Кіріспе

Химиялық реакция

Хелл-Волхард-Зелинский галогендеу реакциясы – карбоксил қышқылының α көміртегінде галогендеуге түсуімен жүзеге асатын химиялық өзгеріс. Бұл реакцияның өтуі үшін α көміртегінде кем дегенде бір протон болуы қажет. Реакция неміс химиктері Карл Магнус фон Хелл (1849–1926) және Якоб Вольгард (1834–1910) және орыс химигі Николай Зелинский (1861–1953) есімдерімен аталады. Хелл-Волхард-Зелинский реакциясының мысалы пропион қышқылынан аланин дайындау кезінде көрінеді. Бірінші қадамда бром және фосфор трибромидінің (катализатор) қосылысы Хелл-Волхард-Зелинский реакциясында 2-бромпропано қышқылын дайындау үшін қолданылады, ал екінші қадамда ол амонолиз арқылы амин қышқылының рацемиялық қоспасына айналады.

Механизм

Реакция PBr3 каталитикалық мөлшерін қосу арқылы басталады, содан кейін Br2 бір молярлық эквиваленті қосылады. PBr3 карбоксилдік ОН тобын бромидпен алмастырады, нәтижесінде карбоксил қышқылының бромиді пайда болады. Ацилбромиді таутомерленіп энолға айналады, ол Br2-мен α-позицияда бромдалады. Бейтарап немесе сәл қышқыл сулы ерітіндіде α-бром-ацилбромид гидролизі спонтанды түрде жүзеге асады, нәтижесінде α-бром-карбоксил қышқылы нуклеофилдік ацил алмастыру реакциясы арқылы түзіледі. Егер сулы ерітінді қажет болса, каталитикалық тізбек үзілгендіктен PBr3-тің толық молярлық эквиваленті қолданылуы керек. Егер нуклеофилдік еріткіш аз болса, α-бром-ацилбромид карбоксил қышқылымен реакцияласып, α-бром-карбоксил қышқылын береді және ацилбромид аралық қосылысын қайта жасайды. Іс жүзінде, баяу реакция жылдамдығын жеңу үшін көбінесе PBr3-тің молярлық эквиваленті қолданылады. Алканоилбромид пен карбоксил қышқылы арасындағы алмасу механизмі төменде келтірілген. α-бромоалканоилбромидте екі бромидтің электронды тартып алу әсеріне байланысты күшті электрофилді карбонил көміртегі болады. Реакцияны судың орнына спиртпен тоқтату арқылы α-бром эфирін алуға болады.