Кіріспе
Үй салу немесе тұрғын үй құрылысы – үй, пәтер үйі немесе осыған ұқсас тұрғын үйлерді салу процесі. Бұл процесске қазір немесе болашақта онда тұратын адамдарды ескере отырып, «үй» деп аталады. Ежелгі заманғы қарапайым паналадан бастап, үй салу техникасы қазіргі кезде қолжетімді тұрғын үйлердің көптеген түрлерін жасауға дейін дамыды. Әртүрлі деңгейдегі байлық пен билік үйлерде әртүрлі көлем, сәнділік және тіпті қорғаныс жүйелерін қажет етті. Қоршаған ортаға қатысты мәселелер мен мәдени ықпал әртүрлі сәулеттік стильдерді құрады, соның нәтижесінде үйлер үшін көптеген құрылымдар пайда болды. Тұрғын үй бағасы мен оған қолжетімділік көбінесе жылжымайтын мүлік саудасы арқылы бақыланады, ол нарықтық күштердің белгілі бір деңгейіне ие. Тұрғын үй құрылысы секторындағы экономикалық белсенділік деңгейі «тұрғын үй құрылысының басталуы» ретінде есептеледі, бірақ бұл көрсеткіш жеке құрылыс жобалары емес, жеке тұрғын үй бірліктерінің саны бойынша есептеледі. «Тұрғын үй» термині тұрғын үйді пайдалану, қолжетімді тұрғын үй және тұрғын үй бірлігі (немесе тұрғынжай) сияқты ұқсас түсініктерде де қолданылады. Үй салуға қатысатын негізгі мамандықтардың төртеуі – ағаш шеберлері, тас қалаушылар, электриктер және сантехниктер, бірақ одан да көп мамандықтар бар. Әлемдегі тұрғын үйге қолжетімділік біркелкі емес, көптеген елдер тұрғын үй құқығын қамтамасыз ету үшін жеткілікті қолдау көрсетпейді. Тұрақты даму мақсатының 11-і «жеткілікті, қауіпсіз және қолжетімді тұрғын үйді және негізгі қызметтерді қамтамасыз ету, сондай-ақ шалапқы аудандарды жаңартуды» көздейді. Қазіргі және күтілетін әлемдік халық санының өсуіне сүйене отырып, БҰҰ мекендеу орталығы әлемдік сұранысты қанағаттандыру үшін күн сайын 96 000 жаңа тұрғын үй бірлігін салу қажет екенін жобалады. Осы жаһандық сұранысты қанағаттандыру үшін тұрғын үй құрылысының маңызды бөлігі – қазіргі ғимараттарды жаңарту және қайта жаңарту арқылы жеткілікті тұрғын үйлерді қамтамасыз ету болып табылады.
Home construction or residential construction is the process of constructing a house, apartment building, or similar residential building generally referred to as a 'home' when giving consideration to the people who might now or someday reside there. Beginning with simple pre historic shelters, home construction techniques have evolved to produce the vast multitude of living accommodations available today. Different levels of wealth and power have warranted various sizes, luxuries, and even defenses in a "home". Environmental considerations and cultural influences have created an immensely diverse collection of architectural styles, creating a wide array of possible structures for homes. The cost of housing and access to it is often controlled by the modern realty trade, which frequently has a certain level of market force speculation. The level of economic activity in the home construction section is reported as housing starts, though this is contrarily denominated in terms of distinct habitation units, rather than distinct construction efforts. 'Housing' is also the chosen term in the related concepts of housing tenure, affordable housing, and housing unit (aka dwelling). Four of the primary trades involved in home construction are carpenters, masons, electricians and plumbers, but there are many others as well. Global access to homes is not consistent around the world, with many economies not providing adequate support for the right to housing. Sustainable Development Goal 11 includes a goal to create "Adequate, safe, and affordable housing and basic services and upgrade slums". Based on current and expected global population growth, UN habitat projects needing 96,000 new dwelling units built each day to meet global demands. An important part of housing construction to meet this global demand, is upgrading and retrofitting existing buildings to provide adequate housing.
Тарих
Үйлердің пайда болуы тарихқа дейінгі кезеңдерге дейін барып тоқтаса да, мәдениеттер қазіргідей жаңару деңгейіне жету үшін көптеген маңызды сатылардан өтеді. Әлем елдері мен қауымдастықтары қазіргі таңда тұрғын үйлерді дамытудың әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі тұжырымдамаларды ұсынады.
Қалта бөлшектерін табу немесе сатып алу
Үй салудың екі әдісін ажыратуға болады: біріншісінде сәулетшілер материалдар мен бөлшектерді еркін таңдау мүмкіндігін қарастырады, ал екіншісінде қолданылған материалдар пайдаланылады, сондықтан үй құрылыс барысында толыққанды "дамып тұратын жұмыс" сияқты болады (яғни, оның кез келген аспектісі табылған материалдарға байланысты кез келген уақытта өзгеруге мүмкін). Екінші әдіс тарих бойы қолданылып келді, себебі материалдар әрқашан жетіспейтін. Ұлыбританияда өндіріс әдістері, материалдары және құралымдық бөліктері түбегейлі түрде жаңаша инновациялық үйлерге сұраныс салыстырмалы түрде төмен. Сонымен қатар, жылдар бойы сауданы қорғау саясаты мен техникалық өнімдерге консервативті көзқарас отандық өндірушілердің – алюминий қаптамасы мен перделік қабырғалары, қабырғалық плиткалар, жаңартқыш арнайы темір бұйымдары және құрылымдық болат сияқты тұрғын үй өнімдерін өндірушілердің өсуіне бөгет болды.
Сипаттамалар
Азаматтық жер құрылысы жоспарлары, сәулеттік сызбалар және техникалық ерекшеліктер жаңа үй салу үшін қажетті құжаттар жиынтығын құрайды. Техникалық ерекшеліктер құрылыста қолданылатын материалдардың нақты сипаттамасынан тұрады. Әдетте, техникалық ерекшеліктер үй салуға қажетті әр мамандық бойынша ұйымдастырылады. Қазіргі заманғы отбасылық үйдің құрылысы мен жүйелері көзделгеннен әлдеқайда күрделі. Жетектік оқып зерттеулер жүргізсе, кез келген адам үй салудың кез келген кезеңі туралы толыққанды білуге болады. ХХ ғасырдың соңындағы "өз қолымен жасау" (DIY) қарқынының өсуі, көбінесе, осы фактіге байланысты болды. Қытайдан импортталған құрастырма бөлшектерден жиналған жинақталған үйлер мен дайын үйлерді ұсынатын компаниялардың халықаралық таралуы ұсынысты арттырып, "өз қолымен салу" арқылы үй салуды одан бетер кеңінен таратты.
Іс-шаралар
Процесс көбінесе жобалау кезеңінен басталады, онда жобалар сәулетші жасап, клиент және мемлекеттік реттеуші орган бекітеді. Содан соң учаске тазартылып, іргетас салынып, канализация, су және электр желілеріне қосылу үшін траншеялар жасалады. Егер үй ағаштан жасалған болса, тақталар, қаптама және шатырды ұстап тұру үшін каркас құрылады. Егер үй кірпіштен салынса, қабырғаларды қалыптастыру үшін кірпіш қатары қаланады. Ғимарат дами келе, едендер, қабырғалар мен ішкі қабырғалар салынып, су және электр жүйесіне арналған құбырлар мен сымдар орнатылады. Негізгі құрылым аяқталғаннан кейін, шамдар және басқа да жабдықтар орнатылып, үй безендіріліп, жиһаз, шкафтар, кілемдер, перделер және басқа да керек-жарақтармен жабдықталады. Ақша жетіспеуіне жол бермеу үшін үйді кезеңдерге бөліп салуды қарастырыңыз. Бұл кезеңдік тәсіл үй иелеріне үйдің іргетасы, құрылымы және негізгі коммуникациялар сияқты маңызды бөліктеріне басымдық беруге мүмкіндік береді, ал екінші деңгейдегі элементтерді кейінгі кезеңдерге ықпалдастыруға болады. Қажет болған жағдайда құрылысты уақытша тоқтатып, қаржы қолжеткілі болғанда қайта жалғастыруға мүмкіндік береді.
Шығындар
Үй салу құны елдер бойынша кең ауқымда өзгереді. Ұлттық риэлторлар қауымдастығының мәліметтеріне сәйкес, АҚШ-та қолданыстағы жеке тұрғын үйді сатып алудың орташа құны 274 600 долларды құрайды, ал жаңадан салу құны 296 652 долларды құрайды. Үй салу құнына әсер ететін бірнеше фактор бар, оларға тұрғын үйдің көлемі, орналасқан жері, ресурстардың қолжетімділігі, жердің көлбеулігі, жиһаз бен жабдықтардың сапасы және құрылыс және құрылыс материалдары бойынша шеберлерді табудың қиындығы жатады. Жерге байланысты шығындарға су, кәріз, электр энергиясы және газ желілеріне қосылу, қоршаулар, тіреу қабырғалары, учаскені тазалау (ағаштар, түбірлер, бұталар), жерді зерттеу, топырақ сынақтары кіруі мүмкін.
Үйдің өлшемі
АҚШ халық санағы мен Еңбек статистикасы бюросының деректеріне сәйкес, АҚШ-тағы үйдің орташа еден ауданы соңғы жүз жылда тұрақты түрде өсіп келеді, орташа еден ауданы жылына шамамен 18,5 шаршы футқа ұлғайған. 1920 жылы орташа еден ауданы құрады, 1970 жылға қарай ол өсіп, ал бүгінде шамамен құрайды.
Сын
Кейбіреулер тұрғын үй салу саласын сынаған. Көптеген үй салушылар жаңа технологияларды пайдаланып құрылыстың сапасын жақсартудың орнына, шығынды азайтуға басымдық береді және тәуекелге жол бермейді. Жергілікті жағдайлар мен климатқа бейімделген дәстүрлі құрылыс әдістерінен бас тартылып, біркелкі, стандартты тұрғын үйлер салынуы мүмкін.