Кіріспе

«Politique tirée des propres paroles de l'Écriture sainte» (Ағылшын тілінде «Politics Drawn from the Very Words of Holy Scripture») – Жак Бенінь Босуэ XIV Людовиктің мұрагері, Луи, Ле Гранд Дофинге тәрбиешілік қызметін атқару барысында жазған саяси теориялық еңбегі. Бұл кітап саяси ғалымдардың «патшалардың құдайдан берілген құқығы» деп атаған саяси абсолютизмнің ең таза түрінің бірі болып табылады. Кітап 1679 жылы жазылған, бірақ алғаш рет 1709 жылы жарық көрген. Босуэ 1704 жылы қайтыс болды, кітап оның өлімінен кейін жарияланды. Кітап толыққанды емес. Босуэнің тәрбиешілік қызметі 1679 немесе 1680 жылы аяқталды, сондықтан Луидің білімімен айналысуға себеп болған жоқ. Ол 1700 жылы аяқталмаған кітапты қайта қолға алды, бірақ оны аяқтамай қайтыс болды.

Контекст

1670 жылы 30 қыркүйекте Босуэ Людовик XIV-нің жалғыз ұлы, 9 жасар Людовиктің тәрбиешісі болып тағайындалды. Босуэ келесі он бір жыл бойы оның діни, философиялық және саяси тәрбиесіне жауапты болды. Осы қызметінде Босуэ Францияның болашақ короліне оның міндеттерін түсіндіру үшін бірнеше еңбек жазды. Олардың ішінде: 1677 жылғы «Трайт де ла конесьен де де Бог и де себе самме» діни еңбегі; 1679 жылғы (1682 жылы жарияланған) «Дискурс сюр л'историю универсаль» – шәкіртіне өткеннен алынған пайдалы сабақтарды беру мақсатындағы тарихи зерттеу; және 1679 жылғы (1709 жылы жарияланған) «Политика де ла ла Екритуре сайнт» еңбегінің алғашқы алты кітабы, ол саяси биліктің бастауы мен оны дұрыс пайдалану туралы арналған. 1679 жылы Босуэ осы кітапты аяқталмай тоқтатты, бірақ бұл жұмысты Папа Иннокентий XI-ге жолданған ұзақ хатында сипаттады. Оның тәрбиешілік қызметі 1679-80 жылдары аяқталып, еңбек аяқталмай қалды. Жиырма жыл өткен соң, 1700 жылы ол «Политик» еңбегін қайтадан жазуға кірісті. 1704 жылғы көктемде қайтыс болған кезде ол оның VII-X кітаптарын аяқтаған еді. Ол қайтыс болғаннан кейін оның туысы, аббат де Босуэ, еңбекті аяқтады және Сент-Августиннің «Құдай қаласынан» алынған үзіндіні қосты. Саяси және теологиялық пікір таластары нәтижесінде еңбекке бірнеше өзгерістер енгізілді, бірақ ол 1709 жылы жарияланды.

Бірінші кітап Адамзат қоғамының қағидалары

Бірінші бап. Адам қоғамда өмір сүруге жаратылған. Екінші бап. Адамзат қоғамы азаматтық қоғамды, яғни мемлекеттерді, халықтарды және ұлттарды жасайды. Үшінші бап. Ұлттарды құру және халықтарды біріктіру үшін үкімет болуы қажет. Төртінші бап. Заңдар мен саясат туралы. Бесінші бап. Адамзаттық принциптердің жалпы салдары. Алтыншы бап. Отанға деген сүйіспеншілік туралы.

Екінші кітап Билік туралы: патшалық және тұқым қуалаушылық билік үшін ең қолайлы

Бірінші бап. Әлемнің бастапқы заманынан бері кімнің билігі жүзеге асырылды. Екінші бап. Бейбіт иелікпен күдіксіз болып саналатын жаулап алу құқығы туралы.

Үшінші кітап Патшалық биліктің сипаты мен қасиеттерін түсіндіруге кіріседі

Бірінші бап. Оның маңызды ерекшеліктерін ескере отырып. Екінші бап. Патша билігі қасиетті. Үшінші бап. Патша билігі әкешелік, ал оның дұрыс мінезі – жақсылық.

Төртінші кітап Патшалық иелігінің ерекшеліктері туралы (тоқтауы)

Бірінші бап. Корольдік билік абсолютті. Екінші бап. Жұмсақтық, әлсіздік және жалған сенімділік туралы.

Бесінші кітап Патшалық биліктің төртінші және соңғы белгісі

Бірінші бап. Корольдік билік ақылға бағынышты. Екінші бап. Принц қажетті білімді қалай алуының жолдары. Үшінші бап. Қауіпті ізденістер мен білім түрлері туралы: және Құдайға деген сенім. Төртінші бап. Бұрынғы ілімнің салдары: мәртебе және оның серіктестері.

Алтыншы кітап Алдыңғы ілімге негізделген, билеушіге қатысты азаматтардың міндеттері

Бірінші бап. Патшаға тиіс қызмет туралы. Екінші бап. Билеушіге бағыну туралы. Үшінші бап. Қасиетті кітаптан туындаған екі қиындық: Дәуіт және Маккавейлер.

Жетінші кітап Патшалық әулетінің ерекше міндеттері туралы

Бірінші бап. Принстің міндеттерінің жалпы бөлінісі. Екінші бап. Ұлттар мен азаматтық қоғамның игілігі тұрғысынан дін туралы. Үшінші бап. Шынайы дін сезімтал белгілер арқылы танылады. Төртінші бап. Әлемдік саясаткерлер мен мемлекет қайраткерлерінің дін ісіндегі және амалдарындағы қателіктері. Бесінші бап. Ұлы патшалардың Құдайға құлшылық етуге қосқан қамқорлықтары. Алтыншы бап. Патшаларға тән діни ынталар.

Сегізінші кітап Корольдіктің ерекше міндеттері, жалғасы: әділдік

Бірінші бап. Әділдік дін негізінде құрылған. Екінші бап. Өз билігімен басқару деп аталатын үкімет туралы. Үшінші бап. Заң шығару және сот үкімдері туралы. Төртінші бап. Әділдікке қатар жүретін жақсы мінездер туралы. Бесінші бап. Әділдікке тосқауыл.

Тоғызыншы кітап Патшалық қолдау: қару-жарақ, байлық немесе қаржы және кеңестер

Бірінші бап. Соғыс және оның әділ себептері, жалпы және жеке. Екінші бап. Соғысқа әділетсіз себептер. Үшінші бап. Азаматтар арасындағы соғыстар, олардың себептері және сақталуға тиіс ережелер. Төртінші бап. Құдай халқы үшін соғысты ерекше және керемет жолмен жасаған болса да, оларды жауынгерлік патшалар мен ұлы қолбасшылар беріп, қатайтуды қалады. Бесінші бап. Әскери қасиеттер, мекемелер, тәртіптер және жаттығулар туралы. Алтыншы бап. Бейбітшілік және соғыс: олар туралы түрлі байқаулар.

Оныншы кітап Патшалықтардың тұрақты қолдауы: Байлық немесе қаржы; Кеңес; патшалықпен бірге болатын ыңғайсыздықтар мен азғырулар: және оларға көмектесудің жолдары

Бірінші бап. Байлық және қаржы туралы. Сауда мен салықтар жөнінде. Екінші бап. Кеңес беру. Үшінші бап. Патшаға министрлердің немесе кеңесшілердің түрлі мінездері еске түсіріледі: жақсы, жақсы мен жаманның қосылысы және жаман. Төртінші бап. Патшаға адамдарды жақсы білуге көмектесу үшін, Киелі Рухтың Ысқақ кітабында бейнеленген кейбір мінездер жалпы түрде көрсетіледі. Бесінші бап. Патшаның отбасындағы мінез-құлқы және оның денсаулығына қамқорлық етуі. Алтыншы бап. Патшалықпен байланысты кемшіліктер мен құлқындар және оларға қарсы қолданылатын шаралар.

Қорытынды

Патшалардың нағыз бақыты неде екенінде. Билеуші жеке адам ретінде есептелмейді; ол – мемлекеттік тұлға, бүкіл мемлекет оның ішінде, барша халықтың еркі оған біріккен.