Кіріспе

Жойылып кеткен бауырымен жорғалаушылар туысы

Доратодон – кейінгі бор кезеңінің крокодиломорфтарының жойылып кеткен туысы, ол Sebecosuchia тобының мүшесі болуы мүмкін. Доратодон салыстырмалы түрде кішкентай жануар болған, тістері зифодонт, яғни тістерінің қабырғалары жалпақ және жиектері аралық тісті. Ғылымға Доратодонның екі түрі белгілі: Австриядан (Грюнбах формациясы) және Венгриядан (Чехбанья формациясы) табылған, типтік түрі – D. carcharidens; және Испаниядан (Серра-Перенчиза формациясы) табылған D. ibericus. Италия мен Румыниядан да Доратодон тістеріне ұқсас тістер табылған, бірақ оларды сенімді түрде осы туысқа жатқызу мүмкін емес. Гондванаға тән крокодиломорфтармен байланысының арқасында, Доратодон бор кезеңінде Еуропа мен Африка арасындағы фауна алмасудың маңызды көрсеткіші деп есептеледі. Ол өз заманында Еуропа құраған аралдарда кеңінен таралған космополиттік туыс болған.

Тарих және атау

Доратодонның алғашқы қалдықтарын геолог Эдуард Сюсс 1859 жылы Австрияның Винер-Нойштадт қаласына жақын Мутманнсдорфтағы көмір шахтасында тапты. Қазіргі кезде Грунбах формациясы (ең кең Госау тобының бір бөлігі) деп аталатын бұл жердегі қазба жұмыстары крокодиломорфтардың әртүрлі қалдықтарын, соның ішінде PIUW 2349/57 холотипті төменгі жақ сүйегін және басқа да бас сүйегінің қалдықтарын тапты. Эммануэль Бунцель 1871 жылы төменгі жақ сүйегін Crocodilus carcharidens деп сипаттады, ал қосымша материалды тек Crocodilus туысына жатқызды. Гарри Говьер Сили 1881 жылы Бунцельдің атауына күмән келтіріп, материалдың ол «Доратодон» деп атаған динозаврға тиесілі екенін ұсынды, осылайша туыс атауын құрады. Атауы сақталса да, кейінгі зерттеушілер, оның ішінде Франц Нопкса мен Чарльз Крейг Мук, материалды крокодиллиф түріне жатқызу үшін Бунцельдің жіктеліміне қайта оралды. 1979 жылы француз палеонтологы Эрик Буффета Австрияның крокодиллиф материалдарын қарап шықты және қосымша материалдың арасында жоғарғы жақ сүйегі, шатыр сүйегі және кейбір оқшауланған тістердің барлығы да Доратодонға жатқызылуы мүмкін деген қорытындыға келді. Дегенмен, Буффета кейбір негіздемелерді толыққанды түсіндірмейді. 2015 жылы Мартон Раби мен Нора Себок Венгрияның Сантония Чехбанья формациясынан түрлі оқшауланған Доратодон қалдықтарын тапқандарын хабарлады, бұл қазіргі кезде белгілі осы таксонның ең көне расталған қалдықтары болып табылады. Венгриялық материалға премаксилла, жоғарғы жақ сүйегі, оқшауланған тістер және төменгі жақ сүйегінің екі фрагменті кіреді. Кейде Доратодонға жатқызылатын толық емес қалдықтар Румынияның Хатег аралынан белгілі. D. carcharidens үшбұрышты, тісті тістері үшін аталған, олар акулалардың тістеріне ұқсайды («carcharias» ежелгі грек тілінде), ал D. ibericus түрінің атауы Иберия түбегінен алынған. Хатег пен Чехбанья формацияларында гетеродонт тістері бар крокодиломорфтардың қалдықтары да сақталған.

Палеобиогеография

Доратодонды себекосухиан ретінде жіктеу немесе кемінде Гондванамен байланысы бар крокодиллиформның бір түрі ретінде қарастыру – бұл бор дәуіріндегі Еуропа мен Африканың палеобиогеографиясын анықтаудағы маңызды мәселе. Нотосухиандар – дәстүрлі Гондвана тобы, негізінен Оңтүстік Америка мен Африканың бор дәуірінде кездеседі. Пеирозавридтер, уругвайсухидтер және махажангасухидтер сияқты кейбір топтар Жерорта теңізі аймағында табылған, бірақ себекосухиандар кенозой дәуірінің басталуына дейін бұл аймақта өте сирек кездесетін. Осы кезде Эремосух Алжирде, ал Бергисух мен Иберосух Еуропада өмір сүрген. Доратодоннан басқа, бір ғана ерекшелік – Испанияның Тремп формациясынан табылған Огресух.