Кіріспе

Венециялық саудагер және саяхат жазушысы (1413–1494)
Джосафат Барбаро (сондай-ақ Джосафат немесе Жосафат) (1413–1494) Венециялық Барбаро әулетінің мүшесі болды. Ол дипломат, саудагер, саяхатшы және саяхат жазушысы болған. Ол өз заманы үшін ерекше көп саяхаттады.

Отбасы

Джусафат Барбаро Антонио мен Франчесчина Барбароның отбасында Санта-Мария Формоза алаңындағы сарайда дүниеге келді. 1431 жылы Венеция Сенатының мүшесі болды. 1434 жылы Арсенио Дуодоның қызы Нона Дуодоға үйленді. Осы кезде Алтын Орда саяси талас-тартыстардың салдарынан ыдырап бара жатқан еді. Барбаро және тағы алты адам – венециялық және еврей саудагерлерінен құралған топ 120 адамды жалдап, қорғанды қазды, одан қазына табады деп үміттенеді. Қазіргі ғылым бұл жерлеу орны емес, ғасырлар бойы пайдаланудан жиналған үй шаруашылығының қалдықтары екенін анықтады. Барбароның қазбасының қалдықтарын 1920 жылдары орыс археологы Александр Александрович Миллер тапты. Барбаро татарларды Танаға шабуыл жасамауға көндіру үшін елшілікке барды. Кейін Барбаро жүздей черкес шабуылшыларын күшпен ығыстырған топтың құрамында болды. Барбаро Қырымдағы көптеген қалаларды, оның ішінде Солкати, Солдая, Кембало және Каффа қалаларын аралады. Джусафат Барбаро 1436 жылдан 1452 жылға дейін Тартарияда барлық уақытын өткізбеді. 1446 жылы ол Қырық кеңесіне сайланды. 1448 жылы Пелопоннестегі Модон және Корона сауда колонияларының провидаторы болып тағайындалды және келесі жылы отставкаға шыққанға дейін қызмет етті. 1455 жылы Барбаро Венецияда тапқан екі татарды босатып, екі ай бойы бағып-қағуға алып, Танаға қайтарып жіберді.

Саяси мансап

1460 жылы Джосафат Барбаро Тана Кеңесіне сайланды, бірақ ол лауазымды қабылдамады. 1463 жылы ол Албанияның провидаторы болып тағайындалды. Скандербег қайтыс болғаннан кейін Барбаро тағы да Венецияға оралды. Ол 1200 атты әскерге қолбасшылық етті және оларды Лекэ Дукаджиниге көмектесу үшін пайдаланды. Бірақ ол парсыларды түріктерге шабуыл жасауға көндіре алмады. Персия билеушісі Ұзын Хасан жауап ретінде Венецияға өз елшілерін жіберді. Зеноның әйелі Ұзын Хасанның әйелінің немересі болғандықтан, ол Хасанды түріктерге шабуыл жасауға ықпалдады. Хасанның алғашқы әрекеттері сәтті болды, бірақ батыс державаларының бір уақытта шабуылдамауы салдарынан соғыс Парсының қарсы бағытына бұрылды. Ол түрік және аздаған парсы тілдерін білді. Барбароға он сақшыдан тұратын қауіпсіздік және жылдық 1800 дукат жалақы берілді. 1473 жылдың ақпан айында Барбаро мен парсы елшісі Хаджи Мұхаммед Венециядан Задарға сапар шегіп, Неаполь және Папа атының өкілдерімен кездесті. Король Джеймс та Венеция Сенатына түріктерге қарсы Парсыны қолдау қажеттігін баса көрсетіп хат жазды, ал оның флоты адмирал Моченигомен бірлесіп Горгигос және Селефке қалаларын қайтарып алды. Кипр Корольдігінің әскери көмегіне қарамастан, 1473 жылы Сканделлор эмиратı түріктердің бақылауына өтті. Джеймс II түріктермен келіссөздер жүргізді. Джеймс жеті мүшеден тұратын кеңес құрды, оның құрамында королеваның туысы, венециялық Андреа Корнаро, сондай-ақ Венецияның ықпалына қарсы болған Неаполь Корольдігінің агенттері Марин Риццо мен Джованни Фабрис болды. Екатерина 1473 жылдың тамыз айында Джеймс II атты ұлын дүниеге әкелді, ал адмирал Пьетро Мочениго және басқа венециялық шенеуніктер крест әкесі болды. Венеция флоты кеткеннен кейін, Неапольдік күштердің бүліктері болды, нәтижесінде королеваның ағасы мен туысы қаза тапты. Барбаро да Венеция Сенатына оқиғалар туралы ескерту жіберді. Кейін Барбаро мен венециялық әскерлер бір галераға шегінді. Адмирал Мочениго Кипрге оралған кезде бүлікшілер арасында қақтығыстар болды, ал Никосия және Фамагуста халқы оларға қарсы көтерілді. 1473 жылдың желтоқсанында Джосафат Барбаро әлі де Кипрде болды, ал Венеция Сенаты Барбароға сапарын аяқтауды және Персияға тағы бір елші, Амброджио Контариниді жіберуді бұйырды. Барбаро мен парсы елшісі 1474 жылдың ақпан айында мұсылман қажылары болып көрініп, Кипрден кетіп қалды. Папа және Неаполь елшілері олармен бірге жолға шыққан жоқ. Барбаро Караманияға қонды, онда патша оларға түріктердің олар өтуі керек аумақты бақылап отырғанын ескертті. Киликияға қонғаннан кейін Барбароның тобы Тарс, Адана, Орфа, Мердин, Хасанкейф және Тигранокерта қалалары арқылы сапарлады. Барбаро Ұзын Хасанмен жақсы қарым-қатынаста болса да, ол билеушіні османдықтарға қайтадан шабуыл жасауға көндіре алмады. Барбаро Персеполистің қираған орындарын көрді, олардың еврейлерге тиесілі екенін дұрыс емес ойлады. Ол сондай-ақ Таурис, Солдания, Исф, Касан (Кассиан), Комо (Ком), Йезд, Шираз және Бағдад қалаларын аралады. Венецияның екінші елшісі Амброзио Контарини 1474 жылдың тамызында Персияға келді.

Венецияға оралу

Барбаро 1478 жылы Ұзын Хасан қайтыс болғаннан кейін Парсыдан кеткен соңғы венециялық елші болды. Осы кезде Барбароның сүйіктілерінен (немесе серіктерінен) тек біреуі ғана қалған еді. Хасанның ұлдары тақ үшін күрескенде, Барбаро армян жетекшіні жалдап, Ерзерум, Алеппо және Бейрут арқылы қашып құтылды. Барбаро 1479 жылы Венецияға жетіп, Персияға аттанғанша Кипрде тым көп уақыт өткізгені туралы айыптаулардан өзін қорғады. Ол сондай-ақ Доже Агостино Барбаригоның кеңесшілерінің бірі болды.

Жазу

1487 жылы Барбаро өзінің саяхаттары туралы баяндама жазды. Ғалым және сарай қызметкері Уильям Томас бұл еңбекті жас король Эдуард VI үшін «Тана мен Персияға саяхат» деген атпен ағылшын тіліне аударды, және бұл шығармаға Барбароның Персиядағы елші әріптесі Амброджо Контаринидің баяндамасы да енді. Бұл еңбек 1873 жылы Лондондағы Хаклюит қоғамы тарапынан қайта басылды, ал 1971 жылы орыс тілінде жарық көрді. 1583 жылы Барбароның баяндамасы Филиппо Джинтинің «Delle Navigationi Et Viaggi» жинағында Марко Поло және Киракос Гандзакецидің Армения патшасы Хетум I-нің саяхаттары туралы есебімен бірге жарияланды. 1601 жылы Барбаро мен Контаринидің баяндамалары Пьетро Бизарридің «Rerum Persicarum Historia» жинағына Бонакурсий, Якоб Гюдер фон Герольдсберг, Джованни Томмазо Минадой және Генрикус Порсийдің жазбаларымен қоса енгізілді, бұл жинақ Франкфуртта басылды. 2005 жылы Барбароның баяндамасы түрік тілінде «Anadolu'ya ve İran'a seyahat» деп жарияланды. Барбароның баяндамасы Контариниге қарағанда Персия және оның ресурстары туралы көбірек ақпарат берді. Барбаро 1491 жылы Падуа епископі Пьетро Бароцциге жазған хатында да саяхаттарын талқылады.

Танымал мәдениетте

Ол Дороти Даннеттің "Каприс және Рондо Николо үйінде" романында кездесетін тарихи тұлғалардың бірі. Civilization V ойынында ол венециялықтар үшін көрнекті саудагер.