Росс-Шир: Тарихи округ және географиялық ерекшеліктері

Кіріспе

Росс-Шайр (Ross Shire) – Шотландияның таулы аймағындағы тарихи графтық. Графтық солтүстікте Сазерлендпен, оңтүстікте Инвернесс графтығымен шектеседі, сондай-ақ Росс-Шайр аумағында шашырап орналасқан көптеген анклавтар мен эксклавтардан тұратын Кромартиширмен күрделі шекараға ие. Росс-Шайрге Росс аймағының көп бөлігі және Сыртқы Гебрид аралдарындағы Льюис аралы кіреді. Дингволл – дәстүрлі графтық орталығы. Росс-Шайрдің аумағы Росс тарихи провинциясының аумағына негізделген, бірақ Кромартиширді құрайтын көптеген анклавтарды қамтымайды. Сэр Джордж Маккензидің Росс-Шайрдегі иеліктері 1685 жылғы Парламент Актісімен Кромартиширге берілді (1686 жылы жойылды, 1690 жылы қайта жаңартылды). 1889 жылғы «Жергілікті өкімет (Шотландия)» заңында «Росс және Кромарти графтықтары жеке графтықтар болуын тоқтатып, барлық мақсаттар үшін Росс және Кромарти графтығы деген атпен біріктіріледі» делінген. Бұл екі графтық Росс және Кромартиның бірыңғай жергілікті өкімет графтығына айналды, ол 1975 жылға дейін жергілікті өкімет мақсаттары үшін қолданылып келді, бірақ Росс-Шайр 1996 жылға дейін жергілікті өкімет графтығының құрлық бөлігі үшін пошта графтығы ретінде сақталды. 1975 жылы Росс және Кромарти 1973 жылғы «Жергілікті өкімет (Шотландия)» заңына сәйкес Таулы аймақтар және Батыс аралдарымен алмастырылды. 1996 жылы аймақ 1994 жылғы «Жергілікті өкімет және басқа да мәселелер (Шотландия)» заңына сәйкес бірыңғай кеңес аумағына айналды. 1708 жылдан 1801 жылға дейін Росс-Шайр Ұлыбритания Парламентінің сайлау округі болды, ал 1801 жылдан 1832 жылға дейін – Ұлыбритания Парламентінің сайлау округі болды. 1832 жылы ол Кромартишир сайлау округімен біріктіріліп, Росс және Кромарти сайлау округін құрады.

География

Батыс Росс графтығы, сондай-ақ Вестер Росс деп те аталады, таулы жоталармен және әсіресе Торидон тауларымен сипатталады, оның ішінде Бейн Эйге және Лиатхах сияқты шыңдар бар. Графтықтың ең биік нүктесі – Кàрн Эйге. Ол Минк шығанағы мен Ішкі су жолы (Скайға қарама-қарсы) бойындағы ұзын, тіреліп жатқан жағалау сызығын қамтиды, ол теңіз көлдерімен бөлінген бірнеше оқшауланған түбектерден тұрады; солтүстіктен оңтүстікке қарай ең ірілері – Лох Брум, Скорайг түбегі, Кіші Лох Брум, Грюинард шығанағы, Руба Мор түбегі, Лох Уэ, Руа Рейд/Мельвег түбегі, Лох Гейрлох, Лох Торридон, Эплкросс түбегі, Лох Кишорн, Лох Каррон, Лохалш түбегі, Лох Лонг, Лох Дхуи және Гленелг түбегі, ол Инвернесс графтығымен ортақ. Шығыс жартысы (Истер Росс) көбінесе тегіс, және Морей-Фертпен шектесетін қалалар, ауылдар мен егістік жерлерден тұрады. Солтүстікте Дорнок-Фирт графтықты Сазерлендтен бөліп тұрады; Дорнок-Фирт көпірінің жанында Портнакультер түбегінің тар, созылған бөлігі – Несс орналасқан. Солтүстік-шығыста Cromartyshireмен ортақ балға тәрізді Тарбат түбегін табуға болады; Cromarty Firth арқылы Black Isle (іс жүзінде арал емес, түбек) орналасқан, ол да Cromartyshireмен ортақ. Оңтүстік-шығысында Боули-Ферт Инвернесс графтығымен шекараны құрайды. Графтықта көптеген көлдер бар, ең танымалдары – Лох Эйлш, Кром Лох, Лох а' Хойре Мхоир, Лох Фада, Лохан Гайнемайх, Лох Клуани, Лох Лойн, Лох Монар, Лох Муллардох, Лох а' Бхелайх, Лох нан Еун, Лох на Лейтрах, Лох ан Лаоих, Лох Калави, Ан Геад Лох, Лох ан Тахдайх, Лох Сгамхайн, Лох а' Хроисг, Лох Клэр, Лох Кулин, Лох Фиарлайд, Лох Дугаилл, Лох Култри, Лох Дамп, Лох Лунди, Лох на А Ойх, Лох Маре, Лох а' Годайинн, Лох Гайнемах, Лох Бад ан Сгалайг, Лох а' Бхраойн, Лох Фанних, Фионн Лох, Лох на Сейлга, Лох Ай, Лох Гласс, Лох Мори, Лох Усси, Лох Ахилти, Лох Гарв, Лох Луихарт, Лох Аханальт, Лох Мейг, Лох Дрома, Лох Гласкарнох, Лох Койре Лаир, Лох Вайх, Лох а' Хаорунн, Лох на Каойхе, Лох Беаннахарайин және Оррин суқоймасы. Льюис – Льюис және Харрис аралдарының солтүстік бөлігі, Сыртқы Гебрид аралдарының ең үлкені және Ұлыбритания мен Ирландиядан кейін Британ аралдарының үшінші үлкені. Оның жазық, құнарлы жеріне байланысты Льюисте Батыс аралдарының халқының үштен екісі және ең ірі елді мекен – Сторноуэй орналасқан. Батысында Фланнан аралдары жатыр. Льюистің соңына қарай солтүстікке қарай Солтүстік Рона және Сула Сгейр орналасқан, бұл Росс графтығына кіретін аралдардың шалғай тобы.

Western Ross shire, also known as Wester Ross, is typified by its mountainous Highland scenery, especially the Torridon Hills which includes such peaks as Beinn Eighe and Liathach. The highest point in the county is Càrn Eighe at It contains a long, fractured coastline along The Minch and Inner Sound (opposite Skye), consisting of a number of isolated peninsulas split by sea lochs; from north to south the chief of these are Loch Broom, the Scoraig peninsula, Little Loch Broom, Gruinard Bay, Rubha Mòr peninsula, Loch Ewe, Rua Reidh/Melvaig peninsula, Loch Gairloch, Loch Torridon, Applecross peninsula, Loch Kishorn, Loch Carron, Lochalsh peninsula, Loch Long, Loch Duich and the Glenelg peninsula which is shared with Inverness shire. The eastern half (Easter Ross) is generally flatter, and consists of towns, villages and farmland bordering the Moray Firth. In the north Dornoch Firth separates the county from Sutherland; near the Dornoch Firth Bridge lies the thin, tapering Ness of Portnaculter peninsula. In the north east can be found the hammerhead shaped Tarbat peninsula which is shared with Cromartyshire; across Cromarty Firth lies the Black Isle (actually a peninsula not an island), which is also shared with Cromartyshire. To the south east Beauly Firth forms the border with Inverness shire. The county contains numerous lochs, the most prominent of these being Loch Ailsh, Crom Loch, Loch a' Choire Mhòir, Loch Fada, Lochan Gaineamhaich, Loch Cluanie, Loch Loyne, Loch Monar, Loch Mullardoch, Loch a' Bhealaich, Loch nan Eun, Loch na Leitreach, Loch an Laoigh, Loch Calavie, An Gead Loch, Loch an Tachdaidh, Loch Sgamhain, Loch a' Chroisg, Loch Clair, Loch Coulin, Loch Fhiarlaid, Loch Dughaill, Loch Coultrie, Loch Damph, Loch Lundie, Loch na A Oidhche, Loch Maree, Loch a' Ghodhainn, Loch Ghaineamhach, Loch Bad an Sgalaig, Loch a' Bhraoin, Loch Fannich, Fionn Loch, Loch na Sealga, Loch Eye, Loch Glass, Loch Morie, Loch Ussie, Loch Achilty, Loch Garve, Loch Luichart, Loch Achanalt, Loch Meig, Loch Droma, Loch Glascarnoch, Loch Coire Làir, Loch Vaich, Loch a' Chaorunn, Loch na Caoidhe, Loch Beannacharain and the Orrin Reservoir. Lewis is the northern part of Lewis and Harris, the largest island of the Outer Hebrides and the third largest in the British Isles after Britain and Ireland. Due to its flatter, more fertile land, Lewis contains three quarters of the population of the Western Isles, and the largest settlement, Stornoway. To the west lie the isolated and uninhabited Flannan Isles. About north of the Butt of Lewis lie North Rona and Sula Sgeir, a remote group of islands which are included within Ross shire.