Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кениялық философ Генри Одера Орука (1 маусым 1944 жылы Сияя округінде дүниеге келген, 9 желтоқсан 1995 жылы Найробиде қайтыс болған) – "Дана философиясы" арқылы танымал кениялық философ. Бұл жоба 1970-ші жылдары дәстүрлі африкалық қоғамдардағы жергілікті ойшылдардың білімін сақтау үшін басталған.
Kenyan philosopher
Henry Odera Oruka (1 June 1944, in Siaya County – 9 December 1995, in Nairobi) was a Kenyan philosopher who is best known for "Sage Philosophy". It was a project started in the 1970’s in an attempt to preserve the knowledge of the indigenous thinkers in traditional African communities.
Өмір және жұмыс
Генри Одера Орука 1944 жылғы 1 маусымда Сияя округінің Угенья ауданындағы Масиро Ньяньгунгу елді мекенінде дүниеге келген. Кенияда жоғары білім алғаннан кейін, Швецияның Уппсала университетіне оқуға түсты. Ол математика-табиғат ғылымдары факультетінің бакалавриат бағдарламасына тіркеліп, метеорология, география және геодезияны оқыды. Кейіннен, осы салаға деген қызығушылығы оянғандықтан философияны да оқыды. Ғылым және философия мамандықтарын бітіргеннен кейін (тобынан бір жыл бұрын), ғылымнан бас тартып, философияны оқуын жалғастырды. Магистрлік дәрежесін алу үшін АҚШ-тың Уэйн штаттық университетіне оқуға барып, сонда докторантурасын аяқтады. Оның 1970 жылы жазылған "Азаттық" тақырыбындағы диссертациясы кейіннен толықтырылып, 1976 жылы "Африкадағы жазалау және терроризм" деген атпен жарияланды. 1970 жылдың қазан айынан бастап 1995 жылдың 9 желтоқсанында қайтыс болғанға дейін Найроби университетінде философия пәнінен сабақ берді. 1969 жылы Найроби университетінде құрылған философия және дінтану кафедрасының көп бөлігі дін қызметкерлері мен теологтардан тұрды. Олар африкалықтардың логикалық ойлау қабілетіне күмән келтіргендіктен, "африкалық философияға" көңіл бөлмеді. Одера Орука бастаған ұзақ және қатал күрестен соң, 1980 жылдың шілдесінде философия діннен бөлініп, ол жаңа философия кафедрасының негізін қалаушы төрағасы болып тағайындалды. Алайда, кафедра үшін Одера Оруканың қазасы Найроби университетіндегі философияның халықаралық беделінің күрт төмендеуімен бірге болды. Одера Орука діннен бөліп шығу үшін көп еңбек еткен бұл пән кейіннен тағы да дінмен біріктірілді. Одера Орука Кения философиялық қауымдастығының (PAK) алғашқы президенті, Халықаралық экологиялық зерттеулер институтының (IIES) құрылтайшы директоры (Найроби), Кения Ұлттық ғылым академиясының (KNAS) мүшесі, Африка болашақ зерттеулер қауымдастығының (AFSA) бас хатшысы, Африка-Азия философиялық қауымдастығының (AAPA) бас хатшысы, Африкааралық философиялық кеңестің (IACP) вице-президенті, Халықаралық философиялық қоғамдар федерациясының (FISP) және Дүниежүзілік болашақ зерттеулер федерациясының басқару комитетінің мүшесі болды. 1993 жылғы 3 маусымда Уппсала университетінің гуманитарлық факультетінен құрметті докторлық дәрежесін алды.
Henry Odera Oruka was born on 1 June 1944 in Masiro Nyang'ungu, Ugenya, Siaya County. After his advanced level studies in Kenya, he went to Uppsala University in Sweden. There he registered for a BSc programme in the Faculty of Mathematics–Natural Science and studied meteorology, Geography, and Geodesy. He later added Philosophy to his studies because of his interest in the subject. Upon graduating in Science and Philosophy (a year ahead of his class), he opted to drop science and continue with his studies in philosophy. He moved to Wayne State University in the United States of America for his master's degree where he completed his studies and eventually obtained a PhD. His dissertation on the theme of "Freedom" (written in 1970) was later refined and published as Punishment and Terrorism in Africa in 1976. From October 1970 until his death on 9 December 1995, he taught philosophy at the University of Nairobi. The majority and dominant staff at the Department of Philosophy and Religious Studies which had been launched in 1969 at the University of Nairobi were priests and lay theologians. They had little time for "African Philosophy" as they harbored doubts about the ability of Africans to think logically. After years of a sustained and bitter struggle spearheaded by Odera Oruka, Philosophy was separated from Religion at the university in July 1980 and he was appointed the Founder Chairman of the new Department of Philosophy. Unfortunately for the department, the death of Odera Oruka was accompanied with a marked decline in the international profile of Philosophy at the University of Nairobi. The discipline that Odera Oruka worked so hard to separate from Religion has since been merged with Religion once again. Odera Oruka was the founder president of the Philosophical Association of Kenya (PAK); the founding director of the International Institute of Environmental Studies (IIES), Nairobi; a member of the Kenya National Academy of Sciences (KNAS); the secretary general of African Futures Studies Association (AFSA); the secretary general of the Afro Asian Philosophical Association (AAPA); vice president of the Inter African Council of Philosophy (IACP); a member of the executive committee of both the Federation International de societe philosophique (FISP) and World Futures Studies Federation. On June 3, 1993, he received an honorary doctorate from the Faculty of Humanities from Uppsala University.
Жеке өмір
Одера Орука екі рет үйленген. Оның бірінші әйелі, қазір қайтыс болған Милисент Ачиенг, оған үш бала дүниеге әкелді: Оувисо Одера (қаза тапқан Голливуд актері), Шила Одера (тәжірибелі актриса/модель және бухгалтер) және Шарон Одера (қаза тапқан). Екінші әйелі Оливия Фиби Аёмадан екі баласы болды, аты – Ронни Омуга және Питер Орука Одера (халықаралық қатынастар саласындағы маман).
Odera Oruka was married twice. His first wife, the late Millicent Achien'g, bore him three children: Owiso Odera (the deceased Hollywood actor), Sheila Odera (Veteran Actress/Model and Accountant), and Sharon Odera(deceased). He had two children with his second wife, Olivia Phoebe Ayoma, namely Ronnie Omuga and Peter Oruka Odera (an International relations practitioner).
Философиялық ақыл-ойы
Философиялық Сагацити – Одера Оруканың 1970-ші жылдардың басында бастаған зерттеу жобасы, дәстүрлі кениялық даналардың философиялық ойларын сақтау мақсатында жасалған. Философиялық Сагацитидің негізгі принципі – дәстүрлі және қазіргі Африкада адам өмірі мен табиғаттың әртүрлі мәселелері жөнінде философиялық ой-толғамдармен айналысатын, сауатты және сауатсыз әйелдер мен ерлердің болуы. Этнофилософиядан өзгешелігі, ол қоғамдық ойлауды баса көрсетсе, Философиялық Сагацити дәстүрлі қоғамдағы жеке ойшылдарды іздейді. Бұл “даналар” табиғат пен адам өмірінің түрлі мәселелері бойынша философиялық ойларын білдіріп, қорғайды. Осы ойлардың кейбіреулері, тіпті қатаң мағынада философиялық болмаса да, кәсіби немесе оқытылған философтардың философиялық талдаулары үшін бастапқы деректер болып табылуы мүмкін. Орука Африкада философияның сөздің толық мағынасында бар екенін, және болғанын көрсетуді қалады: ол күнделікті адамдардың проблемаларымен және әрбір адамға ортақ мәселелермен, мысалы, Құдайдың бар болуы, өмір, білім, өлім және т.б. айналысатын философия. Мұндай мәселелерді тек сауатты адамдар ғана емес, сонымен қатар қоғамдық ойлау шеңберінен “асқан” аз ғана адамдар шеше алады. Кейбіреулер “Дана философиясын” “Философиялық Сагацитимен” теңестіргенімен, Одера Орука олай істемеді. Одера Орука Дана философиясының екі бағытын ажыратады: 1) халықтық немесе кең таралған даналық, және 2) философиялық Сагацити. Біріншісі белгілі мақал-мәтелдерді, афоризмдерді және жалпыға ортақ ақыл-ойды білдірсе, екіншісі – халықтық даналықтан асып, философиялық деңгейге жететін ақылды адамдардың ойларын білдіреді. Сондықтан Философиялық Сагацитидің барлық мысалдары Дана философиясының ішінде орналасса, Дана философиясының барлық мысалдары Философиялық Сагацитиді құрамайды. Одера Оруканың жобасының ерекшелігі Философиялық Сагацитиде, себебі Дана философиясының халықтық аспектісі этнофилософияға оралу болар еді.
Philosophic Sagacity is Odera Oruka's research project begun in the early 1970s designed to preserve the philosophical thoughts of traditional Kenyan sages. The basic principle of Philosophic Sagacity is that in both traditional and modern Africa there exist women and men, illiterate and literate, who commonly engage in philosophical reflection on various problems of human life and nature in general. Unlike ethnophilosophy, which emphasises communal thinking, Philosophic Sagacity searches for individual thinkers in the traditional community. These "sages" express and defend their philosophical thoughts and opinions on various issues of nature and human life. Some of these thoughts even if not philosophical in the strict sense could nevertheless constitute raw data for technical philosophical reflections by professional or trained philosophers. Oruka wanted to point out that there is and was a philosophy in Africa in the fullest sense of the word: a philosophy that deals with daily human problems and issues which are common to every human being, such as the existence of a Deity, life, knowledge, death etc. Such issues are not the sole domain of literate people but are usually best addressed by the few who can "transcend" the communal way of thinking. Though some have often equated "Sage Philosophy" with "Philosophic sagacity," Odera Oruka did not. Odera Oruka distinguished between two wings of Sage Philosophy: (1) being the folk or popular sagacity, and (2) being the philosophic sagacity. While the former expresses well known communal maxims, aphorisms and general common sense truths, the latter expresses the thoughts of wise men and women that transcend popular wisdom and attain a philosophic capacity. Hence whereas all instances of philosophic sagacity locate within sage philosophy, not every instance of sage philosophy constitute philosophic sagacity. The novelty of Odera Oruka's project is to be found in philosophic sagacity since the folk sagacity dimension of sage philosophy would be a fallback to ethnophilosophy.
Әдіс
Одера Орука және оның әріптестері Кенияның әртүрлі этникалық қауымдастықтарының ауылдарына диктофондармен барып, өз қауымдастықтарында дана саналған адамдармен әңгімелесті. Бұл сұхбаттар аталған дана адамдардың туған тілінде жүргізілді. Әрбір "даналық сөз" қарсы пікірлермен күреске түсті. Егер адам философиялық көзқарасқа ие болса, ол қарсылықтарға немесе түсіндіру талаптарына логикалық жауап бере алды. Әйтпесе, ол қанағаттандырмайтын жауаптар берді немесе жауап бере алмады. Осы әдіс арқылы нағыз философияны халықтық даналықтан ажыратуға болатынына сенді.
Odera Oruka and his colleagues went with tape recorders into villages of different ethnic communities in Kenya to engage those who were thought by their own communities to be wise. The discourses were held in the native language of the presumptive wise men or women. Each "wise statement" was challenged by the interlocutors. If the person had a philosophical frame of mind he/she would be able to offer rational answers to the objections or requests for clarification. If he/she had not, he/she gave unsatisfactory answers or perhaps was unable to reply. It was believed by this method true philosophy could be separated from popular wisdom.
Философиялық сахағаттылық сын
Философиялық сабыр – философия емес, бұл Д. А. Мазолоның басты аргументі. Сократ әдісіне негізделген талдауы дәстүр мен пікірдің көбінесе жеткіліксіз негіздемелерге құрылатынын көрсетеді. Оның пікірінше, нағыз философия талдау, анықтама беру және түсіндіруге негізделеді. Сократтан бұрынғы білім қатаң философияда орын алмайды. Философиялық сабыр, оның ойынша, Сократтан бұрынғы философия санатына жатады. Екеуі де «ақыл иесінің» болуына және оған сұрақ қоюға қарамастан, рационалды түсіндіруге қатысты тұрақты көзқарас пен тәжірибеде кемшілікке ұшырайды. Кез келген тақырыпты талқылау абстракцияның жоғары деңгейіне, тұжырымдамалық талдауға және қатынастарға ие болмайды, оның айтуынша, бұл қатаң философияның мәні. Мазоло сондай-ақ Одера Оруканың африкалық сауатты адамдарды протофилософтар ретінде қарастыруға тән афроцентрикалық көзқарасына қарсы шығады. Бұл түсініспеушілік сияқты көрінеді. Одера Орука үшін философиялық сабыр этнофилософия мен кәсіби философияның арасында орналасқан және африка философиясының мәнін анықтаудағы бастапқы қадам болып табылады. Питер О. Бодунрин «Философ және ақыл иесі: Африка философиясы мәселесі» атты мақаласында Одера Оруканың философиялық сабырдың философия екенін айтуына келіспейді, өйткені оның пікірінше, философиялық ойлар үшін сауаттылық қажетті шарт. Оның екінші, осыған байланысты қарсылығы антропологияға тән: бақылаушының ықпалы. Егер философ «ақыл иесімен» сұхбаттасса, нәтиже шынымен «ақыл иесінің» жұмысы ма, әлде екеуінің бірлескен өнімі ме? «Философияның» нақты авторы кім? Одера Орука мұндай ойларға жауап ретінде, әдетте ойлау жазудан бұрын жүреді және дискурстың мақсаты – философтың Африка топырағында нағыз философия бар екенін дәлелдеу үшін қолданатын бастапқы материалды өндіру екенін айтты. Одера Оруканың докторанты Энтони Осегаре сабыр мен білім арасында ажырату жасайды. Екеуі де дағдыларды игеру мен қолдануды қамтиды, бірақ олар бірдей емес. Сабыр – тәжірибе арқылы қол жеткізілетін практикалық даналықты білдіреді. Ол білімнен гөрі кең мағынаға ие. Сабырдың ішінде де жалпы ақылмен шектелетін сабыр және жалпы ақылдан асып түсетін сабыр бар. Осегаренің сын-пікірі Мазоло мен Бодунриннің сын-пікірінен өзгеше, теріс емес, Одера Оруканың жобасын нақтылауға және жетілдіруге бағытталған. Назар аударуға лайық бір мәселе – даналар мен пайғамбарлардың арасындағы айырмашылық. Екеуі де адам қоғамын әсер ететін проблемаларды шешуге тырысады, сондықтан оларды шатастыру мүмкін. Дана пайғамбар бола да алады, пайғамбар да дана бола алады, бірақ ең маңыздысы – олар бірдей емес. Одера Оруканың пікірінше, негізгі айырмашылық – пайғамбар өткен тәжірибеге сүйене отырып болашақты болжайды, ал дана адам этиканың негізгі мәселелері және басқа да маңызды мәселелермен айналысады. Дана адам практикалық мәселелерге шешім табуға қабілетті. Даналар кез келген қоғамда оның мәдениеті мен құндылықтарының сақтаушысы ретінде, сауаттылығына қарамастан болған. Одера Оруканың қайтысынан кейін сабырлықтың идеологиясын қолдайтын философтар қатарында кениялық ғалымдар Ф. Очиенг' Одхиамбо мен Ориаре Ньярут, сондай-ақ американдық Гейл Пресби бар.
Philosophic Sagacity is not philosophy is the main argument of D. A. Masolo. Based on Socratic method, his analysis shows how frequently tradition and opinion are based on insufficient reasoning. For him, true philosophy relies on analysis, definition, and explanation. Pre Socratic knowledge has no place in strict philosophy. Philosophic sagacity, he believes, falls into the category of pre Socratic philosophy. Both fail in a consistent attitude towards, and practice of, rational explanation, despite the presence of the "sage" and the discourse with him/her. A mere discussion of a topic does not have the high degree of abstraction, conceptual analysis, and relation which, according to him, are the essence of strict philosophy. Masolo also objects to the Afrocentric perspective inherent in Odera Oruka's approach to treating pre literate African men and women as proto philosophers. This appears to be a misunderstanding. For Odera Oruka, Philosophic Sagacity lies between ethnophilosophy and professional philosophy and is simply a starting point in determining the nature of African Philosophy. In his essay, "The Philosopher and the Sage: On the Question of African Philosophy", Peter O. Bodunrin rejects Odera Oruka's notion that philosophic sagacity is philosophy because, for him, literacy is a necessary condition for philosophical reflections. His second, related, objection is one common to anthropology: the influence of the observer. If a philosopher interviews a "sage", is the result really the work of the "sage" or a joint product? Who is the actual creator of the "philosophy"? Odera Oruka responded to such thought by pointing out that thinking normally precedes writing and that the intent of the discourses is to produce raw material, to be used by the philosopher in his effort to prove that true philosophy exists on African soil. Anthony Oseghare, a PhD student of Odera Oruka, makes a distinction between sagacity and knowledge. Both involve the acquisition and usage of skills, but they are not identical. Sagacity involves wisdom of a practical nature which is achieved through experience. It has a broader meaning than knowledge. Within sagacity too, there is a sagacity that stops with common sense and a sagacity that transcends common sense. Oseghare's critique, unlike Masolo's and Bodunrin's, is not negative but meant to clarify and enhance Odera Oruka's project. A point worth noting is the distinction between sages and prophets. They could be confused in that both are concerned with efforts to resolve problems that affect human society. It is also true that a sage can be a prophet and a prophet can be a sage but the critical fact is that they are not identical. The basic difference – according to Odera Oruka – is that the prophet claims to predict the future based on past experience, whereas a sage is concerned with fundamental issues of ethics and other questions of immediate importance. A sage has the ability to offer insightful solutions to practical issues. Sages have existed in every society as custodians of its culture and values, regardless of literacy. After Odera Oruka's death philosophers who have continued to push the agenda of sagacity include Kenyan born scholars F. Ochieng' Odhiambo and Oriare Nyarwath together with American Gail Presbey.