Кіріспе

Камбоджаның Пномпень қаласындағы мұражай

Камбоджаның Ұлттық мұражайы – Камбоджаның мәдени тарихы бойынша ең ірі мұражайы және елдің тарихи және археологиялық зерттеулердегі жетекші мұражайы. Ол Пномпень қаласының Чей Чумнеас ауданында орналасқан.

Шолу

Мұражайда әлемдегі ең ірі кхмер өнерінің бірі сақталған, оның ішінде мүсіндер, кхмер керамикасы, қола бұйымдар және этнографиялық заттар бар. Оның қорына 14 000-нан астам экспонат кіреді, олар тарихқа дейінгі дәуірлерден бастап, Кхмер империясына дейінгі, оның кезінде және одан кейінгі кезеңдерді қамтиды. Империяның өркендеген шағында аумағы Таиландтан бастап, қазіргі Камбоджа арқылы Оңтүстік Вьетнамға дейін созылған. Камбоджаның Ұлттық мұражайы Пномпень қаласының орталығында, 10-шы көшеде орналасқан, Корольдік сарайдың солтүстігінде және Вел Преа Ман алаңының батыс жағында. Мұражай аумағына кіреберіс 13-шы және 178-ші көшелердің бұрышында. Корольдік Көркемсурет университеті мұражайдың батыс жағында орналасқан. Мұражай Камбоджаның Мәдениет және Көркемсурет министрлігінің басқаруында. Кхмер храмдарының сәулетінен шабыттанған мұражай ғимараттары 1917-1924 жылдар аралығында салынды, ал мұражай 1920 жылы ресми түрде ашылды және 1968 жылы жаңартылды. Мұражай Камбоджаның мәдениеті мен мұрасын тануға, түсінуге және құрметтеуге үндеу жасап, келушілерді біліммен қаруландыруға және оларға шабыт беруді мақсат етеді.

Тарих

Джордж Грослиер (1887–1945), тарихшы, куратор және автор, Камбоджаның дәстүрлі өнер мен қолөнерге деген қызығушылықты қайта жаңғыртудың басты қозғаушы күші болды және бүгінде «дәстүрлі кхмер» архитектурасы деп аталатын осы ғимаратты оның жобалағаны белгілі. Бұл ғимарат ежелгі бедерлерде көрініс тапқан камбоджалық ғибадатханалардың прототиптерінен кеңейтілгені және мұражайдың көлеміне сай келу үшін колониялық көзқараспен қайта қарастырылған архитектуралық ескерту. Жаңа мұражайдың негізі 1917 жылдың 15 тамызында салынды. Шамамен екі жарым жылдан кейін, 1920 жылдың 13 сәуірінде, Хмерлік жаңа жыл күні, Король Сисуат, Франсуа Мариус Бадуин, Жоғары резиденциялық өкілі және Камбоджа өнерінің директоры, мұражайдың консерваторы М. Грослиердің қатысуымен аяқталған мұражай салтанатты түрде ашылды. Ғимараттың бастапқы дизайны 1924 жылы, шығыс фасадының екі жағына қосымша қанаттар салынғанда сәл өзгертілді, бұл ғимаратты одан да әсерлі етті. 1951 жылдың 9 тамызында Ұлттық мұражай мен өнер басқармасының басқару құқығы француздардан камбоджалықтарға берілді. 1953 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, сол кездегі Пномпеньдегі Ұлттық мұражай екіжақты келісімдердің нысаны болды. 1966 жылы Чха Тай Сенг мұражайдың алғашқы камбоджалық директоры және Корольдік Көркемсурет университетінде жаңадан құрылған Археология кафедрасының деканы болды. 1920 жылы Камбоджа өнер мектебі ретінде негізделген бұл университет камбоджалық мәдени дәстүрді сақтауға атсалысқан студенттермен, шеберлермен және оқытушылармен тығыз байланыста болды және мұражайдың арт жағында оны әлі де табуға болады. Қызыл Кхмер режимі кезінде (1975 жылдан 1979 жылға дейін) камбоджалық өмірдің барлық саласы, соның ішінде мәдениеті де қирады. Мұражай, Пномпеньдің қалған бөлігімен бірге эвакуацияланып, тасталып кетті. 1975 жылдан 1979 жылға дейін жабық болған мұражай жарамсыз күйде табылған, шатыры шіріген, көптеген жартарғанаттардың мекені болған, бағы өсіп кеткен, коллекциясы шатыр-шұтыр болып, көптеген заттары зақымдалған немесе ұрланған. Мұражай тез арада тәртіпке келтіріліп, 1979 жылдың 13 сәуірінде қайтадан жұртшылыққа ашылды. Алайда, мұражайдың көптеген қызметкерлері Қызыл Кхмер режимі кезінде қаза тапты.

Жинақтар

Камбоджаның Ұлттық мұражайы көркем өнердің Корольдік университетімен және оның археология бөлімімен бірлесе Камбоджаның мәдени дәстүрлерін жақсы білуге және сақтауға, сондай-ақ Камбоджа халқына мақтаныш пен өзіндік сезім сыйлауға жәрдемдеседі. Мұражай діни мақсаттарда да қызмет етеді; оның маңызды будда және индуист мүсіндерінен тұратын жинағы, ғибадат ету орны ретінде қоғамның діни қажеттіліктерін қанағаттандырады. ЮНЕСКО мен бірқатар жеке тұлғалардың және жергілікті кәсіпкерлердің қолдауымен 2000 жылы «Пост-Анкорий Буддасы» тұрақты көрмесі ашылып, мұражайдың діни қызметін кеңейтті. Камбоджа музейлер департаментінің басшылығымен мұражай өзінің коллекциясын, қызметкерлерін және ғимараттарын басқарумен қатар, Камбоджадағы басқа да мемлекеттік мұражайларды қолдайды және қадағалайды. Оның қызметін жеке тұлғалар, шетелдік үкіметтер және көптеген қайырымдастық ұйымдар қолдайды. Мұражайдың қызметіне камбоджалық мәдени материалдарды көрсету, сақтау, қорғау, түсіндіру және сатып алу, сондай-ақ камбоджалық мәдени мүліктерді елге қайтару кіреді. Камбоджаның мәдени материалдарын тонау және заңсыз экспорттау мәселесі әлі де алаңдау тудырады. Камбоджадан тыс жерлерде мұражай өзінің коллекциясынан заттарды ірі халықаралық көрмелерге беру арқылы камбоджа өнері мен мәдениетін танытуға көмектеседі. Бұл практика Камбоджадағы соңғы онжылдықтардағы тұрақсыздықтан бұрын қолданылған және 1990 жылдары қайта жаңартылды, 1992 жылы Австралияның Ұлттық галереясында өткен көрмеден бастау алды. Содан кейін Франция, АҚШ, Жапония, Оңтүстік Корея және Германияда көрмелер ұйымдастырылды.