Кіріспе

Төмен табысты тұрғын үйге салықтық жеңілдік (LIHTC) – АҚШ-тағы тұрғын үй салушыларға салықтық жеңілдік беру мақсатындағы федералдық бағдарлама. Бағдарлама 1986 жылғы Салық реформасы заңына (TRA86) сәйкес құрылды, оның мақсаты – қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерді салуда жеке капиталды пайдалануға ынталандыру. LIHTC несиелерімен салынған жобалар белгілі бір мерзімге, әдетте 30 жылға, белгілі бір үлестегі қолжетімді тұрғын үйді сақтап тұруға міндетті, бірақ 15 жылдан кейін меншік иелеріне бағдарламадан шығуға мүмкіндік беретін «білікті келісімшарт» механизмі де бар. Белгіленген қолжетімді тұрғын үйлер үшін ең жоғары жалға алу мөлшері Аймақтық медиандық кіріске (АМИ) байланысты; LIHTC тұрғын үйлерінің 50%-дан астам тұрғындары өте төмен кірісті (АМИ-дің 30%-ынан төмен) деп есептеледі. Қазіргі несиелік шығыстардың 10%-дан азы жеке инвесторлар тарапынан талап етіледі. 1987 жылдан 2021 жылға дейін LIHTC бағдарламасы арқылы кем дегенде 3,55 миллион тұрғын үй құрылды. 2012 жылы LIHTC бағдарламасы АҚШ-та жаңадан салынған барлық қолжетімді тұрғын үйлердің шамамен 90%-ын құрады. 2010 жылы Президенттің Экономикалық жаңару жөніндегі кеңесшілер кеңесі (PERAB) LIHTC бағдарламасының федералды үкіметке 2008-2017 жылдары қатысушы корпорациялардан түскен салықтық түсімнің 61 миллиард долларына (шамамен жылына 6 миллиард доллар) шығынға әкелетінін бағалады, сондай-ақ кейбір сарапшылар ваучерлердің төмен кірісті отбасыларға көмектесуде тиімдірек екенін айтады. 2008 жылдың екінші жартысында қаржы нарықтарының нашарлауымен бірге, LIHTC сияқты салықтық жеңілдіктермен өтелетін C корпорацияларының табысы да төмендеді. Нәтижесінде, LIHTC нарығы күрт құлдырады. Жаңа салықтық жеңілдіктермен салынатын тұрғын үйлердің құрылысы мен ескі қолжетімді тұрғын үйлерді жөндеу жұмыстары толығымен тоқтатылды. Конгресс 2009 жылдың ақпанында LIHTC нарығын қайта іске қосуға көмектесу үшін шаралар қабылдады. 2009 жылғы Американың экономикасын жаңғырту және қайта инвестициялау туралы заңда құрылыс бастауға дайын салықтық жеңілдіктерге қосымша қаржыландыру алуға көмектесу үшін екі «кемшіліктерді толтыру» бағдарламасы құрылды. Біріншіден, заңның XII тармағы АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаменті (HUD) басқаратын HOME инвестициялық серіктестік (HOME) бағдарламасына 2,25 миллиард доллар бөлді, бұл қаражат LIHTC жобаларына капиталдық инвестициялар жасауға гранттар беруге арналды. HUD 2006 жылдың 1 қазаны мен 2009 жылдың 30 қыркүйегі аралығында LIHTC жеңілдіктерін алған жобаларды дамытуға көмектесу үшін штаттық тұрғын үй несиелік агенттіктерге Салықтық жеңілдіктерге көмек бағдарламасы (TCAP) гранттарын берді. Штаттық тұрғын үй агенттіктерге көмек ақшаны грант немесе несие түрінде беруге рұқсат етілді. Екіншіден, заңның 1602-тармағы штаттық тұрғын үй агенттіктерге салықтық жеңілдіктердің орнына ақшалай гранттар алуға мүмкіндік берді, бұл гранттар штаттың LIHTC бөлігінің 40%-ына дейін жетеді. Қаржы министрлігінің бағалауынша, 2009 жылы штаттарға 3 миллиард доллар жұмсалды. Штаттық тұрғын үй агенттіктерге грантты төмен кірісті үйлерді сатып алу немесе салуды қаржыландыру үшін қосымша гранттар беруге міндетті болды, бұл талаптар талқыланған LIHTC талаптарына сәйкес келуі керек (оның ішінде жалға алу, кіріс және мұндай ғимараттарды пайдалану шектеулері). 1602-тармақ бойынша бағдарлама 2006 жылдың 1 қазаны мен 2009 жылдың 30 қыркүйегі аралығында берілген LIHTC жеңілдіктеріне қатысты. Конгресс жаңа заңнама арқылы бұл бағдарламаны 2010 жылғы тұрғын үй жеңілдіктеріне дейін кеңейтуді ұсынды (төменде қараңыз). 2010 жылдың соңында нарық тұрақтанды, өйткені дәстүрлі емес инвесторлар инвестициялық олқылықты толтыра бастады. LIHTC жақтастары инвестициялардың қысқа мерзімді және болашақтағы тұрақтылығын қамтамасыз ететін заңнамалық ұсыныстарды қолдады. Гарвард университетінің Тұрғын үйді зерттеу орталығы және Массачусетс технология институтының Жылжымайтын мүлік орталығы LIHTC-ді тиімдірек етуге бағытталған әлеуетті мүмкіндіктерді анықтады.

2018 жылғы жалпы шығындар туралы заң жобасы

2018 жылғы Біріктірілген қаржыландыру заңының (H. R.1625) қабылдануы 2018 жылдан бастап 2021 жылға дейін LIHTC бойынша штаттарға бөлінетін қаражатты 12,5%-ға ұлғайтты. Бұл ұлғаю 2021 қаржы жылынан асып кеткен жоқ.

Қолжетімді тұрғын үй несиелерін жақсарту туралы заң (AHCIA)

2016 жылы сенатор Мария Кантуэлл (D WA), Орин Хэтч (R UT) және Чак Шумер (D NY) алғаш рет ұсынған AHCIA төмен кірісті тұрғын үйге салық жеңілдігін өзгерту ережелерін қамтиды. Оның ішінде ветерандарға, ауылдық аймақтарға, жергілікті қауымдарға және ең төмен кірісті адамдарға арналған тұрғын үйлер үшін LIHTC мемлекеттік бөлігін арттыру және несиелік бонус беру қарастырылған. AHCIA Сенатта да, Өкілдер палатасында да әрбір келесі Конгресте қайтадан ұсынылып келді. AHCIA ұсынылғаннан бері оның үш маңызды ережесі қабылданды: 2020 жылы Тұрғын үй несиесінің ең төменгі мөлшерлемесі 4 пайызды құрады, 2018 жылы бөлу көлемі 12,5 пайызға артты (оның мерзімі 2021 жылы аяқталды) және 2018 жылы мүліктерге тұрғын алушылардың кірісінің кең ауқымымен қызмет көрсетуге мүмкіндік беретін "кіріс орташалау" әдісі енгізілді.

2024 жылғы американдық отбасылар мен жұмысшылар үшін салықтық жеңілдік туралы заң

2024 жылдың қаңтар айында АҚШ Өкілдер палатасы 357-70 дауыспен 2024 жылғы американдық отбасылар мен жұмысшылар үшін салықтық жеңілдіктер туралы заңды қабылдады, оған АҚШ Салық кодексінің 42-бабына қатысты ережелер кіреді, ол LIHTC-ті реттейтін заң болып табылады. Бұл заңнама әр штаттың Тұрғын үй несиесінің лимитіне бұрынғы 12,5%-дық үстемелі бөлуді қайта орнатуға және жобалардың 4%-дық LIHTC-ге ие болуы үшін қажетті салықтан босатылған жеке меншік облигацияларының үлесін 50%-дан 30%-ға дейін төмендетуге бағытталған. Бұл шаралар қолжетімді тұрғын үй несиелерін жақсарту туралы заңнан алынған, бұл LIHTC-ті кеңейту және күшейтуге арналған екі партиялық заңнама. 2024 жылғы американдық отбасылар мен жұмысшылар үшін салықтық жеңілдіктер туралы заңға енгізілген екі LIHTC ережесі, егер ұзартылмаса, 2025 жылдың соңында күшіне енбейді және 200 000-нан астам жаңа қолжетімді жалға берілетін үйлерді салуға немесе сақтауға қаржыландыруға мүмкіндік береді деп есептеледі.