Кіріспе
Жомбе ауданы, бастапқыда Жомбе деп аталған, Зимбабве провинциясының Мидлендс аймағындағы Квекве ауданындағы ауылдық коммуналдық аймақ. Бұл аймақта шона және солтүстік ндебеле халқы тұрады. Ол Мидлендс және Машоналенд провинцияларының арасындағы Мняти шекара сызығында орналасқан. Оның шекарасында бірнеше коммерциялық фермалар және бірнеше қоныс аудару аймақтары бар. Оның көп бөлігі Жомбе сайлау округіне кіреді. Оның әкімшілік орталығы – Жомбе Джоэл өсу нүктесі, және ол Зибагве ауылдық аудандық кеңесінің басқаруында. Жомбеде он төрт бизнес орталығы бар. Он бизнес орталығы электрмен жабдықталған. Сондай-ақ, екі ауылдық қызмет көрсету орталығы бар: Эмпресс және Жомбе Джоэл. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, 53 бастауыш және 18 орта мектеп болды. Жомбеде он клиника (және бір миссионерлік аурухана) және бірнеше денсаулық сақтау орталықтары бар. Бұл аймақ негізінен 48 000-нан астам ірі қара малын бағатын жайылымдық жерлер, 13 мал денсаулығы орталығы және 26 дезинфекциялық ваннадан тұрады. Кейде Жомбе немесе Жомби деп те жазылады. Координаттар:
Zhombe, originally known as Jombe, is a rural communal area in Kwekwe District, Midlands Province, Zimbabwe. It is an area of mixed Shona and Northern Ndebele People. It lies along the Mnyathi border line between Midlands and Mashonaland Provinces. There are a few commercial farms within its borders and a handful of resettlement areas. Most of it is within the Zhombe Constituency. Its administrative centre is the Zhombe Joel Growth Point, and it is under the Zibagwe Rural District Council. There are fourteen business centres in Zhombe. Ten of the business centres are electrified. There are also two rural service centres: Empress and Zhombe Joel. As of 2011, there were 53 primary schools and 18 secondary schools. There are ten clinics (and one mission hospital) and several health centers in Zhombe. The area is primarily rangeland supporting over 48,000 cattle, with 13 animal health centers and 26 dip tanks. sometimes spelled Jombe or Jombi. Coordinates:
The location of Zhombe Hill is just less than east of Bhamala Township and the local people like to call it Zungunde the name of an infidel man who used to live up there. The geographic location of Zhombe Hill is in Mashonaland West Province because the provincial boundary is on the Zhombe side of Munyati River well off the banks, and at this place the boundary is about 700m west of the river bank. Local people like to think that the provincial boundary is right at the middle of the river but the truth on any map is that Munyati River is wholly in Mashonaland West Province almost throughout the eastern boundary of Zhombe and the Midlands Province.
Жомбе төбесінің орналасқан жері Бамала қалашығынан шығысқа қарай шамалы жерде орналасқан, ал жергілікті халық оны сол жерде бұрын тұрған сенімсіз адамның атымен – Зунгунде деп атайды. Жомбе төбесінің географиялық орны Машоналенд Батыс провинциясында, себебі провинциялық шекара Муняти өзенінің Жомбе жағында, жағалаудан шалқап жатыр, ал осы жерде шекара өзен жағалауынан батысқа қарай 700 метрдей жерде орналасқан. Жергілікті халық провинциялық шекара өзеннің ортасында деп ойлайды, бірақ кез келген картадағы шындық – Муняти өзені көбінесе Жомбе мен Мидлендс провинциясының шығыс шекарасы бойында Машоналенд Батыс провинциясында орналасқан.
Zhombe, originally known as Jombe, is a rural communal area in Kwekwe District, Midlands Province, Zimbabwe. It is an area of mixed Shona and Northern Ndebele People. It lies along the Mnyathi border line between Midlands and Mashonaland Provinces. There are a few commercial farms within its borders and a handful of resettlement areas. Most of it is within the Zhombe Constituency. Its administrative centre is the Zhombe Joel Growth Point, and it is under the Zibagwe Rural District Council. There are fourteen business centres in Zhombe. Ten of the business centres are electrified. There are also two rural service centres: Empress and Zhombe Joel. As of 2011, there were 53 primary schools and 18 secondary schools. There are ten clinics (and one mission hospital) and several health centers in Zhombe. The area is primarily rangeland supporting over 48,000 cattle, with 13 animal health centers and 26 dip tanks. sometimes spelled Jombe or Jombi. Coordinates:
The location of Zhombe Hill is just less than east of Bhamala Township and the local people like to call it Zungunde the name of an infidel man who used to live up there. The geographic location of Zhombe Hill is in Mashonaland West Province because the provincial boundary is on the Zhombe side of Munyati River well off the banks, and at this place the boundary is about 700m west of the river bank. Local people like to think that the provincial boundary is right at the middle of the river but the truth on any map is that Munyati River is wholly in Mashonaland West Province almost throughout the eastern boundary of Zhombe and the Midlands Province.
Жомбедің пайда болуы
Жомбе, мүмкін, неміс алтын кеншілерімен жұмыс істеген көшіп келген жұмысшылардан бастау алған, олар Жомбеде және Зимбабведе көптеген ұсақ кендерде жұмыс істеген. Олар Жомбені басқа жерден осы аймаққа әкелген. Жомбе – терең күлгін түсті хризантеманың бір түрі. "Жомбе" сонымен қатар тегі де болуы мүмкін. Дегенмен, 1930 жылдары Есме Ньюфилдтің отбасылық тарихнамасында көрсетілгендей, Жомбе және Жомбе болған, немесе Жомбе дүкені мен Жомбе дүкені сияқты Жомбе деп аталатын базар және Зомбе деп аталатын екінші базар болған.
Зимбабведе
Жомбе – жергілікті атау емес, тіпті осы жердегі көптеген атаулар шетелдік және басқа жерден әкелінген. Мутаса ауданындағы Жомбе ауылында Жомбе клиникасы бар. Француздар мен португалдықтар "Жо" дыбысын "Жо" деп айтады, сондықтан ол "Жомбе" клиникасы болып шығады. Машоналандтың шығысында Жомбве деп аталатын тау бар, оны кейде қате айтып "Жомбе" дейді. Демек, "Жомбе" – "Жомбе" атауының айтылуы ғана, ал жергілікті тіркеу кеңсесінің қызметкері оны осы айтылуына байланысты қате жазған. "Жомбеден" алыс емес жерде Гөкведегі Бомбахта "Жомбе SDA" бастауыш мектебі орналасқан. Сонымен қатар, Маникалендте "Жомбе" бастауыш және орта мектептері де бар.
Жомбедің аудан бойынша бейіні
1 және 2 округтері Чомбе сайлау округінен шығарылып, Чируманзу Зивагве сайлау округіне қосылды, бірақ бәрібір Чомбе коммуналдық жерлерінің құрамында. 5 және 26 округтері енді Силобела сайлау округіне қарасты, алайда Чомбе коммуналдық жерінде қалуда. Чомбе сайлау округі қазір 12 округке дейін қысқартылды, бірақ Чомбе коммуналдық жерлері өзгеріссіз қалды.
Азық-түлік қауіпсіздігі
Жомбеде кеңінен өсірілетін азық дақылдары: жүгері, жер жаңғағы, дөңгелек жаңғақ, сорго, қарақұмық және мақта. Жомбе шығысындағы екі суару схемасы маусымды түрде бұршақ және окра дақылдарын өсіреді.
Су желісі
Сайлау округінде барлығы 352 қазба және 72 терең құдық бар, олардан тұрғындар су алады. 2011 жылғы мәлімет бойынша, олардың 257-сі қазба, ал 57-сі терең құдық жұмыс істеді.
Даму
Императрица кеніші аймағы Зимбабведегі ең жаңа қала ретінде белгіленді, және даму баяу болғанымен, қазірдің өзінде жүріп жатыр. Ескі жалпы кен орнының қалдықтарында жаңа кен кәсіпорны ашылды және айналағы ауылдардан жүзден астам адамды жұмысқа алып, жақсы нәтижелер көрсетуде. Императрица мен Бхамала арасындағы Тотороро қалашығы жаңа кен орнының ашылуына байланысты тез өсіп келеді. Ауданда Мақта өнімдерін сату жөніндегі кеңестің үш қоймасы бар. Сенкваси, Нгондама 1 және Нгондама 2 участаларында үш суару схемасы бар. Екі схема Нгондама тоғаны арқылы градиенттік канал жүйесімен сумен жабдықталады; +3 шақырымдық канал бойымен суды қақпақтап беру үшін электр энергиясы немесе жанармай қолданылмайды.
Әлеуметтік
1990 жылдардың басында Донжане аймағында, Керере ұлдарының бірі "Күфамба кве Мириему кунобуда мапепа" әнін орындауы арқылы ойын-сауық индустриясы пайда болды. Бұл ән көбінесе "Ндариде" (яғни, жергілікті құрамында ашытылған сыра сатылатын үйлерде) ойналатын.
Саясат
Шығыс Жомбеде саяси жағдай күрт өзгерді. Бұл аймақ жылдар бойы саяси тұрақтылығымен және зорлық-зомбылықтың болмауымен танымал болды. Ұлттық Бірлік Үкіметі (GNU) тұсында Жомбе тұрғындары саяси пікірлерін еркін білдіруге мүмкіндік алды. Елді ағалары жастарды саясаткерлердің жеке мүддесі үшін пайдалануға, адамдарды өлтіруге, азаптауға және мазақтауға бармауға шақырды. Бейбітшілік сүйгіш Жомбе халқы саяси зорлық-зомбылықты жек көреді және Жомбе халқының санасына зорлық-зомбылық рухын сіңіруге тырысатын адамдар Жомбе тұрғындары тарапынан қатты айыпталады.
Бұрынғы кеңес кеңселері
Зимбабве Родезия болған шақтарда жергілікті басқару министрлігі басшылардың орналасқан жерлерінде жергілікті кеңес кеңселерiн ашты.
Гвесела кеңесі
Гвензи өзенінің ар жағында, Жомбе миссиясының тікелей қарсысында, Гвензи тоғанының екінші жағында кеңес кеңселерi орналасқан. Бұл – Гвесела кеңесiнiң кеңселерi және кеңес басқаратын "Маңызды" аталған сырахана. Макува дүкені сол кезде осы қалашықтағы басты дүкен болып саналды.
Самбамба кеңесі
Самамбва кеңесінің кеңсесі мен сыраханасы Сидакень қалашығында болған. Сидакеньдегі сырахана әлі де бар, бірақ соңғы жылдары бұрынғыдай белсенді емес.
F.2 орта мектептер
Қазіргі Рио Тинто Жомбе орта мектебі бұрын ресми түрде F.2 мектебі болған. F.2 мектебінің оқушылары бес жылдық орта білімнен кейін төртінші сыныпты (қалыпты деңгейді) аяқтаған, сондай-ақ құрылыс, металл өңдеу, киім тігу сияқты пәндерде тәжірибе жинаған. F.2 оқушылары NCE (Ұлттық білім сертификаты) емтихандарына (JC, Junior Certificate) тапсырған, ал олардың әріптестері – F.1 оқушылары GCE Junior және Senior Certificate (Кембридж университеті) емтихандарына тапсырған. Тәуелсіздік алғанға дейін Жомбеде ешқандай ресми орта мектеп болмаған, тіпті 1970 жылдардың ортасында Рио Тинто салған бұл F.2 мектебі де болмаған. Ең жақын миссионерлік орта мектеп – Силобеладағы Лорето мектебі болған.
Касиси төменгі бастауыш мектебі
Қасиси ауылында, Бамала мен Санкт-Петерс Муньяти мектебі арасында бастауыш мектеп болған. Ол Касиси аталған төменгі сынып мектебі еді. Оқушылардың саны аз болғандықтан және жолдардың жағдайы мен жер бедері бүгінгі күнге дейін нашар болғандықтан мектеп жабылды.
Ескі айналмалы жолдар
Жомбе Жоел мен Донжане арасын автобус жолы байланыстыратын. Бұл жол Жомбе Жоел Сидакені жолынан Хаба дүкендерінен, қазіргі Тел Оун күшейткішінің солтүстігінен бұрылып, Манзимуняма арқылы Донжанедегі Мутохвеге дейін, Сент-Мукасаның Рим-католик шіркеуіне жақын жерге дейін созылды. United Bus Service автобусы күніне бір рет қайтпайтын сапармен аптасына алты күн қызмет көрсетті. Тағы бір жол Жомбе Жоел Сидакені жолынан Сеңгези торабынан шығып, Бамала-Тотороро жолымен жалғасты. Аслында, алғашқы жол Бамала-Сенгези жолы болған, ал Тоторородан салынған жол екіншілік болып саналды. Сондықтан Тоторородан Бамалаға дейінгі жол орналасқан жері дұрыс емес сияқты көрінеді; ол екі орталықтың бірінен қараусыз жерге қарай жүріп, кейін ғана оңға қарай өткір бұрылыс жасайды. Осы өткір бұрылыстан Сенгези торабына бұрылатын жол таралды.
Екі бас қолбасшының мектепте оқыған күндері
Сент-Эндрю (Гвесела) мектебі бұрынғыда Жомбе шығысындағы ең жақсы жоғары бастауыш мектеп болған. Онда А және В (субстандартты) сыныптар, содан кейін 1-ден 6-ға дейінгі стандарттар болды. Бұл бастауыш мектепті сегіз жылда аяқтау қажет екенін білдіреді. Кейінгі басшы Nobody Gwesela және қазіргі атқарушы басшы Willard Samambwa бастауыш мектепті Сент-Эндрюде бір уақытта оқыған, ал мектеп директоры Ньякура Сибанда болған. Сент-Эндрю сол кезде қатаң түрде англикандық мектеп болды, ал әке Сототомбе жауапты дін қызметкері болды. Дегенмен, әке Сототомбе аптасына бір рет қаладан келіп, қасиетті қызметтер өткізетін.
Бірінші миссионерлік мектеп
Сент-Мартин-де-Поррес мектебі, Жомбе миссиясы сол кезде де көзге түсетін мектеп болды. 1960 және 1970 жылдардың көп бөлігінде С.Е. Мапфумо директор болып жұмыс істеді, ал Жомбе-Исттен Цикира мырза оның орынбасары болды. Төменгі сынып мектептерінің қорытынды емтихандары Жомбе миссиясында өтті. 5-ші сынып немесе 3-ші сыныптың барлық емтихандары жоғары сынып емес, барлық мектептер үшін бір орында өткізілді. Жоғары сынып мектептері 6-шы және одан кейін 7-ші сыныптары бар мектептер еді, ал төменгі сынып мектептері тек 5-ші сыныпқа дейін болатын. Осы себепті басшы Уиллард Самамбва және қайтыс болған басшы Гвесела есімді ешкім Сент-Эндрю мектебіне баруға тиіс болды. Басшы Шакапа Гвесела, Гвесела есімді ешкімнің әкесі, ол Жомбе Джоелге көшкенге дейін Семакази Кпже маңында тұрды. Басшы Шакапа Гвесела кіші басшы Музондеки Муколуанеден тәлім алды, ол қазіргі Мажакаба дүкендерінің (Сент-Эндрю) орналасқан жеріне жақын тұрды.
Жомбе дүкені
Жомбе көпірінің жанындағы Жомбе дүкені (Ескі Сомала Жомбе миссиясының шаңды жолы) сол аймақтағы ең жақсы дүкен еді. Қаламсаптар, қаламсап ұштары, қаламсап ұстағыштары мен сия онда әрқашан қолжетімді болды. Алпысыншы жылдары мектептерде қазіргі қаламдар қолданылмады, олар қаламсап немесе сияға батырып жазуға арналған ұштары бар қаламсап ұстағыштарын пайдаланды. Автобустар мен жүк көліктері Жомбе дүкенінің тікелей алдынан өтті, сондықтан бұл дүкенде тауар жетіспеушілік болған емес. United Bus Service (қазіргі ZUPCO) және Kambasha Bus Service – Кве Кве (Квекве) – Гокве жолындағы жалғыз автобус қызметтері еді.
Бірінші қара мектеп инспекторы
Бүгінгі Сабхуку Кадзунге (Ауыл басшысы) тәуелсіздік алғанға дейін мектеп инспекторы болып жұмыс істеген. Ол білім беру саласындағы жоғары дәрежелі лауазымда отырған, қазіргі білім беру қызметкерімен шамалас.