Кіріспе
Британдық қала құрылысы саясаты қалалар маңындағы ауылды жерді сақтауға бағытталған. Британдық қала құрылысы саласындағы «жасыл белдеу» саясаты қалалардың өсуін реттеу мақсатын көздейді. 1875 жылы Октавия Хилл енгізген бұл термин қаладастыруға қарсы тұру арқылы жергілікті тағамдық дақылдарды өсіруге, орман шаруашылығына және ашық ауада демалуға қолайлы жағдай жасауға арналған ауылдық аймақты білдіреді. «Жасыл белдеу» саясатының басты мақсаты – қалалардың таралуын болдырмау үшін жерді тұрақты түрде жасыл күйде ұстау, сондықтан жасыл белдеулердің ең маңызды ерекшелігі – олардың ашықтығы. Лондон төңірегіндегі Metropolitan Green Belt алғаш рет 1935 жылы Ұлы Лондонның аймақтық жоспарлау комитеті тарапынан ұсынылды. 1947 жылғы қала және елді мекендерді жоспарлау заңы жергілікті билік органдарына өз даму жоспарларына жасыл белдеулерді қосуға мүмкіндік берді. 1955 жылы Тұрғын үй министрі Дункан Сэндис елдің барлық аймағындағы жергілікті билік органдарын өз қалалары мен елді мекендері маңындағы жерді нақты белгіленген жасыл белдеулер арқылы ресми түрде қорғауды қарастыруға шақырды. «Жасыл белдеу» саясаты құрылысқа қолжетімді жер көлемін азайтып, бағаларды өсіреді деп сынға ұшырады, себебі жаңа үй салу құнының 70% жерді сатып алуға жұмсалады (1950 жылдардың соңында бұл көрсеткіш 25% болған).
In British town planning, the green belt is a policy for controlling urban growth. The term, coined by Octavia Hill in 1875, refers to a ring of countryside where urbanisation will be resisted for the foreseeable future, maintaining an area where local food growing, forestry and outdoor leisure can be expected to prevail. The fundamental aim of green belt policy is to prevent urban sprawl by keeping land permanently green, and consequently the most important attribute of green belts is their openness. The Metropolitan Green Belt around London was first proposed by the Greater London Regional Planning Committee in 1935. The Town and Country Planning Act 1947 then allowed local authorities to include green belt proposals in their development plans. In 1955, Minister of Housing Duncan Sandys encouraged local authorities around the country to consider protecting land around their towns and cities by the formal designation of clearly defined green belts. Green belt policy has been criticised for reducing the amount of land available for building and therefore pushing up house prices, as 70% of the cost of building new houses is the purchase of the land (up from 25% in the late 1950s).
Солтүстік Ирландия
Солтүстік Ирландияда 30 жасыл белдеу аймағы бар, олардың жалпы ауданы шамамен 226 600 гектарды құрайды, бұл оның барлық аумағының шамамен 16 пайызына тең.
Сын
Соңғы жылдары бірнеше ғалым, саясатты ұстанушы топтар мен қала құрылысы ұйымдары Ұлыбританиядағы жасыл белдеулер идеясы мен оның іске асырылуын сынап келді. Жасыл белдеу саясаты, ең алдымен Ұлыбританияның көптеген қалаларындағы тұрғын үй тапшылығына байланысты, жаңа қалалық және экологиялық сын-қатерлерге қарсы тым қатаң деп айыпталды. Бұл саясат құрылыс үшін қолжетімді жер көлемін азайтып, осылайша үй бағаларын өсіреді деп сынға алынды, себебі жаңа үй салу құнының 70% жерді сатып алуға жұмсалады (1950-ші жылдардың соңында бұл көрсеткіш 25% болған). Сондай-ақ, жасыл белдеу аумақтарының экологиялық сапасы айқын болмауы мүмкін және олар тиісінше басқарылмауы немесе бастапқыда жоспарланған демалыс мүмкіндіктерін ұсынуы да қиын болуы мүмкін деп хабарланды.
Қоршаған орта
Қалалық және ауылдық жоспарлау қауымдастығы, бұл тұжырымдаманы бірнеше он жыл бұрын бастауға белсенді қатысқан ұйым, 2002 жылы саясат мәлімдемесін жариялады. Онда жасыл белдеулердің орнына жасыл клиндер мен стратегиялық алшақтықтар саясатын енгізуге мүмкіндік беретін, осылайша кейбір қалалық аумақтардың кеңеюіне жол ашатын, икемді саясат ұсынылды. 2007 жылдың қазан айында "Табиғатты қорғау" ұйымының төрағасы Мартин Доути жасыл белдеулерді қайта қарау қажеттігін айтты: "Англияның тұрғын үй қажеттіліктеріне 21 ғасырға сай шешім келді. Бізге табиғи орта мен адамдарды байланыстыратын жасыл клиндер, алшақтықтар және дәліздер желісі қажет". 2014 жылы Лондон қоғамы жасыл белдеудің (оның жиырмасыншы ғасырдың бірінші жартысында қалыптасқан) толық тарихын жариялады. Ықпалды британдық қала құрылысшысы Джонатан Маннс еңбегінде "ауылдық жердің ортағасырлық тікшелерден тұратын қасиетті жапсырма деген қарапайым және наив идеядан бас тартып, тұрғын үйді тиісті экологиялық сыйымдылығы бар жерлерде шешу қажеттігін мойындайтын эмпирикалық негізделген көзқарасқа" шақырды. "Экономист" журналы жасыл белдеу саясатын сынап, жоспарлау заңдарын реформалау және жасыл белдеу жерлерін босату арқылы көбірек үйлер салынбаса, тұрғын үй кеңістігін үлестіруге тура келетінін мәлімдеді. 2014 жылдың наурызында егер 1971 жылдан бері жалпы инфляция тұрғын үй бағасымен салыстырылатын деңгейде өссе, тауық 51 фунт стерлинг тұратыны және Ұлыбританияның "1920 жылдардан бері ең аз үй салып жатқаны" айтылды. Экономикалық істер институтының мәлімдемесіне сәйкес, "жоспарлау шектеулері тұрғын үй бағасына айқын әсер етеді" және бұл 1975 жылмен салыстырғанда 2011 жылы тұрғын үйдің екі жарым есе қымбаттауының басты себебі болып табылады. Адам Смит институты жасыл белдеуді қатаң сынға алып, теміржол стансасынан он минуттық жердегі жасыл белдеуді алып тастау 1 миллион үй салуға жеткілікті жерді босататынын мәлімдеді. Адам Смит институтының талаптарына жауап ретінде Корольдік қала құрылысы институты "Жасыл белдеуде салуға бола ма?" есебін тапсырды. Онда Лондонның жасыл белдеуіндегі тұрғындардың теміржол стансасының жанында тұратындарының 7,4% ғана тұрақты түрде пойызбен Лондонға баратыны, ал басым көпшілігі (72%) жеке көлікпен туған қалаларындағы жұмыстарына және Лондоннан тыс жерлерге баратыны анықталды. Адам Смит есебінде ұсынылған ұсыныс Лондон төңірегіндегі қауіпті жолдарда апта сайын 3,96-7,45 миллионға жуық қосымша көлік қозғалысына әкелуі мүмкін. CPRE жасыл белдеулерді тұрғын үй бағасының өсуімен байланыстыру миф екенін айтады, себебі жасыл белдеулері бар және жоқ қалалар арасындағы тұрғын үй бағаларында айқын айырмашылық жоқ, ал жер мен тұрғын үй бағалары инвестиция сияқты басқа факторлармен көтеріледі. Льюис Эбботт жасыл белдеулердің қалалардың кеңеюіне кедергі келтіруін тұрғын үй құрылысына қатысты бірнеше протекционистік саяси-экономикалық кедергілердің бірі деп санайды, бұл жаңа үйлердің ұсынысына, құнына және сапасына кері әсер етеді. (Басқаларына жаңа тұрғын үйді дамыту салықтары мен квази салықтар; жаңа тұрғын үй жеткізушілерінің, тұрмыстық тұтынушылардың және тұрғын үй өнімдерінің белгілі бір топтарына қатысты саяси кемсітушіліктер; тұрғын үй техникалық өнімдерін әзірлеуті бақылау – атап айтқанда, жаңа материалдарды және өндіріс технологияларын пайдалана отырып, инновациялық арзан тұрғын үй құрылысын тоқтату кіреді). Эбботт жасыл белдеулер ауылдық жерді және ашық кеңістіктерді сақтау туралы өздерінің мақсатына жетпейтінін айтады. Қазіргі қалалардың қалыпты және органикалық түрде кеңеюіне кедергі келтіре отырып, олар жерді көп пайдаланатын тұрғын үй құрылыстарын одан әрі дамытуға, яғни жасыл белдеуден тыс жерлерде құрылыс тығыздығы төмен, өз инфрақұрылымы мен басқа да құрылғылары бар, автомобильдерге және қатынасқа тәуелді жаңа қауымдастықтардың құрылуына әкеледі. Сонымен қатар, өнеркәсіп пен сауда үшін ең қолайлы бағалы қалалық жасыл жерлер мен қоңыр жерлер қазіргі агломерацияларда жаңа тұрғын үйлермен тығыздалғандықтан жоғалып кетеді. Алан Эванс және Том Папворт сияқты сарапшылар жасыл белдеулерді толығымен жоюды ұсынды, негізінен, жерді еркін пайдалануды шектеу арқылы олар үй иелігін шектейді деген себеппен. Алайда, Англияда, халықтың 65% үй иесі болғандықтан және құрылыс жерінің жетіспеуінен пайда көретіндіктен, "жасыл белдеу" тұжырымдамасы үкімет саясатының негізгі бөлігі ретінде қалыптасқан және оның шекараларын қарау мүмкіндігі көбінесе қоршаған ортаны қорғайтын ұйымдар, көршілес қауымдастықтар және олардың сайланған өкілдері тарапынан күдіспен қабылданады.
Қарым-қатынас ұғымдары
"Жасыл белдеу" деген жалпы ұғым соңғы жылдары "жасыл кеңістік" және "жасыл құрылым" ұғымдарын қамти бастады, бұл 21-ғасырдағы тұрақты дамудың маңызды аспектісі болып табылатын қалалық жасыл кеңістікке ерекше назар аударады. Дегенмен, жалпы алғанда, бұл ұғымдар Ұлыбританияда заңмен бекітілген даму жоспары ретіндегі жасыл белдеуден едәуір өзгеше, бірақ Лондонда ерекше жағдай кездеседі, онда жер "Метрополитендік ашық жер" (MOL) деп белгіленуі мүмкін. Қалалық аумақта орналасқан MOL аймақтары жасыл белдеуге қолданылатын жоспарлау шектеулеріне бағынады. 2005 жылы Еуропалық комиссияның COST C11 (COST European Cooperation in Science and Technology) шарасы 15 еуропалық елдегі қалалар бойынша терең зерттеулер жүргізді. Шеффилд Ұлыбританиядағы осындай зерттелген қалалардың бірі болды. Зерттеулердің қорытындылары "Жасыл құрылымды жоспарлау бойынша зерттемелер" ("Case studies in Greenstructure Planning") жинағында жарияланды.