мен Уэльстегі жоспарлау шағымдарын Ұлыбритания Үкіметінің атқарушы агенттігі – Пландық инспекция PINS басқарады және шешеді. Шотландияда шағымдарды Шотландия Үкіметінің Жоспарлау және қоршаған ортаны қорғау департаменті (DfPEA) қарастырады, ал Солтүстік Ирландияда – Жоспарлау шағымдары жөніндегі комиссия. Инспектор (Англия мен Уэльсте), репортер (Шотландияда) немесе комиссар (Солтүстік Ирландияда) мәселені зерттеп, ЖҚБ шешімін қолдауға немесе күшін жоюға шешім қабылдайды. Шешім әр тараптың ұсыныстарын ескере отырып, істі қайта қарау негізінде қабылданады. Жоспарлау инспекторы (немесе оған теңестірілген лауазым иесі) ЖҚБ-ның негіздемелерінде кемшіліктер тапса да, іске қатысты мәселелер мен жоспарлау саясатын ескере отырып, шағымды қабылдамауға құқылы. Англияда жоспарлау шағымдарының шамамен 65% ЖҚБ-ның бастапқы шешімін қолдайды.
Дамуды басқаруға жұртшылықтың қатысуы
Жұртшылыққа, жергілікті атқарушы орган (ЖАӨ) кез келген жоспарлау өтініші бойынша шешім қабылдамас бұрын кеңесуге құқық бар. Өтініш берілген жерге тікелей шектес жер иелері әдетте хабардар етіледі, ал жақын маңдағы көшелерде хабарландырулар жариялануы мүмкін, кейде бұл туралы ақпарат жергілікті баспасөзде да жарияланады. Жоспарлау өтініштері уақытылы қаралуы керек, және заң бойынша жұртшылық өз пікірін білдіру үшін әдетте 21 күнге дейін уақыт алады. Жоспарлау өтініштерін ЖАӨ-нің веб-сайтынан қарауға болады, ал пікірлер электрондық пошта арқылы жіберілуі мүмкін.
Өкілеттіктер мен комитеттер
Жобалау туралы өтініштердің көпшілігі ЖҚА-ның жоғары лауазымды қызметкерімен "өкілеттік беру" негізінде шешіледі. Тек ірі немесе даулы өтініштер ғана тиісті органның жоспарлау комитеті ретінде отырысқан сайланған кеңесшілердің қарауына түседі. Комитет отырысының күн тәртібі, әр жобалау өтініші бойынша жоспарлаушылардың есебімен бірге, отырыстан кемінде бес жұмыс күні бұрын жарияланады. Кез келген жобалау өтінішіне арналған есепте жобаның сипаттамасы, алынған барлық қоғамдық пікірлердің объективті қорытындысы, шешімге қатысы бар тиісті жоспарлау саясаты және талқыланған мәселелер болуы керек – бәрі де жобалауға рұқсат беру немесе бас тарту туралы ұсынымға әкелуі тиіс. Сайланған жоспарлау комитеті өздерінің кәсіби жоспарлаушыларының кеңесіне сүйене алады, немесе кейде олардың пікірінен өзгеше шешім қабылдауы мүмкін. Жоспарлау комитеті, қызметкерлермен бірдей талаптарға сай, алдымен даму жоспарын анықтауға және материалдық мәселелерді қарастыруға міндетті. Мүшелер өз сайлаушыларының пікірін жоспарлаудың объективті артықшылықтарымен үйлестіруі керек. Өтініштер олардың танымал немесе танымал еместігіне қарай қарастырылмауы тиіс. Комитет, егер олардың кәсіби жоспарлаушылары рұқсат беруді ұсынса, жобалау рұқсатын беруден бас тарта алады, немесе офицерлер бас тартуды ұсынса, рұқсат бере алады. Бірақ мұндай шешім тиісті мәселелерді жоспарлау тұрғысынан бағалауға негізделуі керек. Өтінішті қабылдамау, комитет немесе өкілеттік беру арқылы болсын, жоспарлау инспекциясы арқылы шағымдануға шақыруға болады. Сәтті өтінішке қарсылық білдірушілер сотқа шағымдану арқылы ғана наразылық білдіре алады, бірақ кейбір маңызды өтініштер бойынша (мысалы, маңызды саяси мәселелерді қамтитын) Мемлекеттік хатшыдан қайта қарау үшін "шақыру" сұралуы мүмкін. Алдын ала келісімдер жасалған жағдайда, көптеген ЖҚА өтініш берушілер мен жұртшылықты шешім қабылдамас бұрын жоспарлау комитетіне жүгінуге шақырады. Алайда, Комитет "жария түрде өткізілетін жиналыс", "жария жиналыс" емес; жиналыстың басында сөйлеуге мүмкіндік берілсе де, жұртшылық мүшелері комитеттің талқылауына қатыса алмайды. Көптеген ЖҚА әлі де жұртшылыққа немесе өтініш берушіге комитет отырысында сөйлеуге рұқсат бермейді. "Әділеттілік" ұғымына қатысты әртүрлі пікірлер бар. Жаңа жобаларға қарсылық білдіретін көптеген адамдар, жобалаушылар мен жер иелеріне пайда табуға рұқсат етудің, ал жақын көршілерге, жергілікті ортаға немесе қоғамға жалпы түрде бұл пайда тимейтінінің әділетсіздігіне негізделген. Нақтырақ қарсылықтар да айтылуы мүмкін, бірақ мұндай әділетсіздік сезімі көптеген, тіпті барлық қоғамдық қарсылықтардың түпкі себебі болып табылады. Даму және қайта дамыту процесі жақын жерде тұратын адамдар үшін тікелей шығын немесе қиындықтар тудырады, ал кез келген пайда кең географиялық аймақта және уақыт өте келе қоғамның барлық мүшелеріне тиесілі. Кез келген жобадан ең көп пайда көретіндер – кейіннен онда тұратын немесе жұмыс істейтіндер, бірақ олардың пікірі жоспарлау туралы шешім қабылдағанда ескерілмейді. Тіпті жақсы басқарылатын ЖҚА, жарияланған жоспарлау саясатына сәйкес және кеңінен қоғамдық пікір алысқаннан кейін шешім қабылдаса да, әділетсіздік туралы айыптауларға тап болуы мүмкін.
Қоғамдық ықпал
Егер халықтың бір өкілі бұрын байқаусыз қалған бір немесе бірнеше маңызды жоспарлау мәселесін көтермесе, шешім қабылданғанда қоғамдық пікірлер тиісті жоспарлау саясатын күшін жоя алмайды. Қоғамдық пікірдің маңызы – шешім қабылдаушы үшін мәселелерге нақты көзқарас қосу. Өтініштерді танымалдылық сынағы ретінде қарастыруға болмайды. Олар түрлі маңызды мәселелерге қандай “салмақ” беру керектігін анықтауда ғана әсерлі болуы мүмкін. Халыққа ұнамайтын ұсыныстар көбінесе жақсы ұйымдастырылған қоғамдық қарсылықты тудырады, сондықтан жергілікті атқарушы орган (ЖАО) көптеген адамдардан бір-бірден жазылған бірдей қарсылық хаттарының немесе көп қол қойылған петициялардың көптеген даналарын алуы мүмкін. ЖАО-ға жоспарлау өтінішіне наразылық білдіру үшін жалған есімдер мен мекенжайлармен жазылған хаттар түсуі де белгілі. Дамуға қарсы шығушылар өздерінің Парламент мүшелеріне немесе жоспарлау өтінішінің нәтижесіне ықпал ете алатындай жаңылысқан басқа адамдарға да хат жазуы мүмкін, бірақ депутаттар демократиялық сайланған ЖАО-ның қалыпты жұмысына араласудан мұқият сақталады. Депутаттар демократиялық жолмен сайланғанымен, олар өтініштерді қоғамдық пікірдің күшіне емес, жоспарлау заңнамасына сәйкес шешуі керек. Егер өтінімді қабылдамау үшін нақты негіздер болмаса, апелляциялық сарапшы ЖАО-ны оның әрекеттері негірсіз деп танылса және қарсы тарапқа қажетсіз шығын келтірсе, шығындарды өтеуге міндеттей алады. Апелляциялық шағымданушының мінез-құлқы да осыған ұқсас жағдайға жатады. Жоспарлау өтінішінің нәтижесіне ықпал етудің ең тиімді жолы – ЖАО-ға және ЖАО құрамына кіретін сайланған кеңесшілерге жазбаша түрде үндеу жасау, олардың байланыс ақпараты ЖАО веб-сайтында қолжетімді. Жергілікті кеңес мүшелері, сонымен қатар ЖАО-ның жоспарлау комитетінің мүшелері, жоспарлау комитеті шешім қабылдаған кезде, кейіннен әділдіксіздік немесе алдын ала шешім қабылданды деген айыптауларға жол бермеу үшін өтініш берушілермен немесе қоғам өкілдерімен жеке кездесуден қалыс қалуы мүмкін.
Мүдделер қақтығысы
Ұлыбританияның құрамындағы елдерге байланысты, кеңестің жоспарлау комитетінің мүшелері болып табылатын кеңесшілерге мүдделер қақтығысы жағдайында әртүрлі шектеулер қойылады және олар заңмен белгіленген немесе жергілікті деңгейде қабылданған Әдеп кодексіне бағынуға міндетті. Англияда кеңесшілер жариялауға тиіс жекелеген қаржылық мүдделерін тіркеуге және олар туралы қатысы бар мәселелер талқыланғанда хабарлауға міндетті. Мұндай мүдделер қақтығысы болған жағдайда олар сөйлей алмайды және дауыс бере алмайды.
Алдын ала анықтау
Жоспарлау комитеттерінде де, басқа да шешімдер қабылдағанда да, кеңесшілер алдын ала шешім қабылдау түріндегі жақпарушылықтан сақтануға тиіс. Бұл мәселе бойынша көптеген сот шешімдері бар, және қазіргі заңнамалық тұрғыдағы жағдай (2008 жылы Апелляциялық соттың "Персиммон Хоумс Тиссид Лимитед против Льюис" ісі бойынша шешімінен кейін) мынадай: мүшелердің нақты бір өтініш бойынша пікір қалыптастыруы мүмкін, бірақ олар оны алдын ала шешім ретінде қабылдамауы керек, яғни, әріптес мүшелердің аргументтері мен қызметкерлердің кеңесін ескермей, жабық санамен келуге болмайды. Бұл қиындық тудырады, себебі халық, қоғамдық ұйымдар және т.б. кеңесшілерден өз пікірлерін тыңдауды ғана емес, сонымен қатар жоспарлау өтінішіне қатысты қолдау немесе қарсылық білдіруге алдын ала міндеттендіруге тырысады, ал егер кеңесшілер мұндай міндеттемеге барып, олар шешім қабылдағанда алдын ала ұстанымда болса, онда қабылданған шешімге заңдық шағымдану қаупі бар екенін түсінбейді.
Жүйеге ұсынылатын реформалар
Тарихи тұрғыдан алғанда, жоспарлау өтініштеріне қатысты көптеген шешімдер «ұсынылған жоба жоспарлау рұқсатын беруден бас тартуға жеткілікті нашар ма?» деген сұраққа негізделген. Жоспарлау жүйесіне жасалған соңғы реформалардың мақсаты құрылыс салушылар мен олардың кеңесшілерінің, сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың (ЖАО) деңгейін көтеру болды, осылайша сұрақ «ұсынылған жоба жоспарлау рұқсатын алуға лайық па?» болады. Шын мәнінде, бағалау критерийі – «жоспарлау тұрғысынан қабылданатындығы» болып табылады. Көптеген маңызды жобалар үшін жобалау және қолжетімділік туралы есеп (ЖҚЕ) дайындау талабы өтініш берушілерден осы тұрғыдағы ұсыныстарын түсіндіруді немесе негіздеуді талап етеді. Мақсаты – жобалау процесі барысында жаңарып отыратын құжатты жасау арқылы жақсы ойластырылған ұсыныстарға қол жеткізу. Бұл мәдениеттік өзгеріс толыққанды сәтті болған жоқ, себебі өтініш берушілер оны тағы бір орындалуға тиіс міндет ретінде қарастырады және көбінесе жобалау жұмысы аяқталғаннан кейін «формальды талапты орындау» үшін ЖҚЕ-ні дайындайды. Ұлыбритания үкіметі мен көптеген ЖАО-ның саясаты жаңа жобалардың айналасына зиян келтіруден сақтау ғана емес, сонымен қатар оң үлес қосуы керек. ЖАО тиімділік үшін, сондай-ақ ашықтықты арттыру мақсатында электрондық жүйелерді кеңінен пайдаланады. Көптеген ЖАО-ның өздерінің веб-сайттары мен электрондық құжаттарды басқару жүйелері бар, онда жоспарлау өтініштерін қарауға, жергілікті жоспарлау саясатының құжаттарын және басқа да қатысты ақпарат көздерін табуға болады. Егер архитектуралық сызбалар мен басқа да қолдау құжаттары электрондық форматта болса, жоспарлау өтініштері ЖАО-ның веб-сайты немесе Ұлыбритания бойынша жоспарлау ақпараты мен қызметтерін ұсынатын «жоспарлау порталы» арқылы онлайн режимінде берілуі керек. ЖАО-лар шешім қабылдау жылдамдығын, тиімділігін және сапасын жақсарту үшін үнемі күш салады. Өтініш берушілерге жоспарлау өтінішін аяқтамас бұрын ЖАО-мен консультация жасау ұсынылады, осылайша қатысты жоспарлау саясатын және жергілікті мәселелерді зерттеуге болады. ЖАО-ның алдын ала консультацияға қатысты көзқарасы әртүрлі, бірақ бұл процесті алдын ала жүктеуге және ресми жоспарлау өтінішін «формальды келісімге» жақындатуға мүмкіндік береді. Бұрын құрылыс салушылар ұзақ келіссөздер процесінің басталуы ретінде жоспарлау өтінішін беруші еді. Қазіргі таңдағы көзқарас өзгерді және көптеген ЖАО өтінім берілгеннен кейін маңызды өзгерістер енгізілген ұсыныстарды қабылдауға келіспейді, себебі бұл оларды қоғамдық тыңдауларды қайта бастауға және шешімді кейінге қалдыруға мәжбүрлейді. Бұл, сондай-ақ, бастапқы ұсынысты толық және дұрыс құжаттау қажеттігін күшейтеді, бұл өтініш берушіге ұсынысын бірінші рет дұрыс жасау міндетін жүктейді. Жыл сайын Ұлыбритания бойынша шамамен жарты миллион жоспарлау өтініші беріледі. Олардың шамамен 60%-ы «жеке тұлғаның өтініштері» болып табылады, яғни жеке үйді кеңейту немесе өзгерту үшін берілген өтініштер. Көптеген жеке тұлғаның ұсыныстары рұқсат етілген даму ретінде қарастырылады және жоспарлау өтінішін беруді қажет етпейді. Жеке тұлғаның жоспарлау өтініштерінің шамамен 30%-ы ғана рұқсат берілгенге дейін маңызды өзгерістерге ұшырайды немесе рұқсаттан бас тартылады. Бұл ЖАО уақытын тиімді пайдалану туралы мәселені тудырады, себебі мұндай шағын жобаларды кодификациялауға және оларды жоспарлау бақылауынан толығымен алып тастауға немесе бақылаудың әлдеқайда қарапайым режимін енгізуге болады. Бұл, басқа нәрселермен қатар, жергілікті жоспарлау саясатын іске асырудағы маңызды жұмыстарға ресурстарды босатуға мүмкіндік береді, бұл жалпы қоғамдық мүддеге пайдалы болады. Ұлыбритания үкіметі осы бағыттағы жаңа заңнаманы мерзімді түрде әзірлейді.