Кіріспе

Неміс саясаткері (1876–1925)

Бенно Фриц Пол Александр Конрад Хаениш (13 наурыз 1876 – 28 сәуір 1925) – неміс Социал-демократиялық партиясының саясаткері және неміс саясатындағы «радикалды марксистік сол қанатының» өкілі. Ол Александр Парвустың досы және шәкірті (өз сөздерімен «Парвул») болды.

Өмір

Ханиш Померания провинциясының Грефсвальд қаласында дүниеге келген. Ол белгілі неміс синологы Эрих Хайништың бірінші туысы болды. Ол орта мектепте оқып жүргенде социалист болып кетті. Оның консервативті отбасы (анасы Мекленбург үйінің мүшесі болған) оның осы көзқарастарына байланысты оны мектептен алып, психиатриялық емханаға жатқызды. Ол қашып, Лейпцигке барып, журналист болып жұмыс істеді, кейіннен социал-демократиялық және социалистік газеттердің редакторы болды. Осы кезеңде ол Роза Люксембург, Франц Меринг, Карл Каутский және әсіресе Парвус сияқты марксистік ойшылдармен танысып, оларды өмірінің соңына дейін және саяси көзқарастары өзгерген кезде де ұстазы және досы деп есептеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде

1914 жылы Хайниш Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарсы болды, бірақ кейін оны қолдады. 1916 жылы СДП конференциясында сөйлеген сөзінде ол "тамыздық құлшынысты" еске алды: "Бір көкіректе екі жанның қақтығысы біздің ешқайсымыз үшін де оңай болған жоқ. [Ол] кенеттен – мен сол күн мен сағатты ешқашан ұмытпаймын – қорқынышты шиеленіс сейілді; адам өзінің кім екеніне батыл түрде мойын бұрды; барлық қағидалар мен қатып қалған теорияларға қарамастан, шамамен ширек ғасырдан бері алғаш рет, таза ниетпен, ешқандай сатқындық сезімі болмай, құлшыныспен, дауылмен "Deutschland, Deutschland über alles" әнін айтуға мүмкіндік алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол SPD ішіндегі Ленш-Кунов-Хайниш тобының мүшесі ретінде танымал болды, бұл топ Рейхстагтағы "соғыс кредитіне" (неміс әскери күшін қаржыландыруға) қолдау көрсетуді марксистік теорияға негіздеді. Бұл теория бойынша, Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның жеңісін пайдаланып, Еуропалық социализмде әлі де үлкен күшке ие болған SPD Германияны социалистік мемлекетке айналдырып, жеңілген елдерде социалистік революцияларды бастауға тырысуға болатын еді. Осы қозғалыстағы оның серіктестері Генрих Кунов пен Пол Ленш болды, екеуі де бұрынғы солшыл социал-демократтар және Роза Люксембургке жақын марксистер. 1915 жылдан бастап "Die Glocke" газетінің редакторы болды.

Веймар республикасындағы мансабы, 1925 жылы қайтыс болды

Германия соғыста жеңіліп қалуы анық болған кезде, Ханиш кейінгі президент Фридрих Эберт басқаратын реформаторлық ағымның бір бөлігіне кірді. 1919 жылы ол Пруссияның білім министрі болды (1921 жылға дейін), ал 1922 жылы Пруссияның Висбаден аймағының аймақтық президенті қызметін атқарды. Висбаден француз оккупациясының астында болғандықтан, оған онда тұруға рұқсат берілмеді және ол Берлинде тұруын жалғастырды, сонымен қатар Ландтаг мүшесі болды. Ханиш тоталитарлық коммунизм мен фашизмнен туындаған Германия парламенттік демократиясына қауіптің артып келе жатқанын сезінді және Веймар Республикасын қорғау мақсатымен құрылған "Райхсбаннер" жартылай әскери ұйымының негізін қалаушылардың бірі болды. Бұл ұйым СДП, Германия Демократиялық партиясы және Центр сияқты демократиялық партиялардың митингілерін де қорғады. Ханиш 49 жасында Висбаденде қайтыс болды.

Отбасы және балалар

Ханиш Дортмунд қаласынан шыққан жұмысшының қызына үйленді, олардың төрт ұлы мен Эльза атты бір қызы болды. Эльза 1938 жылы еврей күйеуімен бірге АҚШ-қа эмиграциялап, 1988 жылы Флоридада қайтыс болды. Оның ұлдарының бірі – коммунистік теоретик Уолтер Ханиш, ол Сталиннің үлкен тазалауының құрбаны болды.

Шығармалары

Фердинанд Фрейлиграт: "Біз – күш!" Саяси және пролетариаттық өлеңдер. Конрад Хаништың өмірбаянының очерктерімен және түсіндірмелерімен. 3-басылым. Гериш, Дортмунд, 1910 жыл. "Жұмысшы жастарына жасалған шабуыл". Конрад Хаништің 1914 жылғы 11 және 12 мамырдағы Пруссия парламенті отырыстарындағы сөздерінен. Эберт, Берлин, 1914 жыл. Басты жау қайда? Verlag der Internationalen Korrespondenz Baumeister, Берлин, 1915 жыл. "Неміс жұмысшысы және оның Отаны". Verlag der Internationalen Korrespondenz. Берлин, Карлсхорст, 1915 жыл. Социал-демократия және ұлттық қорғаныс. Buchhandlung Vorwärts, Берлин, 1916 жыл. Неміс социал-демократиясы бірінші дүниежүзілік соғыста және одан кейін. Қосымша: Социалистік соғыс әдебиетінің кітапханасы (= Соғыс-саяси жеке жазбалар. 6/7-том). Швецке, Берлин, 1916 жыл. Франц Клупш: "Жүделерге жасалған шабуыл". Германияның мемлекеттік және экономикалық жаңғыртуы үшін ауыр қауіп. Конрад Хаништің сөздерімен (Экономика және халық. Германияны жаңғырту және халқымызды емдеу туралы жазбалар. Германия экономикалық-саяси қоғамының бас редакторы, Берлин). Берлин, 1920 жыл. "Мәдени саясаттың жаңа жолдары". Германия Республикасының реформалық тәжірибесінен. Диц, Берлин, 1921 жыл. Лассаль. Адам және саясаткер. Якоб Штайнхардттың Лассаль суреті және 10 факсимилелік қосымшалар. Шнайдер, Берлин, 1923 жыл. Август Бебель. Шнайдер, Берлин, 1923 жыл. Иоганн Пленге: 1918/19 жылдардағы көтеріліс күндері. Конрад Ханишпен хат алмасуымнан. 8 қараша 1918 жылғы Филипп Шейдеманға жазған хат. Бредт, Мюнстер (шамамен 1934 жыл).