Кіріспе

АҚШ үкіметі демеушілік ететін корпорация

Тұрғын үй иелерінің несие корпорациясы (HOLC) – «Жаңа мәміле» аясында құрылған, үкімет демеушілік ететін корпорация. Корпорация 1933 жылы Президент Франклин Д. Рузвельт басшылығымен «Тұрғын үй иелерінің несие корпорациясы туралы» заңға сәйкес құрылды. Оның мақсаты – төлем мерзімі өткен үй ипотекаларын қайта қаржыландыру арқылы сот арқылы иеліктен айыруды болдырмау, сондай-ақ тұрғын үй сатып алу мүмкіндіктерін кеңейту. HOLC түрлі аудандардағы үй шаруашылықтарына несие берудің тәуекелдігін саралайтын, түрлі түстермен белгіленген карталардың тұрғын үйді бағалау жүйесін жасады. Карталар әртүрлі тұрғын үй және экономикалық көрсеткіштерге негізделгенімен, кредиттік жарамдылықты анықтау үшін демографиялық мәліметтерді (аудандардың нәсілдік, этникалық және иммигранттардан құралған құрамы сияқты) де пайдаланды.

Ұйым тарихы

HOLC 1933 жылғы 13 маусымдағы «Үй иелерінің несие туралы» заңымен, Федералдық үй несиелері банкінің (FHLBB) қадағалауымен, төтенше жағдай агенттігі ретінде құрылды. 1939 жылғы 1 шілдеде күшіне енген қайта ұйымдастыру жоспары № I арқылы ол FHLBB және оның құрауыштарымен бірге Федералдық несие агенттігіне берілді. 1942 жылғы 24 ақпандағы EO 9070 арқылы, таратылған FHLBB-нің басқа да құрауыштарымен бірге, ол Федералдық үй несие банкі әкімшілігіне (FHLBA), Ұлттық тұрғын үй агенттігіне бекітілді. 1947 жылғы 27 шілдеде күшіне енген 1947 жылғы 3 шілдедегі қайта ұйымдастыру жоспары № 3 арқылы директорлар кеңесі таратылды, ал HOLC тарату мақсатында Тұрғын үй және тұрғын үйді қаржыландыру агенттігінің Үй несие банкі кеңесіне берілді. 1953 жылғы 30 маусымдағы заңға сәйкес, 1954 жылғы 3 ақпанда Үй несие банкі кеңесі хатшысының бұйрығымен қызметі тоқтатылды.

Операциялар

HOLC облигациялар шығарды, содан кейін облигацияларды несие берушілерден ипотекалық несиелерді сатып алу үшін пайдаланды. Сатылып алынған несиелер «өздерінің кінәсінен туындамаған» жағдайда ипотекалық несиелерін төлеуде қиындыққа тап болған үй иелеріне берілді. HOLC қарыз алушыларға несиелерді қайта қаржыландырды. Көптеген несие берушілер несиелерді сатудан пайда тапты, себебі HOLC қарыз алушыға тиіс негізгі сома, несие бойынша төленбеген сыйақы, сондай-ақ несие беруші мүлікке төлеген салықтардың қосындысына тең облигациялар ұсынды. Бұл сома қарыз алушыға қайта қаржыландырылған несие сомасына сай келді. Қарыз алушы да пайда тапты, өйткені оған ұзақ мерзімге және төмен пайыздық ставкамен несие ұсынылды. Негізгі қарыз сомасын азайту сирек болды.

Қарыздарды өтеу және ипотекалық полистер

1933-1935 жылдар аралығында HOLC бір миллионнан астам несие берді. Осы кезде ол жаңа несиелер беруді тоқтатты және несиелерді қайтаруға көшті. HOLC қайта қаржыландырған несие алушылар несие төлемдерін және мүлік салығын екі жылдан астам кешіктірген. HOLC ақырында қайта қаржыландырылған несиелердің 20 пайызын сот арқылы өндіріп алды. Ол қарыз алушы несие төлемін бір жылдан астам тоқтатып қойғаннан кейін ғана сот арқылы өндіріп алуға тырысты. Сот арқылы өндіріп алғанда, HOLC әдетте үйді жөндеу жұмыстарын жүргізді. Көп жағдайда ол үйді қайта сатуға дейін жалға берді. HOLC тұрғын үй бағасына кері әсер тигізбеу үшін үйлерді тез арада көптеп сатудан сақтанды. 800 мыңнан астам адам HOLC несиелерін өтеді, олардың көпшілігі уақытында төледі. HOLC 1951 жылы ресми түрде жұмысын тоқтатты, оның барлық қалған активтері жеке несие берушілерге сатылды. HOLC тек 20 000 доллардан кем бағадағы шаруашылық емес үйлерге қатысты. HOLC сонымен қатар ипотекалық несие берушілерге проблемалық несиелерді қайта қаржыландыру және мекемелердің ақша айналымын арттыру арқылы көмектесті. 1951 жылы соңғы активтері сатылғанда, HOLC шағын пайда тапты.

Қызыл сызық

HOLC жиі ипотекалық лизингтің бастауышы ретінде аталады. 1930 жылдары несиелік қабілеттілікті бағалау үшін жасалған HOLC карталары ипотекалық қауіпсіздік тәуекелі бойынша түстермен кодталған, афроамерикалықтар көп тұратын аймақтар көбінесе "қауіпті" деп белгіленген қызыл түспен көрсетілуі мүмкін еді. Бұл карталар HOLC-тің 1935 жылдың соңынан 1940 жылға дейін жалғасқан Қалалық зерттеу жобасының бөлігі ретінде жасалды. Әзілге орай, HOLC өзінің карталарын жасауды бастамас бұрын, алғашқы "құтқару" кезеңінде афроамерикалық үй иелеріне қайта қаржыландыру несиелерін берген. HOLC бағалау парақтарында және HOLC жасаған Тұрғын үй қауіпсіздігі карталарында кездесетін нәсілшіл көзқарастар мен тіл ХХ ғасырда американдық тұрғын үйді бөлуге көмектескен жылжымайтын мүлік практикаларына федералдық қолдау көрсетті. HOLC карталарында көрсетілгендей, қызыл сызықтардың салдары бүгінге дейін сақталып келеді. 2018 жылы жарияланған зерттеуде HOLC жоғары тәуекел немесе "қауіпті" деп бағалаған аудандардың 74 пайызы қазіргі кезде төмен және орташа табысты аудандар болып табылады, ал "қауіпті" деп бағаланған аудандардың 64 пайызы бүгінде азшылықтар тұратын аудандар болып табылады. "Бұл жерлердің кейбірі өткенге қамалғандай, көршілес аудандарды кедейлікпен шектеп отырған сияқты", - деді тұтынушылардың мүддесін қорғаушы NCRC ұйымының зерттеулер жөніндегі директоры Джейсон Ричардсон. 2020 жылы American Sociological Review журналында жарияланған зерттеуде HOLC нәсілдік тұрғын үй бөлінісінің айтарлықтай және тұрақты өсуіне себепкер болғаны анықталды. 1930 жылдары HOLC аудандарды бағалауы ондаған жылдар өткеннен кейін осы аудандардағы "денсаулық, жұмыспен қамту, білім беру және табыс көрсеткіштерімен" байланысты. HOLC құжаттары 1980 жылдары қайта жарияланғаннан бері HOLC және оның карталарының қызыл сызықтардағы нақты рөлі туралы көп пікірталас болды: тіпті аудандардың бағалауы нәсілге және жалғасып жатқан айырмашылықтарға сәйкес келсе де, HOLC-тің қаншалықты әсер еткені әлі де белгісіз. Экономикалық тарихшы Прайс В. Фишбек пен үш автордың 2021 жылы жариялаған мақаласына сәйкес, HOLC-ге тағылған айып негіссіз. "Бастапқы кезеңде" афроамерикалықтарға бірнеше несие беріп, кейін қызыл сызықтарды дамытудың негізгі жақтаушысы болғаннан гөрі, HOLC афроамерикалық үй иелерінің үлесіне пропорционалды түрде ипотекалық несиелерді қайта қаржыландырды. Несиелер схемасы "қызыл сызықтар" карталарымен тікелей байланысты емес, себебі карталарды жасау бағдарламасы HOLC қайта қаржыландыру келісімдерінің 90 пайызы жасалғаннан кейін ғана басталды. Алайда, HOLC өз карталарын басқа ірі "Жаңа келісім" тұрғын үй бағдарламасы – Федералдық тұрғын үй басқармасымен бөлісті. Бірақ FHA-ның өзінде қалалық аудандарды жүйелі түрде бағалаудың кемсітуші бағдарламасы болды және HOLC өзінің карталары үшін FHA-ның кемсітуші нұсқауларын қолданды. Жеке несие берушілерге келсек, Кеннет Т. Джексонның олар HOLC карталарына сүйеніп, өздерінің кемсітушілік әрекеттерін жүзеге асырғаны туралы мәлімдемесі көпшілікке мәлім болғанымен, жеке несие берушілердің карталарға қолжетімділігі туралы нақты дәлелдер жоқ.