Кіріспе
Төменде 1979-1989 жылдардағы совет-афған соғысы кезінде болған тікұшақтар мен ұшақтардың құлауы, апаттары мен атылып түсірілуінің толық емес және ресми емес тізімі келтірілген. Соғыс барысында кемінде 333 тікұшақ және 118 совет әскери ұшағы жоғалған деп хабарланды.
The following is a partial and unofficial list of helicopter and airplane crashes, accidents and shootdowns that occurred during the Soviet–Afghan War of 1979–89. In total, at least 333 helicopters and 118 Soviet jets were reported lost during the war.
1979 жыл
25 желтоқсан 1979 ж. – Ил-76 ауыр көлік ұшағы Кабулдың солтүстік-шығысындағы Кәнзақ ауылының жанындағы тауға, зениттік артиллериядан зардап шеккеннен кейін құлады. Ұшқышы, 37 парашютист және белгісіз бөлімдерден келген тоғыз сарбаз соққыда қаза тапты, құтқарылғандар болған жоқ. Жүк ішіндегі екі көлік, оның ішінде жанармай тасымалдайтын көлік те жойылды.
1980 жыл
1980 жылғы 9 қаңтарда Ми-8 тікұшағы ДШК-мен атып түсірілді, барлық экипаж мүшелері тірі қалды. 1980 жылғы 7 ақпанда Кабул қаласының шетінде Ан-12 көлік ұшағы апатқа ұшырап, ұшқышы қаза тапты. 1980 жылғы 13 ақпанда Ми-24 шабуылдық тікұшағы жерден атылған оқтан зақымданып, сәлсіз төмен қонғанда құлады. 1980 жылғы 23 ақпанда Ми-8ТВ шекаралық күзет тікұшағы атып түсіріліп, бір жолаушы қаза тапты. 1980 жылғы 7 наурызда Ми-8 тікұшағы техникалық іркілістен құлап, барлық экипаж мүшелері қаза тапты. 1983 жылғы 22 ақпанда Ми-6 ауыр көлік тікұшағы атып түсіріліп, бір экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 5 маусымда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсіріліп, екі экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 19 шілдеде Ми-8 көлік тікұшағы атып түсіріліп, бір экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 24 шілдеде Ми-8 көлік тікұшағы Жалалабад маңында атып түсіріліп, екі экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 7 тамызда белгісіз тікұшақ атып түсіріліп, бір экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 9 қыркүйекте Ми-8 көлік тікұшағы Файзабадтан оңтүстікке қарай 120 км жерде атып түсіріліп, бір экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 16 қыркүйекте Антонов Ан-12 көлік ұшағы атып түсіріліп, төрт экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 3 қазанда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1983 жылғы 18 қазанда Ми-8 көлік тікұшағы Каяки суқоймасының (Хелманд провинциясы) жанында атып түсіріліп, екі экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 21 қазанда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1983 жылғы 25 қазанда белгісіз ұшақ апатқа ұшырап, бір экипаж мүшесі қаза тапты. 1983 жылғы 29 қазанда МиГ-21 ұшағы атып түсірілді. 1983 жылғы 15 қарашада Ми-6 ауыр көлік тікұшағы Кундуз қаласы маңындағы советтік қону жолағын өткізіп жіберіп, құйрық роторының бұзылуына байланысты құлады. Екі экипаж мүшесі қаза тапты.
1984 жыл
16 қаңтар 1984 ж. – Су-25 шабуылдық ұшағы атып түсіріліп, ұшқышы қаза тапты. 6 наурыз 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 2 сәуір 1984 ж. – Белгісіз тікұшақ нашар ауа райы немесе техникалық бұзылу салдарынан құлады. Бір экипаж мүшесі қаза тапты. Мамырдың ? күні 1984 ж. – 4 МиГ-21 ұшағы жерде жойылды. 9 мамыр 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 5 маусым 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 6 маусым 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 2 шілде 1984 ж. – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, бір экипаж мүшесі қаза тапты. 3 шілде 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 5 шілде 1984 ж. – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, бір экипаж мүшесі қаза тапты. 6 шілде 1984 ж. – Ми-6 ауыр көліктік тікұшағы (миссиядан оралғанда) базасына жақындағанда атып түсірілді. Экипаждың үш мүшесі де қаза тапты. Бұл тікұшақты Ауғанстандық партизандар басып алған болуы мүмкін. 14 шілде 1984 ж. – Белгісіз тікұшақ құлады. Бір экипаж мүшесі қаза тапты. Тамыздың ? күні 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 6 тамыз 1984 ж. – Белгісіз тікұшақ атып түсірілді. Бір экипаж мүшесі қаза тапты. 23 тамыз 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 27 тамыз 1984 ж. – Белгісіз тікұшақ атып түсірілді. Бір экипаж мүшесі қаза тапты. 19 қыркүйек 1984 ж. – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсірілді, нәтижесінде үш экипаж мүшесі мен десантшылар тобы қаза тапты. 23 қыркүйек 1984 ж. – Белгісіз тікұшақ құлады. Бір экипаж мүшесі қаза тапты. 16 қазан 1984 ж. – Ми-8 көліктік тікұшағы Бағлан қаласының жанында әскерилерді түсіріп жатқанда атып түсірілді. Экипаждың үш мүшесі мен төрт десантшы қаза тапты. 18 қазан 1984 ж. – Су-25 шабуылдық ұшағы атып түсіріліп, ұшқышы қаза тапты. 18 қазан 1984 ж. – Белгісіз тікұшақ (вероятно, Ми-24) атып түсіріліп, екі экипаж мүшесі қаза тапты. 27 қазан 1984 ж. – Ил-76 ауыр көліктік ұшағы Кабулдан оңтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым жерде қону кезінде атып түсірілді. Бес адам қаза тапты. 28 қазан 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы Паншир аңғарында атып түсіріліп, екі экипаж мүшесі қаза тапты. 8 қараша 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 27 қараша 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1 желтоқсан 1984 ж. – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 10 желтоқсан 1984 ж. – Су-25 шабуылдық ұшағы атып түсірілді.
1985 жыл
22 қаңтар 1985 – Ан-26 көлік ұшағы атып түсіріліп, бір адам қаза тапты. 29 қаңтар 1985 – Ми-8 көліктік тікұшағы Кәндахардан Кабулға ұшып бара жатқанда, ұшып шыққаннан кейін бірден атып түсірілді, бір экипаж мүшесі қаза тапты. 13 ақпан 1985 – Су-25 шабуылдық ұшағы атып түсіріліп, ұшқышы қаза тапты. 11 наурыз 1985 – Ан-30 көлік ұшағының сол жақ қозғалтқышына жерден оқ тиіп, өрт шықты, ол тарала бастады. Барлық қажетсіз экипаж мүшелері парашютпен секіріп шықты, ал ұшқыш пен оның орынбасары Баграм әуежайына (Кабул маңында) ұшақты қондыруға үміттенді. Ұшақ Кабулдан 25 км қашықтықта өрт салдарынан аэронды басқару жүйесі бұзылып құлап, екеуі де қаза тапты. 14 наурыз 1985 – Ми-6 ауыр көліктік тікұшағы совет әуе күштерінің барлау ұшағымен соқтығысып, үш адам қаза тапты. 20 наурыз 1985 – Ми-8 көліктік тікұшағы Газниден Баракиге (күдік тудырады) әскер тасымалдағанда атып түсірілді. Борттағы бес адамның барлығы қаза тапты. 24 наурыз 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 27 сәуір 1985 – Ми-8 көліктік тікұшағы Лашкаргахқа бара жатқанда, мақсатына 7 км жетпей атып түсірілді. Үш адам қаза тапты. 11 мамыр 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 18 мамыр 1985 – Ми-6 ауыр көліктік тікұшағы Бакарак ауылының жанында атып түсірілді, бір адам қаза тапты. 1 маусым 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 18 маусым 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 21 маусым 1985 – МиГ-23 истребитель ұшағы атып түсіріліп, ұшқышы қаза тапты. 21 маусым 1985 – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсірілді, бір адам қаза тапты. 27 маусым 1985 – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсірілді, бортында бірнеше әскер болуы мүмкін. Борттағылардың барлығы қаза тапты. 10 шілде 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсіріліп, бір адам қаза тапты. 16 шілде 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 11 шілде 1985 – белгісіз "арнайы миссия" ұшағы атып түсіріліп, бес адам қаза тапты. 22 шілде 1985 – Су-25 шабуылдық ұшағы атып түсірілді. 23 шілде 1985 – МиГ-23 истребитель ұшағы атып түсірілді. 25 шілде 1985 – белгісіз ұшақ құлап, бір адам қаза тапты. 16 тамыз 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 19 тамыз 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 17 қыркүйек 1985 – Ми-6 ауыр көліктік тікұшағына жерде шабуыл жасалып, бір адам қаза тапты. 21 қыркүйек 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 24 қыркүйек 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 3 қазан 1985 – Ми-6 ауыр көліктік тікұшағы атып түсірілді. 12 қазан 1985 – Ми-6 ауыр көліктік тікұшағы Кабулдан оңтүстікке қарай 23 км жерде атып түсірілді, екі адам қаза тапты. 13 қазан 1985 – белгісіз ұшақ құлап, бір адам қаза тапты. 18 қазан 1985 – белгісіз ұшақ атып түсіріліп, бір адам қаза тапты. 25 қазан 1985 – Ми-8 көліктік тікұшағы Кундуздан солтүстік-батысқа қарай 20 км жерде атып түсірілді, тоғыз экипаж мүшесі мен парашютист қаза тапты. 1 қараша 1985 – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсірілді, бір адам қаза тапты. 7 қараша 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 15 қараша 1985 – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 24 қараша 1985 – белгісіз ұшақ құлап, бір адам қаза тапты. 6 желтоқсан 1985 – Ми-8 көліктік тікұшағы әскер тасымалдап жатқанда атып түсірілді, жеті адам қаза тапты. 16 желтоқсан 1985 – Су-17 ұшағы атып түсірілді. 27 желтоқсан 1985 – МиГ-23 истребитель ұшағы атып түсірілді.
1986 жыл
1986 жылғы 13 қаңтарда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 18 қаңтарда белгісіз ұшақ апатқа ұшырап, бір адам қаза тапты. 19 қаңтар 1986 жылы Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, оның барлық экипаж мүшелері мен десанттағылары қаза тапты. 1986 жылдың 1 ақпанында Майманның батысында Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсіріліп, бір адам қаза тапты. 1986 жылғы 21 ақпанда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 5 наурызда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 3 сәуірде Су-17 ұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 6 сәуірде Су-25 ұшағын Пәкістанның F-16 ұшағы атып түсірді, пилот Александр Руцкой қауіпсіз түрде катапульдады. 1986 жылдың 18 сәуірінде Су-25 ұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 21 сәуірде Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, екі адам қаза тапты. 1986 жылғы 2 мамырда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылдың 17 мамырында Пәкістан әуе күштерінің 9-шы эскадрильясының Хамид Кадри ұшқан F-16 бір немесе екі Су-22 ұшағын атып түсірді. Кейбір деректерде екеуі де атып түсірілген, ал кейбіреулері тек біреуі зақымдалғанын айтады. 24 мамыр 1986 жылы Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 26 мамырда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылдың 31 мамырында Кабул әуе базасында Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді, екі адам бірден қаза тапты, ал тағы біреуі алты күннен кейін жараларынан қайтыс болды. 1986 жылғы 3 маусымда Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 15 шілдеде Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылдың 31 шілдесінде Пагман маңында екі Ми-8 медициналық эвакуациялық тікұшақ соқтығысып, жарақат алған жолаушылардың кейбірі қаза тапты. 22 қыркүйек 1986 жылы Су-17 ұшағы атып түсірілді. 25 қыркүйек 1986 жылы Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылдың қыркүйегінде ЦРУ және Пәкістанның Зия-ул-Хакы соғысқа FIM 92 Stinger зымыранын енгізді. 1986 жылғы 16 қазанда Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, екі адам қаза тапты. 19 қазан 1986 жылы Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді, бір адам қаза тапты. 22 қазан 1986 жылы Су-17 ұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 20 қарашада Су-25 ұшағы атып түсірілді. 29 қараша 1986 жылы Кабул әуе базасынан Жалалабадқа бағыт алған An 12 көлік ұшағы атып түсірілді, ол жаңадан келген ресейлік әскерлерді тасымалдап келген. Барлық экипаж мүшелері (4-5) және 27 жолаушы қаза тапты. 29 қараша 1986 жылы Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 29 қараша 1986 жылы Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1986 жылдың 3 желтоқсанында Су-25 ұшағы атып түсірілді. 1986 жылдың 3 желтоқсанында Су-25 ұшағы атып түсірілді. 1986 жылғы 26 желтоқсанда An 26RT көлік ұшағы атып түсірілді. Барлық экипаж мүшелері, зымырадан немесе апаттан қаза болған механик болмағанда, құтылып кетті.
1987 жыл
1987 жылдың 12 қаңтарында Ми-24 шабуылдық тікұшағы жеңіл әуе шабуыл қаруымен (МАНПАД) атылып түсірілді.
1988 жыл
1988 жылдың 17 қаңтары – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, төрт адам қаза тапты. 1988 жылдың 6 ақпаны – Іздеу-құтқару миссиясында болған Ми-8 көліктік тікұшағы, бірнеше құтқарылған адамдармен бірге атып түсірілді, екі адам қаза тауып, алты адам жарақат алды. 1988 жылдың 16 ақпаны – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсіріліп, бір адам қаза тапты. 1988 жылдың 26 ақпаны – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді, бір адам қаза тапты. 1988 жылдың 29 ақпаны – Ми-24 шабуылдық тікұшағы Баграмнан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым жерде атып түсірілді, бір адам қаза тапты. 1988 жылдың 18 сәуірі – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1988 жылдың 20 сәуірі – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1988 жылдың 25 мамыры – Белгісіз ұшақ апатқа ұшырап, бір адам қаза тапты. 1988 жылдың 23 маусымы – 8 Су-25 шабуылдық ұшағы жерде жойылды. Маусымның белгілі бір күні 1988 жылы – 1 Су-25 шабуылдық ұшағы жерде қиратылды. 1988 жылдың 18 шілдесі – Белгісіз тікұшақ (мүмкін Ми-8) атып түсіріліп, бір адам қаза тапты. 1988 жылдың 4 тамызы – Су-25 шабуылдық ұшағын Пәкістанның F-16 ұшағы атып түсірді, ұшқыш Александр Руцкой қауіпсіз жерге түсті. 1988 жылдың 21 тамызы – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсіріліп, экипаждың екі мүшесі қаза тапты. 1988 жылдың 27 тамызы – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсірілді. 1988 жылдың 4 қыркүйегі – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, бір адам қаза тапты. 1988 жылдың 30 қыркүйегі – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсіріліп, екі адам қаза тапты. 1988 жылдың 1 қазаны – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, бір адам қаза тапты.
1989 жыл
7 қаңтар 1989 жылы – Су-25 шабуылдық ұшағы атып түсіріліп, ұшқышы қаза тапты. 19 қаңтар 1989 жылы – Ми-8 көліктік тікұшағы атып түсіріліп, бес адам қаза тапты. 2 ақпан 1989 жылы – Ми-24 шабуылдық тікұшағы атып түсіріліп, экипаждың екі мүшесі де қаза тапты. 6 наурыз 1989 жылы – Антонов зымыранға түсіп, екі адам қаза тапты.
Кеңес одағына жатпайтын шығындар
(2) 1988 жылғы 26 қыркүйекте екі советтік МиГ-23ML ұшағы Шиндәндтен оңтүстік-шығысқа қарай ұшып бара жатқан Иран Әуе күштерінің екі Bell AH-1 SuperCobra тікұшағын тоқтатты және атып түсірді. (4) 1988 жылғы қазаннан бастап, 1987 жылғы қазаннан бері Ауғанстан Демократиялық Республикасы Әуе күштерінің бірнеше дезертирлері мен қарсыластары Кабул Президенттік сарайын бомбалауға тырысты, кем дегенде төртеуі Термез әуе базасында орналасқан советтік МиГ-29 ұшақтарымен тоқтатылып, атып түсірілді.