Кіріспе
Жаңа Зеландияның 19-шы генерал-губернаторы сэр Ананд Сатьянанд (22 шілде 1944 жылы туған) – 2006 жылдан 2011 жылға дейін Жаңа Зеландияның 19-шы генерал-губернаторы қызметін атқарған бұрынғы заңгер, судья және омбудсмен. Сатьянанд екі мерзімге, әрқайсысы 2 жылдық, Комонвелл қорының төрағасы болды, оның қызметі 2016 жылдың желтоқсанында аяқталды. Одан кейін 2017 жылы Папуа-Жаңа Гвинея Тәуелсіз Мемлекетінің Ұлттық сайлауын бақылау үшін Достастық байқау тобын басқарды. 2018 жылы Жаңа Зеландия Үкіметі оны Мемлекеттік қамқорлықтағы және діни ұйымдардағы тарихи зорлық-зомбылықты зерттеу жөніндегі Корольдік комиссияны басқаруға тағайындады, комиссияның жұмысы 2023 жылға дейін жалғасуы жоспарланған. 2019 жылдың қараша айында дайындық кезеңі аяқталғаннан кейін ол төрағалықтан бас тартты. 2019 жылдың тамызында ол 4 жылдық мерзімге Уайкато университетінің канцлері болып сайланды.
Sir Anand Satyanand, (born 22 July 1944) is a former lawyer, judge and ombudsman who served as the 19th Governor General of New Zealand from 2006 to 2011. Satyanand was chair of the Commonwealth Foundation for two 2 year terms, ending in December 2016. He then chaired the Commonwealth Observation Group of the National Elections of the Independent State of Papua New Guinea in 2017. In 2018, the New Zealand Government appointed him to lead the Royal Commission of Inquiry into Historical Abuse in State care and in the care of Faith based Institutions, which is scheduled to continue until 2023. In November 2019, at the conclusion of its build up phase, he stepped down as chair. In August 2019 he was elected to be Chancellor of the University of Waikato for a 4 year term.
Жас шағы мен отбасы
Ананд Сатьянанд 1944 жылғы 22 шілдеде дүниеге келіп, Оклендте өсті. Оның отбасы Үнді Фиджи және Телугу, сондай-ақ аралас аудхи-божпури тегінен шыққан. Оның барлық төрт ата-анасы 1911 жылы бөлінбеген Үндістаннан Фиджиге келді, олар Андхра-Прадеш, Бихар және Уттар-Прадеш штаттарынан шыққан. Оның әкесі үкіметтік аудармашы болып жұмыс істеген. Әкесі Мутьяла Сатьянанд 1913 жылы Телугу тегінен Сигатокада дүниеге келді және 1927 жылы Жаңа Зеландияға орта мектепке, кейін университетке оқуға келді. Анасы Тара Тиллак Сувадан шыққан, ол Үндістанның хинди аймағындағы үнді халқының басым Солтүстік үнділік тегін ұстанып, Жаңа Зеландияда Каритан медбикесі болып оқыды. Ол медициналық мектепке түсуге үміткер болған жоқ және кейін "шын мәнінде мен жеткілікті жақсы нәтиже көрсетпедім (бірақ) сол жылды еске алғанда, мен студенттер қатысатын пікірталас пен форумдарды қатты ұнатып көргенімді еске аламын" деді. Сондықтан ол заңгерлік мамандықты таңдап, Оклендте заң кеңсесінде жартылай штаттан жұмыс істеді. 1970 жылы Окленд университетінің заң бакалаврын бітірді. Келесі 12 жыл бойы заңгер болып жұмыс істеді, оның бір бөлігі Корольдік прокурорының кеңсесінде, содан кейін Шифф Англанд заң фирмасының серіктесі болды. Кейін, 1975 жылғы жалпы сайлауда Сатьянанд және оның әйелі Дэвид Лэнгенің алғашқы, сәтсіз сайлау әрекетіне (Лейборист партиясы үшін, Хобсон округінде) көмектесті. Сатьянандтың қызы Аня гей-некелерді қолдайды, өйткені ол өзінің серіктесі Анжемен ресми тіркеуде. 2002 жылы Сатьянанд пен оның әйелі Солтүстік Уоркворттың солтүстігіндегі Дом аңғарында ауыр жол апатына ұшырады. Қарсыдан келе жатқан көлік жолдың ортасынан өтіп, олардың көлігімен соқтығысты. Екеуі де жарақат алды, ал Сатьянанд омыртқасына ауыр зақым алды; ол C2 және C3 омыртқаларын сындырып, басын тік ұстап тұру үшін гало тартқысын киюге мәжбүр болды. Ресми және ұлттық тілі болған ағылшын тілінен басқа, ол сонымен қатар фиджи, маори, телугу (оның үнділік тегінің этникалық тілі) және фиджи хинди (оның индофиджилік этникалық қауымдастығының лингва франкасы) тілдерін біледі.
Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы
2006 жылы Сатьянанд премьер-министр Хелен Кларктың кеңесі бойынша королева Елизавета II тарапынан генерал-губернатор болып тағайындалды. Ол 2006 жылдың 23 тамызында генерал-губернатор қызметін Сильвия Картрайттан қабылдады. Оның тағайындалуын барлық парламенттік партия жетекшілері құптады. Ол үнділік тегі бар тұңғыш генерал-губернатор және тұңғыш рим-католик генерал-губернаторы болды. Глостер герцогы, Сент-Джон орденінің бас приоры Ричард ханзадасы 2006 жылдың 7 шілдесінде Сатьянандты генерал-губернатор болып қабылдады және оны Иерусалимдегі Сент-Джон госпитальдерінің ең қадірлі орденінің әділет серігі етіп тағайындады. 2007 жылдың мамыр айында Корольдік қызмет орденіне өзгерістер енгізілді. Бұрынғы патшалық жарлық бойынша генерал-губернатор орденнің мүшесі емес, лауазымы бойынша Орденнің Бас серігі болған. Патшалық жарлық енді генерал-губернаторды өз құқығымен Орденнің серігі етіп тағайындауды қарастырады. Сатьянанд қол қойған алғашқы заң жобасы – «Мұқағалилер туралы заң жобасы» болды. 2009 жылдың жаңа жылынан бастап Сатьянанд «жаңа жылдық үндеу» жариялады, оның мақсаты – «жаңа зеландиялықтар болашаққа бағытталғанда ойланатын мәселелерді» атап өту болды. Сатьянанд қызметке кірмес бұрын рыцарлық атақ алған жоқ (Томас Гор Браун, 1855-1861 жылдары Жаңа Зеландияның губернаторы, қызметте рыцарлық атақ алған). Алайда, 2009 жылдың 8 наурызында премьер-министр Джон Кей Жаңа Зеландияның наградалар жүйесіне енгізілген өзгерістер туралы хабарлағаннан кейін, королева 2009 жылдың 27 наурызында Сатьянандты Жаңа Зеландияның Ардагерлік орденінің Бас серігінен (PCNZM) сол орденнің Ұлы серігіне (GNZM) қайта тағайындауға келісім берді. Генерал-губернатор лауазымын қабылдағанда Сатьянанд өмір бойына «Құрметті» атағын алды; 2010 жылы ол «Өте Құрметті» атағына көтерілді. Бұл атақ болашақ генерал-губернаторларға, премьер-министрлерге, бас судьяларға және Парламент спикерлеріне өмір бойы берілді. Сатьянанд генерал-губернатор лауазымындағы өкілеттігін 2011 жылдың 23 тамызында аяқтады.
Қаржы
Жаңа Зеландия Үкіметі Корольдің өкілі – генерал-губернатордың, Король атынан өкілеттіктерді жүзеге асыруымен байланысты барлық шығындарды төлейді, оның ішінде сапарлар, қауіпсіздік, резиденциялар, кеңселер, салтанатты шаралар. 2010 жылғы бюджетте генерал-губернаторды қолдаудың жалпы құны: қолдау қызметтері мен резиденцияларды күтіп ұстауға – 3,591,000 доллар, мемлекеттік үйлердің тозу шығындарына – 1,710,000 доллар, еңбекақы мен саяхат шығындарына – 1,279,000 доллар және саясатты әзірлеу және үйлестіруге – шамамен 1,680,000 доллар; барлығы 7,610,000 доллар. Сонымен қатар, Веллингтондағы Үкімет үйіне капиталдық инвестициялар 11 миллион долларға жетті, бұл негізінен оны сақтауға жұмсалды, жалпы сомасы 18 миллионнан асты.
Фиджидегі төңкеріс туралы келіссөздер
2006 жылдың 30 қарашасында Сатьянанд Веллингтондағы Үкімет үйінде Фиджи премьер-министрі Лайсения Карасе мен Фиджи әскери қолбасшысы коммодор Франк Байнимараманы кездестірді. Фиджидегі күрделеніп бара жатқан дағдарысты шешу үшін жасалған бұл кездесуді ол өткізгенімен, талқылауларға қатыспады. Талқылауды Жаңа Зеландияның сол кездегі Сыртқы істер министрі Уинстон Петерс жүргізді. Бұл халықаралық қауымдастықтың 5 желтоқсанда болған әскери төңкерілгеніне дейінгі соңғы күшті әрекеті болды.
Оклендтегі қоғамдық көліктер
2010 жылғы 25 қыркүйекте жаңа Линн теміржол станциясы ашылған кезде Сатьянанд мырза автожолдарға жасалған ауыр инвестициялар және 1950 жылдары трамвайлар жолдардан алынып тасталғаннан кейін қоғамдық көліктің дамымауы жеке адамдар мен экономикаға зиян келтіретін ауыр жүйелі кептелістерге әкелді деді.
Пол Генри туралы дау
2010 жылдың 5 қазанында TVNZ Breakfast бағдарламасының жүргізушісі Пол Генри Сатьянандтың "шын мәнінде жаңа зеландиялық" екеніне күмән келтірді. Одан кейін ол Сатьянандтың орнын алмастыру туралы сұрақ қойып: "Енді жаңа зеландиялыққа ұқсайтын және жаңа зеландиялықтай сөйлейтін адамды таңдайсыз ба? Бұл жолы жаңа зеландиялықтарға көбірек ұқсайтын біреуді таңдаймыз ба?" деді. Генри саяси спектрдің екі жағынан да және Жаңа Зеландияның нәсілдер аралық қатынастар комиссары Жорис де Брестен де сынға ілікті. Кейін Генри кешірім сұрады, жұмыстан тоқтатылды, содан кейін TVNZ-ден кетті.
Кейінгі рөлдері
Жеке өмірге оралғаннан бері Сатьянанд пен оның әйелі Веллингтонда тұрып келеді. Ол екі екі жылдық мерзімге, 2016 жылдың желтоқсанында аяқталатын Комонвелл қорының төрағасы болды. Қазір Окленд университетінің құқық мектебінде ерекше ғылыми қызметкер, ай сайын келіп дәріс оқиды. Сюзан мен Ананд екеуі де Веллингтон Ротари клубының белсенді мүшелері; екеуіне де Пол Харрис стипендиясы тағайындалды, ал Сатьянанд 2011 жылы Ротари Халықаралық құрмет наградасын алды.