Кіріспе

Жолда және жолдан тыс пайдалануға арналған мотоцикл. Дуальді спорттық мотоцикл – заңды түрде көшеде жүруге рұқсат етілген, жолда да, жолдан тыс жерде де пайдалануға арналған мотоцикл түрі. Бұл кластағы мотоциклдерді сипаттау үшін «барлық жол», «жол үстінде/жолдан тыс» және «қос мақсатты» деген терминдер де қолданылады. Дуальді спорттық мотоциклдер көшеде жүруге қажетті жабдықтармен жабдықталған, мысалы, фаралар, жылдамдық өлшегіш, айналар, дабыл, нөмірлік тақтаны бекіту және глушитель. Сондықтан оларды тіркеуге және лицензия алуға болады.

Дуаль спорттың дамуы

Көп мақсатты мотоцикл тұжырымы – топырақ пен асфальтта бірдей жақсы жүре алатын мотоцикл, ол мотоциклдің өзінің тарихы сияқты ескі. 1900 жылдардың басында моторлы велосипедтер пайда болған кезде көптеген жолдар әлі асфальтталмаған еді. Шын мәнінде, сол кездегі барлық мотоциклдерді екі мақсатты деп санауға болады, олар топырақ пен асфальтта пайдалануға арналған. 1920 жылдарға дейін жарнамаларда топырақ жолдарда шаң көтеріп келе жатқан мотоциклдер бейнеленген. 1940 жылға қарай дамыған елдердегі көптеген жолдар асфальтталды, ал мотоциклдер ауырлап, көшеге бейімделді. 1950 және 1960 жылдары Triumph және BSA сияқты британдық өндірушілер салыстырмалы түрде жеңіл көшелік мотоциклдердің жоғары шығарынды құбырлары бар нұсқаларын ұсынды және оларды scrambler деп атады. Yamaha топыраққа да, көшеге де жарайтын мотоциклдерге деген қызығушылықты қайта жақтандырды. 1968 жылы олар 250 см³ екі тактылі қозғалтқышқа негізделген өте табысты DT 1 моделін ұсынды. Көп ұзамай басқа өндірушілер "эндуро" деп аталатын ұқсас модельдерді шығарды. Бұл жеңіл машиналар жолдарда жақсы, ал асфальтта жеткілікті болды. Кейбір өндірушілер көшелік мотоциклден бастап, оны жолдан тыс жүруге бейімдеу арқылы осы тенденцияға қарама-қарсы көзқараспен қарады. Мысалы, Honda CL350 Scrambler – бұл Honda CB350 көшелік мотоциклінің жоғары шығарынды құбырлары, үлкен алдыңғы дөңгелегі, топыраққа бейімделген дөңгелектері және төмендетілген беріліс қатынасы бар модификациясы болды. 1969 жылы Honda SL350 K0 моделін шығарды. Honda-ның алғашқы нағыз өндірістік екі мақсатты мотоциклі саналған SL350 әлі де CB350 платформасынан көптеген элементтерді алған. 1971 жылға қарай Honda SL350 K1 және кейінірек K2 модельдері ауыр, тұрақсыз, болжамсыз және жабдықталмаған жолдан тыс мотоциклден епті, пайдалануға ыңғайлы жол чемпионына айналды. Бұл екі мақсатты мотоциклдер желісі Honda Dual Sports танымал XL сериясына айналды. BMW 1980 жылы R80 G/S моделін ұсынып, ойынды өзгертті – бұл алғашқы үлкен екі мақсатты мотоцикл және бүгінгі таңда танымал болған приключениелік спорт санатының атасы. R80 G/S-тің модификацияланған нұсқалары 1981 және 1985 жылдар аралығында бес жыл ішінде төрт рет Париж-Дакар жарысын жеңіп алды, ал Хельге Педерсен осы модельде 10 жыл бойы 250 000 мильді әлемді аралап, G/S-тің мотоцикл тарихындағы орнын нығайтуға көмектесті. Келесі 20 жыл ішінде өндірушілер төрт тактылі қозғалтқыштарға негізделген, ауыр және топыраққа онша жарамды емес эндуро модельдерін шығара бастады, олар салмақ, қуат, сенімділік, өнімділік және жайлылықтың жақсы үйлесімін іздеді. Ауыр машиналар "нағыз" топыраққа жарамды жүргізушілерге онша ұнамады, олар оларды жеңіл және қабілетті жол машиналарын жасау үшін өзгерте бастады. Suzuki 1990 жылы DR350 моделін ұсынды және оны екі мақсатты мотоцикл немесе "лицензиясы бар мотоцикл" деп таныстырды. "Екі мақсатты" және "dualie" терминдері мотоциклмен айналысатын жүргізушілер мен мотоцикл прессасы тарапынан тез қабылданып, қолданыла бастады. Өндірушілер екі мақсатты модельдерін сипаттау үшін әртүрлі атауларды қолданады. Suzuki өнімдерін сипаттау үшін DualSport сөзін пайдаланады, Kawasaki ұсыныстарын қос мақсатты деп сипаттайды, Honda еншісін жолдан тыс деп тізімдейді, ал басқа өндірушілер машиналарды эндуро деп сипаттайды немесе оларды модельдер нөмірлері ретінде ғана тізімдейді. Кейбір модельдер "приключениелік мотоциклдер" деп сипатталады. Осы терминологиядағы айырмашылықтарға қарамастан, бұл модельдерді екі мақсатты мотоциклдер деп санауға болады, олар көшеде жүруге рұқсат етілген және асфальт, топырақ жолдар мен жолдарда пайдалануға жарамды. Екі мақсатты мотоциклдер әлемнің көптеген аймақтарында ауылдық жерлерде ең практикалық таңдау болып табылады, ал асфальтталмаған жолдарда саяхаттағанда олар көбінесе қажеттілікке айналады.

Дуаль спорт түрлері

Дуаль спорт, эндуро және приключение велосипедтері сияқты терминдер салмақтың, қуатының және мақсатты пайдаланудың қатаң анықтамалары емес, маркетингтік сипаттамалары болып табылады. Жалпы, дуаль спорттың салмағы 400 фунттан кем, ал 400 фунттан жоғары велосипедтер приключение велосипедтері болып саналады. Мысалы, 2008 жылы Suzuki Motor Corporation ұсынған ең жеңіл дуаль спорттың салмағы шамамен және кішкентай бір цилиндрлі қозғалтқышы бар, ол тас жолда жүруге жеткілікті қуатты емес. 2008 жылы Suzuki Motor Corporation ұсынған ең ауыр дуаль спорттың салмағы шамамен және үлкен екі цилиндрлі қозғалтқышы бар, ол ұзақ тас жол сапарларына арналған қуаттылықпен қамтамасыз етеді. Осыған сәйкес, оның мақсатты қолданылуы туралы көбірек білу үшін белгілі бір модельдің өндірушінің техникалық сипаттамасына жүгіну қажет. Дуаль спорт құрудың төрт жолы бар. Кейбір өндірушілер жолға жарамды жабдықтарды жолдан тыс мотоциклдерге қосады. Бұл велосипедтер әдетте жеңіл және қуатты, бірақ олардың қызмет ету мерзімі қысқа және техникалық қызмет көрсетуі жоғары. Қазіргі уақытта бұл әдісті KTM және Husqvarna сияқты еуропалық өндірушілер қолданады. Басқа өндірушілер таза қағаздан бастайды және кір мен тас жолда жүруге арналған жаңа модельді жобалайды. Бұл мотоциклдер әдетте ауыр және тозуға төзімді, жолдан тыс мотоциклдерге қарағанда ұзаққа созылады. Бұл тәсілге қазірдің өзінде Aprilia, BMW, Honda, Kawasaki, Moto Guzzi, Suzuki және Yamaha ие. Бірнеше өндірушілер тас жол мотоциклдерін оларды кірге лайықты ету үшін өзгертеді. Бұл велосипедтер көбінесе тас жолда жақсы жүреді. Соңында, иелері тас жолға жарамды жабдықтарды жолдан тыс велосипедтерге қосады. АҚШ-та кейбір штаттар тек тас жол шығарындыларының талаптарына сай келетін мотоциклдерге лицензия береді, ал басқалары жолдан тыс көліктерді тас жолға айналдыруға рұқсат береді. Дуаль спорт велосипедтерін салмағы мен мақсатына қарай топтастыруға болады. Жеңіл дуаль спорт велосипедтерінің салмағы шамамен олар жоғары крылдермен және жоғары жерден келіп, ұзақ саяхатты аспамен жабдықталған, және әдетте "нобби" деп аталатын агрессивті кірге бағытталған дөңгелектермен келеді. Жеңіл велосипедтер таза кір велосипедтеріне жақын және олар ең көп қатал жолдарда және екі жолды жолдарда жақсы жүреді. Орта салмақты дуаль спорт велосипедтерінің салмағы шамамен олар әдетте жеңіл велосипедтерге қарағанда аспаның жүруі мен жерден келуі кішірек, және көбінесе кір мен тас жолдың өнімділігі арасында келісім-шарт жасайтын дөңгелектермен келеді. Орта салмақты велосипедтер ең жақсы тегіс жолдарда, топырақ жолдарда және тас жолдарда жақсы жүреді. Олар негізінен ұзақ қашықтыққа тас жолмен жүруді, кейде кір жолға шығуды қалайтын жүргізушілер үшін жасалған. Олар әдетте тегіс дөңгелектермен келеді, олар тас жолда жақсы жұмыс істейді. Бұл типтегі мотоциклдерге ешқашан жолдан тысқа шықпайтын туристік жүргізушілердің кіші тобы көбірек ұнайды, өйткені олар ыңғайлы жүру позициясын, қолайлы арақашықтықты және багажды тасымалдау қабілетін ұсынады, ал салмағы аз және дәстүрлі туристік велосипедке қарағанда жылдам жұмыс істейді. Кейбір өндірушілер бұл мотоциклдерді "приключение немесе саяхаттық велосипедтер" деп те атайды. Бұл типтер тек шамамен ғана және жыл сайын шекараларды бөліп, ерекшеліктердің әртүрлі комбинацияларын ұсынатын жаңа модельдер пайда болады. Алайда, импульс пен инерция заңдары әрқашан жеңіл, қатал жолдарға арналған дуаль спорт велосипедтерін жақсы көреді. Жүргізушінің жайлылығына, желден қорғалуына және багажды тасымалдауға басымдық беретін ауыр дуаль спорт велосипедтері үлкен жылдамдықпен ұзақ жол жүрісі үшін жақсы таңдау болып табылады. Дуаль спорт велосипедтері, сөзбе-сөз, кейбір кірде жүру мүмкіндігінен бас тартады, тас жолда жүру үшін және кейбір тас жолда жүру мүмкіндігінен бас тартады, кірде жүру үшін. Белгілі бір модельдің артықшылықтары тек иесінің кір мен тас жолда жүру арақатынасына қарай ғана бағаланады. Әуесқойлар әр түрлі модельдердің артықшылықтарын талқылай алады, бірақ әмбебап дуаль спорт велосипедтері тек бір ортада ғана жүруге болатын мамандандырылған мотоциклдерге қолайлы балама болуы мүмкін.

Қосымша құралдар

Екі спорт түріне арналған мотоцикл иелері көбінесе өз мотоциклінің түрін өтетін жерге немесе жолға қарай өзгертеді. Шиналарды, рульдерді, отырғыштарды, қорғағыш тақталарды немесе аяқ тіректерін ауыстыру – бұл таралған өзгерістер. Алғақ сапарға шығатындар үшін үлкен жанармай бактері, жүк тасуға арналған сөрелер, қосымша багаж және желден қорғайтын экрандар жиі қолданылады. Екі спорт түріне арналған қосалқы бөлшектер мен аксессуарлар бүкіл әлемде өндіріліп, сатылады.

Байланысты мотоциклдер

Екі спорттық мотоциклдер ұзақ қашықтыққа саяхаттау үшін үлкен жанармай бактары, жүк және басқа да ұзақ жолға арналған жабдықтармен жабдықталғанда, оларды көбінесе "әсерлі мотоциклдер" деп атайды. Бұл мотоциклдер тур мүмкіндіктерін ұсынады, бірақ Honda Goldwing сериясы сияқты толыққанды турлық мотоциклдерге қарағанда, асфальттағы ұзақ сапарларда аз қолайлы. Супермото (сонымен қатар супермотард немесе мотард деп те аталады) әдетте, аспалы жолы қысқартылған, алдыңғы және артқы дөңгелектері кіші (әдетте екі жағында 17 дюйм), жолға арналған шиналары және негізінен асфальтта жүруге арналған үлкен алдыңғы тежегіші бар мотокросс мотоциклі болып табылады. Егер олар көшеде жүруге рұқсат алса, бұл мотоциклдерді екі спорт түрінің бірі деп санауға болады. Осы жағдайда, бұл мотоциклдерді спорттық мотоцикл мен екі спорттық мотоциклдің арасындағы нұсқа деп қарастыруға болады.