Кіріспе

Латын Америкасынан шыққан немесе оның ұрпақтары болып табылатын, АҚШ-та туған немесе тұратын ақындар жазған поэзия.

Латын Америкасынан шыққан немесе оның ұрпақтары болып табылатын, АҚШ-та туған немесе тұратын ақындар жазған латын Америкасы поэзиясы – американдық поэзияның бір саласы. Оның тамырлары Америка құрлығымен, оның тілдерімен, мәдениетімен және географиясымен байланысқан.

Тілдер

Бұл еңбек көбінесе ағылшын және испан тілдерінде жазылады, сонымен қатар код ауыстыру мен Spanglish элементтері жиі кездеседі. Дегенмен, латын Америкасы поэзиясы португал тілінде де жазылуы мүмкін, ал кейде науатль, майя, Уичоль, аравакан және латын Америкасы халқының тәжірибесімен байланысты басқа да жергілікті тілдер де қолданылады. Латын Америкасы поэзиясын жазатын ең белгілі мәдени топтар – мексикалық-американдықтар мен чиканолар, пуэрто-рикандықтар мен нуйорикалықтар, кубалық-американдықтар, доминикан-американдықтар және Орталық Америкалықтар. Испан, Spanglish және ағылшын тілдерінде жазатын танымал латын Америкасы ақындарының қатарында Мигель Алгарин, Джаннина Браски, Кармен Буйосса, Ана Кастильо, Сандра Сиснерос, Гильермо Гомес-Пенья, Педро Пиетри, Мигель Пиньеро және Тато Лавиера бар.

Тақырыптар мен жанрлар

Латино поэзиясы жеке, әлеуметтік әділдік және тарихи мәселелердің кең ауқымын зерттейді, махаббат, өлім, тіл, отбасы және тарих тақырыптарын қамтиды, сондай-ақ иммиграциялық шектеулер, адам құқықтары, DACA және DREAMers сияқты нақты оқиғаларды талқылайды. Ол американдық модернизм мен имиджизммен байланысты. Уильямс сонымен қатар Педро Эспинозаның «Ит пен қызба» повесін аударды. Бүгінгі таңда жазатын латын лирикасының ірі ақындарының қатарында МакАртур сыйлығының иегері Сандра Сиснерос («Манго көшесіндегі үй» романының авторы, ол Американдық кітап сыйлығына ие болған) және Барак Обама президенттік инаугурация өлеңін жазуға шақырған Ричард Бланко бар. Кубалық эмигранттардың баласы Бланко «Елді қалай сүю керек» еңбегінде ағылшын және испан тілдерін араластыра отырып, көшіп келу мен жер аударудың, әсіресе DACA бағдарламасымен байланысты немесе DREAMers ретінде өмір сүретіндердің ауыртпалығы туралы жазады. Эпикалық туындыларда драмалық поэзияны қолданатын латын ақындарының бірі – «In the Heights» (2008) және «Hamilton» (2015) Бродвей мюзиклдерінің авторы Лин-Мануэль Миранда. Оның тарихи пьесасында рифмаланған жұптар жиі кездеседі, тіпті бір өлең жолында бірнеше жұп болуы мүмкін. «Гамильтон» поэзияны оқыту үшін сыныптарда кеңінен қолданылады. Тағы бір драмалық латын ақыны – Джаннина Браски, ол лирикалық эсселерге, саяси манифесттерге және әңгімелерге драмалық, лирикалық және прозалық өлеңдерді енгізетін эпикалық поэзия жазады. Брасчидің жанрлық поэзия туындыларына «Empire of Dreams» (1994), Spanglish классикасы «Yo Yo Boing!» (1998) және американдық империяның құлдырауы мен барлық латын американдықтарға американдық паспорттарды тарату туралы «Банана Құрама Штаттары» (2011) геосаяси комедиялық трагедиясы кіреді.

Тарих

1960-1970 жылдардағы азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде латино поэттері, суретшілер мен белсенділер өзіндік поэзияларын тарату, мәдени мұраларын құрметтеу және латино қауымдастықтары үшін әлеуметтік әділдікті қамтамасыз ету мақсатында екі тілді әдеби журналдар, журналдар, баспаханалар және мәдени орталықтар құрды. Олар өздерінің баспа орындарын құрғанға дейін олардың туындылары қол жетімді болған жоқ. Латино қауымының құрған алғашқы баспа платформаларының мысалдары: Нюйорка ақындары кафесі (1973); «Коразон Де Астлан» (1972), «Ревиста Чикано Рикья» (1973) сияқты журналдар. 2012 жылға дейін Мексикадан келген көшпенді жұмысшылардың ұлы Хуан Фелипе Эррера АҚШ-тың ақыны лауреаты болып тағайындалмады. Содан бері бірнеше латино поэттері Американың Поэзия қоғамына (оның құрамына Ригоберто Гонсалес сайланды) және Америка ақындары академиясына (оның құрамына Альберто Риос канцлер болып сайланды) сияқты негізгі американдық поэзия институттарына сайланды. Дегенмен, латино және басқа да европалық емес ақындар, әсіресе әйелдер, Ұлттық поэзия айында және АҚШ-тағы басқа да негізгі американдық поэзия ұйымдарында жеткіліксіз өкілдік етіледі. Алайда, латино поэзиясына қатысты зерттеулер мен оқыту әдістерін таратуға арналған көптеген ғылыми форумдар бар. 1968 жылдан бері АҚШ-тың колледждері мен университеттерінде латино әдебиетін «Еуроцентрикалық» деп саналатын сабақтарға қарсы тұрған балама ретінде оқытатын көптеген институттар мен бағдарламалар жұмыс істеп келеді. Сонымен қатар, ірі тілдік және академиялық әдеби бірлестіктер латино поэзиясының дамуына қатысты аспирантура деңгейіндегі панельдік талқылаулар мен іс-шараларды ұйымдастырады, мысалы, Қазіргі заманғы тілдер қауымдастығы, Латын Америкасы зерттеулер қауымдастығы, Америка салыстырмалы әдебиет қауымдастығы және Америка әдебиет қауымдастығы сияқты ұйымдар.