Кіріспе

Блю-Хилл метеорологиялық обсерваториясы (Милтон, Массачусетс штаты) – АҚШ-тағы ауа райын бақылау тарихымен байланысты ең маңызды құрылым. Массачусетс штатының Бостон қаласынан оңтүстікке қарай 10 шақырым жерде, Great Blue Hill тауының үстінде орналасқан. Бұл обсерватория Солтүстік Америкадағы ең ұзақ мерзімді, үздіксіз ауа райы туралы жазбаларды сақтайды және 1890 жылдары Солтүстік Америкада атмосфераны желкен арқылы зерттеудің алғашқы орындарының бірі болды, сондай-ақ 1930 жылдары радиозондты әзірлеуге үлкен үлес қосты. 1884 жылы Эбботт Лоуренс Ротч құрған обсерватория, метеорология ғылымының дамуында жетекші рөл атқарды және атмосфераның жоғары қабаттарындағы ауа райының алғашқы ғылыми өлшемдерін жүргізу орталығы болды. Желдің жылдамдығы, ауа температурасы және әртүрлі биіктіктегі ылғалдылық туралы мәліметтер, осы жерде жасалған әдістердің арқасында ауа райын болжауда маңызды рөл атқарды. 1895 жылға қарай обсерватория өте дәл ауа райы болжамдарын жасауға қол жеткізді. 1894 жылдың 4 тамызында обсерваторияда әлемдегі алғашқы атмосфералық зонд жасалды, онда термографты 2030 фут (619 метр) биіктікке көтерген ауа райы желкені пайдаланылды. 1896 жылдың 8 қазанында ауа райы желкені 8740 фут (2665 метр) биіктікке көтерілді, бұл рекордты көрсеткіш болды. 1938 жылғы Ұлы Жаңа Англия дауілінде обсерваториядағы өлшемдер 186 миль/сағ (299 км/сағ) жел жылдамдығын тіркеді, бұл дауылдарда тікелей өлшенген ең жоғары көрсеткіш. Обсерватория бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді, ауа райы туралы мәліметтер базасын, қазіргі таңда жүз жылдан астам уақыттан бері толықтырып, АҚШ-тағы метеорология ғылымының құрметті ескерткіші ретінде сақталған.

Сайт

Блю-Хилл метеорологиялық обсерваториясы 1885 жылы американдық метеоролог Эббот Лоуренс Ротч құрған. 1884 жылы Массачусетс технология институтын бітірген кезде Ротч Массачусетс штатының Блю-Хилл қорығындағы, Бостоннан оңтүстікке қарай он шақырым жердегі Ұлы Блю-Хилл тауының басына метеорологиялық обсерватория салу жоспарларын жасап, іске асырды. Бұл қорық Массачусетс қорғаныс және демалыс департаменті басқаратын 24 км² аумақты құрайтын мемлекеттік саябақ. Ротч осы жерді таңдады, себебі 635 фут биіктігі Атлант мұхитының жағалауындағы, Орталық Мейн штатының оңтүстігіндегі ең биік нүкте болатын. Обсерватория ауа-райы станциясы және зерттеу орталығы ретінде құрылды. Бұл орын ертедегі метеорологтарға ауа-райының шектен тыс құбылыстарын тіркеуге және ауа-райын өлшеу құралдарымен тәжірибе жасауға бірегей мүмкіндік берді. Обсерватория ғимараты 1884 жылдың соңында аяқталды және алғашқы тұрақты бақылаулар 1885 жылдың 1 ақпанында басталды. Ротч обсерваторияның алғашқы директоры болды және 1912 жылы қайтыс болғанға дейін оны өз қаражатымен ұстады. Ол обсерваторияны Гарвард университетіне 50 000 доллармен бірге сыйлады, ол оның қайтысынан кейін он екі жыл ішінде 111 000 долларға дейін өсті.

Ғимарат

Обсерваторияның құрылысын 1884 жылы Ротч жеке қаражаты есебінен бастады, жобасын архитекторлар Ротч & Тильден жасады. Алғашқы құрылысқа екі қабатты дөңгелек мұнара және оған іргелес екі жатын бөлмесі, асхана және ас үйі бар тұрғын үй кірді. 1889 жылы зерттеулер, шаруашылық жұмыстары және кітапхана үшін қосымша жұмыс кеңістігін қамтамасыз ету мақсатында екі қабатты шығыс қанат қосылды. 1902 жылы қосымша жұмыс кеңістігін ұйымдастыру үшін жаңа кітапханасы бар екі қабатты батыс қанат салынды. Кітапхана бұрынғы қабырғалы құрылыммен темірден жасалған өртке қарсы есік және кірпіш қабырға арқылы жалғастырылған. Кітапхананың ішінде 18x35 фут көлеміндегі күмбезді плиткалық жабын бар. Гуаставино компаниясы, фирманың негізін қалаушы Рафаэль Гуаставино жасаған, өте берік цементті пайдаланып, күмбезді төбе орнатқан деп саналады. Екі қабатты мұнара, іргелес тұрғын үй және шығыс және батыс қанаттардың құрылысына Ұлы Көк Төбеден жиналған жергілікті тас қолданылды. Шатыр жабынына мыс қолданылды. 1905 жылы ғимарат пен құрал-жабдықтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және қызметкерлердің жеке өмірін сақтау үшін тас қабырға мен темір қоршау орнатылды. Алғашқы тас мұнараның жарамсыз екені анықталды. Желмен келген жаңбыр қабырғаларынан өтіп, құралдар мен жазбаларды бүлдірді. Мұнара үстіндегі құралдардың дірілі әсері құрылымдық проблемаларға себеп болды. 1908 жылы ескі мұнара бұзылып, оның орнына 20 фут 6 дюйм ені және 32 фут 8 дюйм биіктігі бар үш қабатты жаңа бетон мұнара салынды. Бетонды құрылымды таңдаудың басты себебі – қатты жел кезінде максималды тұрақтылықты және беріктікті қамтамасыз ету болды. Мұнараның жоғарғы бөлігінде тік тісті жиектері бар карниз орналасқан. Терезелер екі бөліктен тұрады, ал бірінші және екінші қабаттардағы терезелердің үстінде ойыс аркалар бар. Жаңа мұнара ауа райына төзімді, дірілсіз және құралдардың дәл оқуларын алуға қажетті тұрақты ортаны қамтамасыз етті. Мұнараның бірінші қабатында директордің кеңсесі орналасқан. Ауа райы бюросы екінші қабатта, ал зертхана мен шатырға шығу үшінші қабатта орналасқан. Мұнара төбесіне түрлі жел өлшегіштер мен басқа да метеорологиялық құралдар орнатылған. Обсерваторияда 19 ғасырдың соңында жасалған барометрлер және басқа да құралдар сақтаулы. Бұл құралдар 1885 жылдан бергі деректердің дәлдігі мен сақталуын қамтамасыз ету үшін заманауи құралдарды калибрлеу үшін қолданылады. 1962 жылы батыс қанатқа жанында күн сәулелерін жинап, айналар арқылы обсерватория ішіндегі оптикалық стендке бағыттайтын сидеростат орнатылған металл мұнара салынды. Бұл жоба бірнеше жылдан кейін тоқтатылды. Айналары сақталған мұнара қазір қолданылмайды. 1980 жылы ғимарат "Көк Төбе ауа райы обсерваториясы" деген атаумен Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Бұл Массачусетс штатының "Көк Төбе және Непонсет өзенінің қорықтарының және таңдалған көршілес жерлердің тарихи және мәдени ресурстары" атты бірнеше мүліктік тізіміне кірді. 1981 жылы Метрополитен округінің комиссиясы обсерваторияны қалпына келтіру және осы жерде ауа райы мұражайын құруды жоспарлаған "Көк Төбе ауа райы клубы" атты жергілікті қолдаушылар тобына тапсырды. Обсерватория үздіксіз ауа райы бақылауларын жүргізу үшін ашық күйінде сақталады. Ұлттық ауа райы қызметі осы жерде автоматты жер бетін бақылау жүйесін пайдалануды жалғастыруда. Ғимараттың алдында 1885 жылдан 1984 жылға дейінгі климаттық деректердің жиынтық тізімін қамтитын және Аббот Лоуренс Ротчқа арналған ақ мәрмәр тас орналасқан. 1989 жылы "Көк Төбе метеорологиялық обсерваториясы" деп жарияланып, Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесі берілді. 2021 жылы обсерваторияда 2 миллион долларлық күрделі жөндеу жұмыстары басталды. Жөндеу жұмыстары 2023 жылдың сәуір айына дейін аяқталуы күтілуде. Ғимараттың көп бөлігі жаңартылуда, жөндеу жұмыстарына жаңа бетон қабырға, жаңа төбелер, жаңа терезелер және ауа райынан қорғау элементтері кіреді. Жөндеу кезінде обсерватория жұртшылыққа жабық, бірақ сыйлық дүкені сыртқа көшірілгендіктен жұмыс істеуін жалғастыруда. Жөндеу жұмыстары обсерваториядағы күнделікті ауа райы бақылауларына кедергі келтірмейді. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін жаңа көрмелер мен бағдарламалар ұсынылатын болады.

Оның жұмыс тарихы

Ротчтың басшылығымен Блю-Хилл метеорологиялық обсерваториясы атмосфераның жоғарғы қабатын зерттеуде тез арада танымал болды. Рочтың Блю-Хилл обсерваториясында жүргізген бұлттардың биіктігі, бағыты және жылдамдығын зерттеуі, 20 ғасырдың басында бұлттар туралы білімге маңызды үлес қосты. Роч 1912 жылдың 7 сәуірінде қайтыс болғанға дейін Блю-Хилл обсерваториясында жұмысын жалғастырды. Оның өсиеті бойынша обсерватория Гарвард университетіне, жұмыс істеу шығындары үшін 50 000 долларлық қаржымен берілді. Гарвард университеті 1971 жылға дейін обсерваторияны басқарды, содан кейін ол одан бөлінді. Ротчтың қаржысы Гарвардта сақталды. 1912 жылдан бастап Блю-Хилл метеорологиялық обсерваториясы белсенді метеорологиялық обсерватория ретінде жұмысын жалғастырды. Ауа райының бақылаулары мен тіркемелері бүгінге дейін жүргізіліп келеді, бұл заманауи метеорологтарға әлемдегі бірегей үздіксіз климаттық бақылаулар тізімін ұсынады. Осы тіркемелердің бір орында жасалғандығы және қоршаған ортаның іс жүзінде өзгермегендігі оларды климаттың өзгеруіне маңызды көрсеткіш етеді. Бұл ақпарат климаттың өзгеруін зерттеушілер үшін ерекше маңызды, өйткені көптеген ауа райы тіркемелері қоршаған ортаның және процедуралық өзгерістердің, сондай-ақ бақылау орнының жылдар бойы ауысуының нәтижесінде бұрмаланған. Осы себепті Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасы Блю-Хилл обсерваториясын АҚШ-тағы 26 халықаралық эталондық станцияның бірі деп тағайындады. 1950 жылдары, осы орында найзағайдың себептерін зерттеу үшін, Нью-Йорк штатының батысына дейінгі жақындап келе жатқан найзағайларды радармен сканерлеген зерттеу тобы орналасқан. Бұл топтың нәтижелері АҚШ-тың ауа райы радары бағдарламасын дамытуда маңызды рөл атқарды. Құрылғы екінші қолдағы әскери радар жиынтығын, бірнеше Quonset үйлерін және тіркемелерді қолдайтын болат мұнарадан, сондай-ақ оларды қоршаған шынжырлы қоршаудан тұрды. Топ мүшелері қатты дауылдар байқалғанда радарды бақылауға әрдайым дайын болды. Деректер пошта арқылы хат алмасып отырған әуесқой бақылаушылар желісінен де жиналды. Бұл кезең обсерваторияның әйгілі директоры доктор Чарльз Брукстің ұзақ қызметінің аяқталуымен бірге келді, ол 1938 жылдың қыркүйегіндегі құрылыс даулы болған дауылдың жолын дәл болжаған санаулы адамдардың бірі деп есептеледі.

Жетістіктер

1885 жылдан бері обсерватория қызметкерлері және басқалар Блю-Хилл обсерваториясында жүргізілген ғылыми жұмыстарды 900-ге жуық ғылыми жарияланымда тіркеп келді. Обсерваторияның алғашқы ғасыры – метеорология ғылымының дамуына зор үлес қосылған тарих. Обсерваториядағы өлшемдер 1885 жылы алғашқы рет ашылған күнінен бері күнделікті жалғасып келеді, осылайша обсерватория АҚШ-тағы үздіксіз жұмыс істейтін ауа райы мен климатты мониторингтеу станцияларының ең көнелерінің біріне айналды.