Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көбелек түрі
Species of butterfly
Papilio protenor, жылтыр қанатты көбелек, – Индияда таралған, құйрықты көбелектер тұқымдасына жататын көбелек.
Papilio protenor, the spangle, is a butterfly found in India belonging to the swallowtail family.
Ерлер
Жоғарғы жағы: мамық жұмсақ көк түсті қара, алдыңғы қанаты артқы қанатынан көмескі. Алдыңғы қанатында ұяшыққа дейін созылған, терминалды жиегінде кеңейтілген ақшыл жолақтар бар. Артқы қанаты: кең, сарғыш ақ түсті жамбас асты жолағы; 4-тен 6-ға дейінгі аралықтар көк түсті ұсақ қабыршақтармен себілген; бұрыштық бөлігі қызылмен белгіленген. Төменгі жағы: алдыңғы қанаты қараңғы; жолақтары жоғарғы жағына қарағанда анық сұр және әлдеқайда кеңірек. Артқы қанаты: жоғарғы жағындағыдай түс, бұрыштық бөлігіндегі үлкен, дөңгелек емес пішіндес дақ 2-ші аралыққа дейін созылады, ал 2, 6 және 7-ші аралықтардағы субтерминалдық айшықтар күңгірт қызғылт қызыл, ұяшық көк қабыршақтармен себілген; бұрыштық дақ қара, сырты көк жиекті дөңгелек орталық нүктесімен және 4-ші мен 5-ші аралықтардағы көк қабыршақтардың субтерминалдық себілісімен. Мұрттықтары қара; басы, кеудесі және құрсағы қоңыр қара түсті.
Upperside: velvety indigo blue black, duller on the forewing than on the hindwing. Forewing with pale adnervular streaks broadened along the terminal margin and extended well into the cell. Hindwing: a broad pale yellowish white subcostal streak; interspaces 4 to 6 irrorated (sprinkled) with bluish scales; tornal angle marked with red. Underside: forewing dull black; adnervular streaks distinctly grey and much broader than on the upperside. Hindwing: ground colour as on the upperside, a large irregularly shaped patch at the tornal angle that extends into interspace 2, and subterminal lunules in interspaces 2, 6, and 7 dull pinkish red, cell irrorated more or less with a sprinkling of blue scales; the tornal patch with a black, outwardly blue edged, round medial spot, and interspaces 4 and 5 with subterminal irrorations of blue scales. Antennae black; head, thorax and abdomen dark brownish black.
Әйелдер
Еркекке ұқсас. Жоғарғы жағы: негізгі түсі терең қоңыр қара; алдыңғы қанаттағы қанат тамырлары арасындағы жолақтар сарғыш; артқы қанаттың сыртқы бөліктерінде көк ұсақ шашақтар жиырыңқырақ; ақ түсті қанат асты жолағы жоқ; артқы қанаттың сыртын жабатын қызыл дақ үлкен, ортасында сопақ қара дақ бар; 2-ші аралықта, артқы жағында, жарты ай пішіндес қызыл белгімен шектелген тағы бір ұқсас қара дақ. Төменгі жағы: еркекке ұқсас, алдыңғы қанаттағы қанат тамырлары арасындағы жолақтар кеңірек және ақшыл; артқы қанаттағы сыртқы қызыл дақ ашық және ірі, алдыңғы жағына және сыртына қарай, терминге қарай кеңінен 2-ші аралыққа дейін созылған; соңғысында ол кең субтерминалдық қара орталықты қызыл көзшемен бірігеді; 5-ші аралықтағы көк шашақтардың себіні астында шағын субтерминалдық қызыл ай тәрізді белгісі бар. Мұрттар, бас, кеуде және құрсақ еркектей.
Similar to male. Upperside: ground colour deep brownish black; adnervular streaks on forewing yellowish; irroration of blue scales on outer portions of hindwing more dense; no white subcostal streak; red patch at tornal angle large with an oval medial black spot; another similar black spot subterminally in interspace 2 posteriorly bordered by a crescent shaped red mark. Underside: similar to that in the male, differs in the adnervular streaks on the forewing that are broader and paler; on the hindwing the tornal red patch is paler and larger, and is extended broadly anteriorly and outwards towards the termen into interspace 2; in the latter it coalesces with a broad subterminal black centred red ocellus; the irroration of blue scales in interspace 5 with a small subterminal red lunule below it. Antennae, head, thorax and abdomen as in the male.
Жыныстық диморфизм
Ғалымдар еркектерде әйелдерге қарағанда линанол және 2,3 бутандиолдың көлемі артық екенін анықтады. Сонымен қатар, еркектердің иісі әйелдерден күштірек.
Scientists have found that between the male and female, there are higher amounts of linalool and 2,3 butanediol present in the male than in the female. The male also elicits stronger odour than female.
Ауқым
Солтүстік Пәкістан, Джамму және Кашмир, Гархвал Гималайы (Говинд жабайы табиғат қорығы), Сикким, Ассам, Бангладеш, Мьянма, Оңтүстік Қытай (Хайнань аймағын қоса алғанда), Вьетнам, Солтүстік Лаос, Тайвань, Солтүстік Корея, Оңтүстік Корея және Жапония. Непал.
Northern Pakistan, Jammu and Kashmir, Garhwal Himalaya (Govind Wildlife Sanctuary), Sikkim, Assam, Bangladesh, Burma, southern China (including Hainan), Vietnam, northern Laos, Taiwan, North Korea, South Korea and Japan. Nepal
Тіршілік ету ортасы
Көптеген көбелек түрлері тек қонақ өсімдіктің шектеулі ареалында ғана таралған. Олар өсімдік химиялық құрамын пайдаланып, потенциалды қонақ өсімдіктерді бағалайды және оларға жұмыртқа салуға бола ма, жоқ па, соны шешеді. *Papilio* туысының көптеген түрлері қонақ өсімдік ретінде тек рута тұқымдасы (Rutaceae) өсімдіктерін ғана пайдаланады, ал *Papilio protenor* – маманданған түр. Олардың негізгі қонақ өсімдігі – цитрус. Зерттеулер көрсеткендей, аналықтары *Citrus unshiu*-ға жоғары бейімділік танытады. Жұмыртқа салуды ынталандыратын түрлі заттар ашылған, олардың ішінде қант қышқылы, амин қышқылы, алкалоид және флавоноид бар. Нәрингин және гесперидин сияқты флаванон гликозидтері зерттелді және олардың екеуі де аналықтарынан оң жауап алды. Аналықтары *Phellodendron amurense*-ге жұмыртқа салмайды. Бұл фелламуриннің жоғары концентрациясына байланысты. Зерттеушілер ересек аналықтары мен дернәсілдердің әртүрлі қонақ өсімдіктерге әртүрлі бейімделуін анықтады. Мысалы, аналықтары *Trollius asiaticus*-қа жұмыртқа салады, бірақ дернәсілдер онда өсе алмайды. Сондай-ақ, ересек аналықтары *Phellodendron amurense*-ге жұмыртқа сала алмайды, ал дернәсілдер онда тіршілік ете алады. *Papilio protenor* еркектері аналықтарына қарағанда бір орынға адал болады.
Many species of butterfly occupy only a limited range of the host plant. They utilize the plant chemicals to assess potential host plants and decide if or not to oviposit on them. Most species in the genus Papilio exclusively use rutaceous plants (rutaceae) as host plant, and Papilio protenor is a specialist. Their major host plant is citrus. Research indicates high affinity of the female for Citrus unshiu. There are various oviposition stimulants discovered, including sugar acid, amino acid, alkaloid and flavonoid. Flavanone glycosides such as naringin and hesperidin were investigated and both elicited positive responses from the female adults. Females do not oviposit on Phellodendron amurense. The avoidance is attributed to high concentration of phellamurin. Researchers have found different adaptation to different host plants between adult females and larvae. For example, females are able to oviposit on Trollius asiaticus, but larvae fail to grow on it. Also, while the female adults are not able to oviposit on Phellodendron amurense, larvae are found to be able to live on it. Papilio protenor males appear to be more site faithful than females.
Мәртебе
Көп тараған; қорғауға алынбаған.
Common; not threatened.
Ұрық
Жасыл, сары жағасы бар және қоңыр түсті лишай тәрізді белгілері бар. Zanthoxylum alatum-мен қоректенеді (Макиннон, Бингемде келтірілген). Әр түрлі инстардың личинкаларында тәжірибелер жүргізілді, нәтижесінде барлық инстарлар арасында 5-інстар мен одан бұрынғы инстарлардың осметериалдық секрециясының химиялық құрамында маңызды айырмашылықтар бар екені анықталды. 5-інстар личинкаларының секрециясы негізінен алифатты қышқылдар мен олардың эфирлерінен тұрады, ал бұрынғы инстарларда негізінен моно және сесквитерпеноидтар кездеседі. Ғалымдар бұл айырмашылықтардың 4-інстар личинкасының түсімен байланысты болуы мүмкін деп болжайды.
"Green, with a yellow collar and brown lichen like markings. Feeds on Zanthoxylum alatum." (Mackinnon, quoted in Bingham.) Experiments have been conducted on larvae of different instars, and it is revealed that among all the different instars, there are significant differences of chemical composition of osmeterial secretion between the 5th instar and all the previous instars. 5th larvae secretion is mainly aliphatic acid and their esters, while the previous instars contain primarily mono and sesquiterpenoids. Scientists suspect that these differences are associated with the colouration of the 4th larval ecdysis.
Құс
Кейбір қуыршақтар қалың қабық сияқты боялған, ал басқалары біркелкі жасыл түсті. (Маккиннон, Бингемде келтірілген.) Папилио көбелектерінде екі түс түрі бар: жасыл және қоңыр. Жасыл түсті бұтақтарда дамыған қуыршақтар әрқашан жасыл, ал өлген бұтақтарда дамығандары қоңыр түсті болады. Жарық жағдайы бұл байланысқа әсер етпейтін секілді. Жасыл пигмент "insectoverdin" түрі деп сипатталады, яғни сары және көк хромопротеиндердің қоспасы. Жасыл қуыршақтардан бөлінген химиялық қосылыстар (мысалы, бета-каротин және лютеин) қоңыр қуыршақтарда табылған жоқ; бірақ көк хромопротеиннің өт пигменті қоңыр қуыршақтарда табылды, бірақ жасыл қуыршақтардағыдан төмен пайызбен. Папилио түрлерінің қуыршақтарының түсі көбінесе қоршаған ортасымен анықталады. Қуыршақтың ені және текстурасы сияқты физикалық факторлар, сондай-ақ ылғалдылық және тамақ сияқты сыртқы факторлар да бар. Зерттеулер көрсеткендей, бір ғана маңызды фактор жоқ, бірақ түс қоршаған ортаның әртүрлі стимулдарының өзара тепе-теңдігінен туындайды.
"Some pupae are coloured like rough bark, others are uniformly green." (Mackinnon, quoted in Bingham.) There are two colour types in Papilio butterflies, green and brown. Pupae that grow on green coloured branches are always green, while those that live on dead branches are brown in colour. Light condition does not seem to affect this relation. The green pigment is described as a "insectoverdin" type, which means it is a mixture of yellow and blue chromoproteins. The chemical compounds separated from the green pupae (e. g., beta carotene and lutein) were not found in the brown pupae; however, the bile pigment from the blue chromoprotein was found in the brown pupae, but with a lower percentage than in the green ones. Papilio species' pupal colour is determined generally by their surrounding environment. There are physical factors such as pupal width and texture, and external factors such as humidity and food. Research indicates that there is not one major determinant, but the colouration is due to reciprocal balance of all sorts of environmental stimuli.
Мәдени сілтемелер
1987 жылы наурызда Солтүстік Корея Папилио протенор суреті салынған пошта маркасын шығарды.
In March 1987 North Korea issued a postage stamp depicting Papilio protenor.