Кіріспе

Тропикалық орман, саванна және жайылымдық экорегион Батыс Африкада.

Гвинеялық орман-саваннасы, сондай-ақ Гвинеялық орман-саванна аймағы деп те аталады, Батыс Африкада орналасқан ерекше экологиялық аймақ. Ол Гвинея, Сьерра-Леоне, Либерия, Кот-д'Ивуар, Гана, Того, Бенин, Нигерия және Камерун сияқты бірнеше ел арқылы созылады. Бұл аймақ орманды жерлер мен саванналардың бірегей үйлесімімен сипатталады, нәтижесінде әртүрлі және динамикалық ландшафт қалыптасады. Бұл Батыс Африканың экорегионы, жағалауға жақын тропикалық ылғалды ормандарды ішкі Батыс Судан саваннасынан бөліп тұратын, шығыстан батысқа қарай созылатын өрілген орман, саванна және жайылымдық аймақ.

Орнату

Гвинеялық орман-саванна мозаикасы батыс Сенегалдан шығыс Нигерияға дейін созылып, Гамбия, Гвинея-Бисау, Гвинея, Сьерра-Леоне, Кот-д'Ивуар, Гана, Того, Бенин және Камерунның аумақтарын қамтиды. Шығыс Нигерия мен Камерунның Камерун жоталары Гвинеялық орман-саванна мозаикасын шығысқа қарай орналасқан Солтүстік Конго орман-саванна мозаикасынан бөліп тұрады. Дагомея аймағы – Того мен Бенинде орналасқан, онда орман-саванна мозаикасы жағалауға дейін жетіп, Гвинея, Сьерра-Леоне, Либерия, Кот-д'Ивуар және Гананың Жоғарғы Гвинея ормандарын Нигерия мен Камерунның Төменгі Гвинея ормандарынан ажыратады.

Климат

Бұл аймақтың климаты нақты орналасуына байланысты әртүрлі, бірақ көбінесе тропикалық климатқа ие, айқын ылғалды және құрғақ маусымдармен сипатталады. Ылғалды маусымда мол жауын-шашын жауады, ал құрғақ маусымда жауын-шашын аз болады және құрғақ жағдайлар басым. Бұл экоөңір ылғалды тропикалық саванна аймағында орналасқан, мұндағы орташа жылдық ең жоғары температура 30-33°C, ал ең төменгі температура 14-21°C аралығында. Жылдық жауын-шашын көлемі әдетте 1600-2000 мм құрайды, бірақ Дагомея ойысындағы кейбір аймақтарда жылына 1000 мм немесе одан да аз жауын-шашын түседі. Гвинея саваннасының мозаикасы – оңтүстіктегі тығыз, мәңгі жасыл жаңбыр ормандары мен солтүстіктегі ашық, ағаштармен себілген саванналар арасындағы маңызды экологиялық өту аймағын құрайды. Бұл өту әртүрлі экологиялық жағдайларға бейімделген өсімдіктер мен жануарлардың бірегей қосындысын қалыптастырады. Әлемдегі көптеген экожүйелер сияқты, Гвинея орман-саванна мозаикасы да климаттың өзгеруіне сезімтал. Жауын-шашын үлгілерінің өзгеруі, температураның жоғарылауы және жиі болатын қалыптан тыс ауа-райы құбылыстары осы биомның денсаулығы мен құрамына әсер етті.

Биологиялық әртүрлілік

Гвинеялық орман-саванна мозаикасы жоғары биологиялық әртүрлілігімен белгілі. Онда өсімдіктер мен жануарлардың кең ауқымындағы түрлері қоныстанды, оның ішінде әлемнің басқа еш жерінде табылмайтын көптеген эндемикалық түрлер де бар. Бұл жерде шимпанзелер, пигмей бегемоттары, орман пилдері, сондай-ақ приматтар мен құстардың әртүрлі түрлері сияқты танымал түрлер кездеседі. Оларға сонымен қатар осы аймақта оқшау дамыған приматтардың, жорғалаушылардың, қосмекенділердің және өсімдіктердің бірнеше түрлері де кіреді.

Өсімдіктер

Орман: Бұл мозаикадағы орманды аймақтар негізінен тропикалық жаңбырлы ормандардан құралған, олар мол жауын-шашынмен, жоғары ылғалдылықпен және алуан түрлі флора мен фаунамен ерекшеленеді. Бұл ормандарда биік жапырақты ағаштар, лианалар, эпифиттер және бұталар мен шөптерден тұратын бай өсімдіктер әлемі кездеседі. Саванна: Саванна бөлігі шашыраңқы ағаштармен араласқан далалардан тұрады, олар мезгіл-мезгіл болатын өрттерге бейімделген. Саванна экожүйесі әртүрлі шөптер, бұталар және акация ағаштары сияқты өсімдіктердің әртүрлі түрлерін қамтиды.

Флора

Бұл биома орманды аймақтар мен ашық саванналардың үйлесімімен сипатталады. Оны мозаика деп атайды, себебі ол әртүрлі өсімдік типтерінің араласқан жиынтығынан құралған. Орманды аймақтарда мәңгі жасыл және жапырақты ағаштардың қосылысын кездестіруге болады, ал саванна аймақтарында шөп алаптары мен сирек орналасқан ағаштар өседі. Өсімдік әлеміне келетін болсақ, онда махогань, ироко және акацияның түрлі түрі сияқты ағаш түрлері, сондай-ақ саваннаға тән шөптер мен бұталар бар. Аймақ көбінесе өзендер мен сайлардың жағасында және төбелердің беткейлерінде өсетін ағаштармен араласатын шөп алаптарынан тұрады, ал үнемі болатын өрттер ашық кеңістікте ағаштардың өсуін шектейді.

Фауна

Орман және шалғын алқаптарының араласуы Африка барысы, орман пилдері, бегемот және қызыл қабырғалы дукер сияқты антилопалар, сондай-ақ жалпы тасбақа мен бауырсақ маймылдар және Гана құртты кесірткелері (Amphisbaenia) сияқты түрлі жануарларға орталық болады. Аймақтағы суаттар құстарға бай, оның ішінде ирис жылтыр сұрқыл және қара тәжді тұруқ бар. Сүтқоректілер: Гвинея орман-саванна мозаикасы кең ауқымды сүтқоректі түрлеріне мекен. Бұл Африка пілдері, батыс шимпанзелері және батыс төменді гориллалары сияқты ерекше түрлерді қамтиды. Басқа да маңызды сүтқоректілерге барыстар, антилопалардың әртүрлі түрлері (мысалы, дукерлер мен бушбуктар) және приматтардың алуан түрлері (мысалы, генондар, колобус маймылдары және бабуиндер) жатады. Құстар: Бұл аймақтағы құс фаунасы өте әртүрлі, жүздеген түрлері тіркелген. Бұған орманды мекендейтін құстар, мысалы, турактар, мүйізді құстар және түрлі түсті попугайлар, сондай-ақ саваннаға бейімделген құстар, мысалы, жыртқыш құстар, өкілдер және тоқылдақтардың әртүрлі түрлері кіреді. Жыртқыштар және қосмекенділер: Мозаикада сонымен қатар түрлі жыртқыштар мен қосмекенділер, оның ішінде көптеген жылан түрлері, хамелеондар, крокодилдер және бақалар мен тоқылдардың көптеген түрлері бар. Омыртқасыздар: Омыртқасыздардың биологиялық әртүрлілігі, оның ішінде жәндіктер мен кенелер өте жоғары, олардың көптеген түрлері жалпы экологиялық тепе-теңдікке үлес қосады.

Қауіп-қатерлер мен қорғау

Көптеген тропикалық экожүйелер сияқты, бұл мозаика да түрлі адам қызметінен қауіп көріп отыр. Орман шаруашылығына байланысты ағаш кесу, егіс алқаптарын кеңейту және кен өндіру оның сақталуына елеулі кедергі келтіреді. Сонымен қатар, инфрақұрылымды дамыту және жол салу жануарлардың әртүрлі аймақтар арасында еркін қозғалуына бөгет жасайды, олардың мекендеу орындарын бөліп тастайды. Орманның жойылуы және мекендеу ортасының жоғалуы: Гвинея орман-саван мозаикасының биоәртүрлілігіне ең үлкен қауіп – орманның жойылуы. Бұл егіс алқаптарын кеңейту, ағаш кесу және инфрақұрылымды дамыту салдарынан болады. Аң аулау және браконьерлік: Ет пен үй жануарлары саудасы үшін жүргізілетін аң аулау және браконьерлік жергілікті жануарлар популяциясына зор қысым түсіреді. Климаттың өзгеруі: Жауын-шашын мөлшерінің, температураның және басқа да климаттық факторлардың өзгеруі аймақтың нәзік экологиялық тепе-теңдігін бұзады. Қорғау шаралары: Бірнеше қорғау ұйымдары мен мемлекеттік органдар осы мозаиканың биоәртүрлілігін қорғау және қайта жаңарту үшін жұмыс істеп жатыр. Бұл қорғалатын аумақтарды құру, жергілікті қауымдастыққа негізделген қорғау жобаларын және тұрақты жер пайдалану жоспарлауды қамтиды.

Қорғау бастамалары

Аймақтағы табиғатты қорғау ұйымдары мен үкіметтер Гвинея орман-саванна мозаикасын сақтаудың маңыздылығын мойындады. Тай ұлттық паркі (Кот-д’Ивуар) және Сьерра-Леоне мен Либериядағы Гола жаңбырлы ормандары ұлттық паркі сияқты қорғалатын аумақтар мен ұлттық парктер құруға күш-жігер жұмсалды.

Қорғалатын аумақтар

Гвинеялық орман-саванна мозаикасы – Батыс Африкадағы биологиялық түрлерге бай және экологиялық тұрғыдан маңызды аймақ. Орман және саванна мекендеу орталарының бірегей үйлесімі, сондай-ақ эндемикалық түрлері оны дүниежүзілік консервациялық күш-жігер үшін маңызды аймаққа айналдырады. 2017 жылғы бағалау бойынша, 107 116 км² немесе экоаймақтың 16%-ы қорғалатын аумақтар құрайды. Қорғалатын аумақтарға Гвинеядағы Жоғарғы Нигер ұлттық паркі, Гвинея-Бисаудағы Дуломби-Боэ ұлттық паркі, Сьерра-Леонедегі Оутамба-Килими ұлттық паркі, Кот-д’Ивуардағы Монт-Сангбе ұлттық паркі, Ганадағы Буи және Дигья ұлттық парктері, Нигериядағы Ескі Ойо және Гашака-Гумти ұлттық парктері кіреді.