Кіріспе

Неміс ғалымы Куно Майер (20 желтоқсан 1858 – 11 қазан 1919) – келт филологиясы мен әдебиеті саласындағы көрнекті неміс ғалымы. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда АҚШ-тағы Германияға деген жақтас позициясы қырқыс дау тудырды. Оның інісі – белгілі классикалық ғалым Эдуард Майер. Майер кельт ғалымдары арасында ең алдымен лексикограф ретінде танымал, бірақ Ирландияда оны көбінесе "Ежелгі ирланд поэзиясынан таңдаулар" (1911) кітабы арқылы жақсы біледі. Ол жас кезінде (1874–1876) Шотландияның Эдинбург қаласында екі жыл бойы ағылшын тілін оқыды. Ливерпульде жұмыс істегенде Глазго университетінде Маккалум оқытушысы қызметіне тағайындалды. Ол бұл қызметті үш жыл атқарды және алғашқы лекцияларын 1904 жылы оқыды. Глазгода кельттану бойынша тұрақты лекциялық орын құруды ұсынғандардың қатарында болды. Ол ежелгі ирланд және келт тілдері туралы, сондай-ақ неміс тілі үшін оқулықтар жариялап тұрды. 1896 жылы Людвиг Кристиан Стернмен бірлесіп, беделді "Zeitschrift für celtische Philologie" журналын құрып, басқарды. 1898 жылы Уитли Стокспен бірге "Archiv für celtische Lexicographie" журналын іске қосты, ол 1900 жылдан 1907 жылға дейін 3 томдық жинақ шығарды. 1903 жылы Майер Дублинде Ирландиялық білім беру мектебін құрды, ал келесі жылы оның редакторы болған "Ériu" журналын жариялады. 1904 жылы ол Корольдік ирланд академиясында кельт тілдері профессоры болды. 1911 жылдың қазанында ол Генрих Циммерден кейін Берлиндегі Фридрих Вильгельм университетінде кельт филологиясы профессоры қызметін атқарды; келесі жылы оған сайланғанына орай оқушылары мен достары "Miscellany" жинағын сыйға тартты, сондай-ақ ол Дублин және Корк қалаларының құрметті азаматы атанды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Майер Еуропадан Америка Құрама Штаттарына кетті, онда Колумбия университетінде, Иллинойс университеті Урбана-Шампейнде және басқа да оқу орындарында дәріс берді. 1914 жылдың желтоқсанында Лонг-Айлендтегі Клан-на-Гейл алдында жасаған прогермандық сөйлемі Ұлыбританияда және ирландтықтардың бір бөлігінде ашу-ыза тудырды. Осының салдарынан ол Дублин мен Корктегі еркін азаматтар тізімінен, сондай-ақ Ливерпульдегі кельт тілінің құрметті профессоры лауазымынан алынды. Ол Ирландия білім беру мектебінің директоры және "Эриу" журналының редакторы қызметінен де қанағаттанды. Гарвард университеті де Майерді кампуста дәріс оқуға шақырған, бірақ 1914 жылдың күзінде оның прогермандық көзқарастарына байланысты шақыруын кері алып, бас тартты. Дегенмен Майер Германиялық профессорлардың ұсынысымен Гарвардта алмасу профессоры лауазымына үміткер болды. Бірақ 1915 жылғы сәуірде "Гарвард Адвокат" журналы студент жазған "Gott mit Uns" атты антигерман сатиралық өлеңіне бірінші жүлде бергенде, Майер университетке (және баспасөзге) наразылық хат жолдап, судьялар рөліндегі профессорларды бейтараптық танытпағаны үшін сынады. Ол сол хатта алмасу профессоры лауазымына үміткерлігінен де бас тартты. Президент Эбботт Лоуэлл Гарвардтың саясатын түсіндіре отырып, сөз бостандығына прогермандық және одақтас көзқарастар да кіретінін айтты. Флоренс 1916 жылы Германияға, ал Майер 1917 жылы Германияға кетті. 1919 жылы Флоренс және оның қызы Швейцарияға көшті. Ол Лейпцигте қайтыс болды.

Мұра

1920 жылы қайтыс болғаннан кейін Мейердің есімі Дублин мен Корк қалаларындағы Құрметті азаматтар тізіміне қайта қосылды. Қайта орнату 1920 жылдың 19 сәуірінде Дублинде болды, онда Синн Фэйн үш ай бұрын қалалық кеңестің бақылауын алып, 1915 жылы Ирландия парламенттік партиясы қабылдаған шешімді күштен шығарды. 1965 жылы Гейл лигасы мен Ирландия баспасөзі оның бұрыннан қалпына келтірілгенін білмей, оны қайта орнату туралы өтініш жасады. Сондай-ақ 1920 жылы Мейерді оның танысы Дуглас Хайд, кельт тіл біліміндегі маман және кейіннен Ирландия Республикасының президенті, "ешқашан болмаған ең жақсы көрілетін адамдардың бірі және өзі Ирландияға ғашық" деп сипаттады. Хайд оның Ирландияның орта білім беру жүйесінде ирланд тілін оқытуға рұқсат беру мәселесі туындағанда, Гейл лигасының мақсаттарын ілгерілетуге көмектескенін айтты. У. Т. Косгрейв, кейіннен Ирландия еркін мемлекетінің президенті, Дублин кеңесінің мүшесі ретінде, Мейердің есімін Дублиннің азаматтары тізімінен алып тастауға бастапқыда қарсылық көрсеткен. Косгрейв хатында Мейердің "Уитли Стоукс қайтыс болғаннан бергі кельт танудағы ең ірі сарапшы" ретінде танылғанын және оның "ирланд ғылымы мен ұлттық даңққа басқа кез келген адамнан гөрі көп үлес қосқанын" жазды. 2004 жылы «Эриу» журналының жариялануының жүз жылдығында Проинсиас Мак-Кана Куно Мейерді "үлкен" ғалым деп сипаттады және оның «Эриу» журналының алғашқы редакторы болған Джон Страханмен «тамаша» серіктестігін атап өтті, олар осы лауазымда оның ізбасарлары болды. Мейер «Эриу» журналының бастапқы кезеңдерінде және Ирландия оқу мектебіндегі ирланд кельттерінің қалыптасуына үлкен үлес қосты, ал «Эриу» журналының редакторлығы келесі буын ирланд ғалымдарына өткенде, бұл «Мейер мен оның серіктестерінің басты ниетінің» орындалғанын көрсетеді.

Белгілі қағаз

Куно Мейерге оның Берлин университетіндегі кельт филологиясы кафедрасына тағайындалуына орай, достары мен шәкірттері сыйлаған әртүрлі еңбектер жинағы; Озборн Бергин мен Карл Марстрандер редакциялаған. Галле: М. Нимейер, 1912 жыл.