Кіріспе

Көзге көрінбейтін салдарлы әрекет. Адам қатесі – бұл жасалған, бірақ "орындайтын адамның ниетінен тыс, ережелер жиынтығы немесе сыртқы бақылаушының қалауына қарсы, немесе тапсырманы немесе жүйені қалыпты шегінен шығарып алған" әрекет. Адам қатесі ядролық энергетика (мысалы, Үш Майл аралы апаты), авиация, ғарыш зерттеулері (мысалы, Space Shuttle Challenger және Space Shuttle Columbia апаттары) және медицина сияқты түрлі салалардағы апаттар мен оқиғалардың басты себептерінің бірі ретінде қарастырылады. Адам қатесінің алдын алу, күрделі жүйелердің сенімділігі мен қауіпсіздігін арттырудың маңызды факторы болып саналады. Адам қатесі – қауіпті жағдайлардың туындауына себеп болатын көптеген факторлардың бірі.

Анықтама

Адам қатесі – "орындаушының ниет етпеген, ережелер жиынтығының немесе сыртқы бақылаушының күтпеген, немесе тапсырманы немесе жүйені қалыпты шектерінен шығарған" әрекеттерді білдіреді. Дегенмен, егер нақты бір мақсатқа жету үшін жоспар болмаса, қарапайым сәтсіздік қателік деп есептелмейді. Сондықтан, кейін "адам қатесі" деп аталатын іс-әрекеттер, іс жүзінде, адам мінез-құлқының қалыпты спектрінің бір бөлігі болып табылады. Күнделікті өмірдегі ойшалаңдық туралы зерттеулер мұндай мінез-құлықтың көптеген мысалдарын көрсетеді және жіктеп көрсетеді. Адам қатесі апаттарды зерттеу және тәуекелді бағалаудың дәстүрлі әдістерінде маңызды орынға ие болса да, беріктік инженериясы сияқты жаңа тәсілдерде оның қатысы жоқ.

Даулар

Кейбір зерттеушілер адам әрекеттерін "дұрыс" немесе "бұрыс" деп екіге бөлу күрделі құбылыстың зиянды түрде қарапайымдауы екенін айтады. Адамның өнімділігінің өзгеруіне және адам операторларының (және ұйымдардың) осы өзгеруді қалай басқаруға болатынына назар аудару көбірек нәтиже беретін тәсіл болуы мүмкін. Жоғарыда аталғандай, резилиенттілік инженериясы сияқты жаңа тәсілдер адамдардың күрделі жүйелерде атқаратын оң рөлін көрсетеді. Резилиенттілік инженериясында табыстар (жақсы нәтижелер) мен сәтсіздіктер (жаман нәтижелер) бірдей себепке байланысты, атап айтқанда адам өнімділігінің өзгеруіне. Бұған нақты мысал – тиімділік пен толықтық арасындағы теңгерім принципі, ол жеке және ұжымдық адам қызметінің барлық деңгейлерінде кездеседі.