Кіріспе
Сенегал футбол федерациясы (; FSF) – Сенегалдағы футболды басқарушы орган. Ол Сенегалдың астанасы Дакарда орналасқан және 1960 жылы құрылған. ФСФ Сенегалдағы футболдың дамуына, әсіресе кәсіби және әуесқой лигаларына, жастар мен әйелдер футболына және академияларына көмектесті. Қазіргі таңда ФСФ кәсіби лигаларды қадағалайды, оларды Ligue Sénégalaise de Football Professionnel (LSFP) басқарады, сондай-ақ ұлттық командаларды, жастар, әйелдер және әуесқой футболды, барлық футбол әкімшілігін толыққанды ұйымдастырады.
The Senegalese Football Federation (; FSF) is the governing body of football in Senegal. It is based in the capital of Senegal, Dakar, and was founded in 1960. The FSF aided in the development of football in Senegal, specifically for its professional and amateur leagues, youth and women's football and academies. Currently the FSF oversees the professional leagues, run by the Ligue Sénégalaise de Football Professionnel (LSFP) and fully organises the national teams, youth, women's and amateur football and all football administration.
2000 жылға дейінгі жылдар
Бұрынғы Франция отарлығы болған Сенегалға футболды француз сарбаздары әкелді, олар денсаулықтарын сақтау үшін ойнаған. Ұзақ өтпей футбол таралып, Сенегал мәдениетінің маңызды бөлігіне айналды, ал ФСФ 1960 жылы құрылды. 1964 жылы ФСФ ФИФА (Fédération internationale de Football Association) және Африка Футбол Конфедерациясы (Confédération Africaine de Football) немесе CAF-қа мүше болды. Бұрын мүшелік болмағандықтан, ФСФ 1962 жылғы ФИФА Әлем Чемпионатына немесе 1957 және 1963 жылдарғы Африка Ұлттары Кубогына (АФКОН) команда жібере алмады. 1964 жылы ФСФ 1966 жылғы Әлем Чемпионатының іріктеу турниріне қатысты, бірақ ФИФА-ның 3 конфедерацияға (Африка, Азия және Океания) бір Әлем Чемпионатына бір орын беруіне, континентаралық плей-офф арқылы наразылық білдіріп, қалған CAF қауымдастықтарымен бірге бас тартып алды. CAF қауымдастықтары континенттің жетілу деңгейіне жеткенін сезінді және шетелде плей-офф ұйымдастырумен байланысты жоғары шығындарды жеңіп алуды қалады. CAF елдері апартеид саясаты үшін CAF-тан шығарылған Оңтүстік Африканың Азиямен бірігіп, жарысқа қатысуына да қарсы болды.
2000-жылдардан кейінгі жылдар
2008 жылы «Наветан» футбол жарысы және оны реттейтін ONCAV ұйымы (француз тілінде: Orginisme national de coordination des activités des vacances) 1950 жылдары құрылғаннан бері алғаш рет ФСФ-мен (демек, ФИФА-мен) байланысты. Бұл, тәуелсіз командалар мен ФСФ және Спорт министрлігі арасындағы бақылау үшін болған тарихи күрестен кейін орын алды. 2008 жылы Сенегал ұлттық құрамасының 2010 жылғы әлем чемпионатына және Африка Ұлттары кубогына (АФКОН) ілікпегенінен кейін, наразы жанкүйерлер Дакардағы ФСФ штаб-пәтеріне шабуыл жасап, терезелерді сындырып, автобусты өртеп жіберді. Ұлттық стадионда тәртіпсіздіктер жалғасып, жанкүйерлер өрт сөндіретін кедергілер орнатып, жарнама тақталарын және терезелерді бүлдіріп, полициямен қақтығысты. Осындай көңіл көншіліксіз нәтижелер мен басқа да мәселелерден кейін, ФИФА ережелеріне сәйкес ФСФ таратылып, оның орнына уақытша нормаландыру комитеті (француз тілінде: Comité de normalisation) құрылды. Бұл комитет 2009 жылы ФСФ қайта құрылғанға дейін жұмыс істеді. 2011 жылдың шілдесінде футболшы Эль Хаджи Диуф Африка футбол жүйесіндегі жемқорлыққа қатысты айыптауларға байланысты футболмен байланысты барлық қызметтен 5 жылға дейін шеттетілді. Бірақ 2012 жылы ФСФ бұл шешімді кері қайтарды. 2011 жылдың желтоқсанында ұлттық құраманың 2012 жылғы АФКОН-ға дайындығы ФСФ мен Спорт министрлігі арасындағы бас тренер Амара Траоренің келісім-шартына байланысты туындаған дауға байланысты тоқтап қалды. Траоренің жалақыны көтеру туралы өтініші министрлік тарапынан қабылданбады, ал бұл шешім ФСФ тарапынан қайта қарастырылды. Бұл команда құрамын жариялауды кейінге жылдыруға, екі дайындық матчын жоюға және Спорт министрлігі мен ФСФ арасындағы қарым-қатынастың толық бұзылуына әкелді, себебі екеуі де жарысқа қатысумен байланысты қаражатты бөлісуде дауласып жатты. Ақырында келісімге қол жеткізіліп, Траоре команданы 2012 жылғы АФКОН-ға бастап барды. Алайда, фаворит саналған Сенегал турнирден жеңіссіз шықты. Нәтижесінде Траоре ФСФ атқару комитеті тарапынан жұмыстан босатылды, бұл Траоре тарапынан наразылыққа әкелді. Ол заңсыз босату және төленбеген жалақысы үшін сотқа шағымданып, оның келісім-шартында нәтижесіне байланысты келісім-шартты бұзуға мүмкіндік беретін ешқандай тармақ болмағанын мәлімдеді. 2012 жылдың сәуірінде сот ФСФ-ге Траореге 72 000 АҚШ долларын төлеуге бұйрық берді, бірақ бұл төленбегендіктен сот ФСФ-тің банк шоттарын тоқтатып тастады. Кейін екі тарап мәселені жекеше шешуге келісті. 2013 жылғы АФКОН іріктеу кезеңінде Сенегал мен Кот-д'Ивуар арасындағы екінші матч 74-ші минутта тоқтатылды, себебі төрешінің шешіміне наразы болған сенегалдық жанкүйерлер тәртіпсіздік тудырды. Олар ивориялық ойыншыларға заттар лақтырып, от жаққан, көптеген ивориялық жанкүйерлерді алаңнан қашуға мәжбүр етті. Соның салдарынан Сенегал 2013 жылғы АФКОН-нан шеттетілді, ал КАФ Леопольд Седар Сенгор стадионында матчтар өткізуге 1 жылға тыйым салды және ФСФ-ге 100 000 АҚШ доллары айыппұл салды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан ФСФ атқару комитеті Федерацияның Медициналық комитетінің кеңесімен 2019-20 маусымының қалған бөлігін тоқтатуға дауыс берді. Бұл шешімнің аясында жоғарылаулар мен төмендеулер тоқтатылды, бірақ «Тенгуэт» және «Жарааф» клубтары келесі маусымда құрлықтық жарыстарда Сенегалдың намысын қорғайтын болып белгіленді. ФСФ сондай-ақ қаржылық қиындыққа тап болған командаларға қаржылық көмек көрсететінін мәлімдеді.
Құрылымы
Бас Ассамблея Сенегалдағы футболды басқару және әкімшілік ету үшін 23 адамнан тұратын атқару комитетін сайлайды. Атқару комитетінің құрамында FSF төтенше жағдайлар комитеті және түрлі тәуелсіз комиссиялар бар. Саясаткер Аугустин Сенгор FSF президенті және басшылық тізбегінің келесі деңгейінде орналасқан. Бұрынғы кәсіби футболшы Виктор Сиссе қазіргі таңда FSF-тың Бас хатшысы. Осыдан бастап FSF екі ерекше операциялық бағытқа бөлінеді. Федералдық әкімшілік FSF қызметінің әкімшілік бөлімдерін қамтиды, оның ішінде: төрелік, маркетинг, құқықтық, қаржы және логистика бөлімдері. Ұлттық техникалық директория (DTN) FSF-тың футболға қатысты қызметтеріне бағытталған, оның құрамында: басқару, жаттықтыру, жастар, элиталық, ұлттық және әйелдер футболы бөлімдері бар.
Іс-шаралар
Сенегал тәуелсіздігін алғаннан кейін Сенегал үкіметі спорт саласында мемлекеттік және жекеше жүйелерді пайдаланды. ФСФ көптеген қызметтері үшін, оның ішінде жарыстар, жаттығулар және ұлттық құрамалар үшін Спорт министрлігінен (СМ) субсидия алады. ФСФ DTN арқылы футболдың көп бөлігін қадағалайды, ол Сенегал футболының техникалық дамуына және оны түрлі бөлімдері арқылы ілгерілетуге жауапты.
Наветан
FSF-тің Navetanes көршілес әуесқойлық жарысына қатысты өкілеттігі өте шектеулі. Әр команда немесе «Спорттық/Мәдени қауымдастық» (ASC) жергілікті аумақтық турнирлерде бәсекелесетін көрші әкімшіліктерінің бақылауында болады. 1970 жылы МС ONCAV ұйымын құрып, жарысты бақылауға алып, әр команданы ASC ретінде тіркеу арқылы біршама бақылау мен билік орнатты. 1977 жылы ASC ONCAV-ты басқарып, FSF және МС-тен қайта тәуелсіз болды. Соңында, 2008 жылы ONCAV және Navetanes жарысы FSF-ке қосылып, осылайша FIFA-ға қарасты болды және билік күресі тоқтады, бірақ Navetanes FSF-тің бақылауынан және оған тәуелділіктен толығымен дерлік тәуелсіз қалды. FSF сондай-ақ LSFP арқылы кәсіби футболды жанама түрде басқарады, ол Ligue 1 және Ligue 2 ең жоғары екі дивизионын, сондай-ақ Лига кубогын басқарады. Бұл лигалар 2009 жылы уақытша нормаландыру комитеті тарапынан, сенегалдық футболды кәсібилендіру үшін FIFA-ның кеңесі бойынша әзірленді. LSFP лигаларды басқаруға қарамастан, FSF-тің билігінде жұмыс істейді, мысалы, 2020 жылы FSF COVID-19 пандемиясы салдарынан барлық лигаларды тоқтатқан кезде. FSF жастар футболын және оған байланысты лигаларды, соның ішінде жастар құрамаларын да басқарады. 2011 жылы FSF Сенегалдағы жастар футболын жаңарту мақсатында, жасөспірімдер клубтары үшін кәсіби лигаға параллель жастар лигасы құрды. FSF жарыстың ұйымдастырылуын, қаржыландырылуын, жабдықтармен қамтамасыз етілуін және өткізілуіне жауапты.
Әйелдер футболы
ФСФ Сенегалда әйелдер футболын толығымен басқарады. Сенегалдағы әйелдер футболы Элиор Хуманың Дакардағы Сикап Либертедегі футбол мектебінде қыздарға бейресми жаттығулар жүргізуімен басталды. Оның итальян досы Миланнан келген команданы Хуманың әйелдер командасымен ФСФ және Дакар қалалық әкімдігінің қолдауымен өткен матчқа шақырды, бірақ олар 5:2 есебімен жеңілді. 1991 жылы "The Gazelles" командасы әйелдер арасындағы алғашқы Африка чемпионатында қатысуға шақырылды, бірақ ФСФ команда жіберуден бас тартқандықтан, қатысудан бас тартты. 1990 жылдарға дейін ФСФ әйелдер футболында аз ғана рөл атқарды, бірақ Фанкоиз Сектің ынтасы және ұлттық команданың дамуының нәтижесінде ФСФ лигалық ойындарға, чемпионаттарға және халықаралық достық кездесулерге рұқсат берді. 2000 жылы Сектің 2000 жылы әйелдер футболының басшысы болып тағайындалғаннан кейін, ФСФ әйелдер футболына одан да белсендірек кірісіп, 12 командадан тұратын ұлттық лига құрды, формаларын қамтамасыз етті, жаттықтырушыларға жалақы төледі және командаларды тасымалдады.
Академиялар
Сенегалдың жасөспірімдер академияларының көп бөлігі жеке меншікте және жеке басқарылады, сондықтан FSF басқаруына бағынбайды. Көптеген академиялар жергілікті немесе шетелдік командалардың (немесе екеуінің де) бақылауында болады, сондай-ақ тіркелмеген академиялар да бар. Алдо Гентина академиясы сол кездегі FSF президенті Эль-Хадж Малик Си тарапынан Сенегалдың 1-лига клубы ASC Jeanne d’Arc және Францияның AS Monaco арасындағы ынтымақтастық ретінде құрылған. Диамбарс институты академиясын 2003 жылы FSF вице-президенті Сэр Сек, бұрынғы француз кәсіби футболшысы Патрик Виейра және Бернард Лерма бірлесіп құрды. Институт футбол және білім беруді дамытумен айналысады және бастапқыда Францияның Нор-Па-де-Кале аймағы мен Сенегал үкіметінің қолдауына ие болды.
Регламенттік және әкімшілік
Ойыншылардың мәртебесі, оның ішінде тіркеу, келісімшарттың тұрақтылығы, кәмелетке толмағандарды қорғау, жаттығу, өтемақы, ынтымақтастық механизмдері, жалақы, квоталар және шектеулер – барлығы ФСФ (Футбол Федерациясы) ұйымдастырып, басқарады. ФСФ өзінің жарғыларын, кодекстерін, жалпы ережелерін және CNRE ережелерін іске асыра отырып, түрлі ережелер мен кодекстерді әзірледі. ФСФ және LSFP (Лига) бірлесіп тәртіптік істерді қарастырады, лига өз тәртіптік моделін қолданады, ал қауымдастық шағымдану құқығын қамтамасыз етеді. ФСФ сондай-ақ өз төрелік сотын да басқарады.
Ұлттық құрамалар
Федерация ерлер, әйелдер және жастар құрама футбол командаларын құруға, басшылық құрамын тағайындауға, қаржыландыруға, ойындарды ұйымдастыруға, демеушіліктерді тартуға және басқа да ұйымдастыру жұмыстарын жүзеге асыруға жауапты.
Ерлер Ұлттық футбол құрамасы
"Теранга арыстандары" (Les Lions de la Teranga) аталған команда 1960 жылдары құрылған. Олар Батыс Африка жарыстарында жетістіктерге қол жеткізіп, 2 рет АФКОН финалына және 2002 жылғы ФИФА Әлем Чемпионатының ширек финалына дейін жеткен.
Жергілікті таңдау А
U23 футбол құрамасы немесе «Сенегал Олимпиадасы» Сенегалды U23 жасындағы және Олимпиада деңгейінде көрсетеді. Ең танымал жетістігі, «Теранганың жас арпалары» (фр. Lionceaux de la Teranga) 2012 жылғы Олимпиадада ширек финалға, ал 2011 жылы CAF U23 чемпионатында 4-орынға ие болды.
Әйелдер Ұлттық футбол құрамасы
1990 жылдардың аяғында құрылған команда Батыс Африка жарыстарында белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді.
Ерлер U20 жастар құрамасы
U20 ерлер жастар құрамасы – ересектер құрамасына жас ойыншыларды даярлайтын клуб және Сенегалды U20 жас деңгейінде көрсетеді. Команда 3 рет U20 әлем чемпионатына іліккен, 2015 жылы жартылай финалға дейін жеткен.
Ерлер U17 жастар құрамасы
Команда Сенегалды U17 жастар турнирлерінде көрсетеді, алғаш рет континенттік жарыста 2011 жылғы U17 Африка Ұлттар Кубогында (AFCON) және 2019 жылы U17 әлем чемпионатына қатысты.
Ерлер ұлттық жағажай футбол құрамасы
Сенегалдық жағажай футбол құрамасы жағажай футболынан Сенегалды халықаралық жарыстарда көрсетеді, 5 рет Африка Ұлттары Кубогын (Beach Soccer AFCON) жеңіп алды және CAF құрамаларының арасында ең жоғары рейтингке ие. Сондай-ақ, бұл команда ФИФА жағажай футбол әлем чемпионатында үнемі бақ сынап келеді.
Қызықты деректер
2018 жылдың шілдесінде CAF футболды дамыту мен насихаттау мүмкіндігін арттыру үшін FSF-ке Юссуффа Ндиае техникалық орталығын табыс етті. Сенегал Батыс Африка футбол одағының (француз тілінде: Union des Fédérations Quest Africaines de Football) немесе WAFU мүшесі болып табылады және CAF оны екі аймаққа бөлгеннен кейін Батыс аймағының А тобына кіреді. FSF – Сенегалда клубтық лицензия беруге құқығы бар жалғыз ұйым, бұл командаларға кәсіби деңгейде бақ сынауға мүмкіндік береді.