Кіріспе

Көлік құралының тіркеу құжатындағы тұрақты белгілеу – көлік құралының «жарамсыз» деп танылғанын көрсетеді.

Көлік құралының тіркеу құжатындағы, тіркеу немесе рұқсат құжаттарындағы тұрақты белгілеу, көлік құралының соқтығысу, өрт немесе су тасқыны салдарынан жарамсыз деп танылғанын немесе металл терісіне сатылғанын көрсетеді. Солтүстік Американың көптеген провинциялары мен штаттарында сақтандыру компаниясы немесе көлік иесі көлік құралын «толық шығын» ретінде есептен шығарған кезде мұндай белгілеу міндетті болады. Әдетте, бұл көлік құралын жөндеуге кеткен шығын көліктің құнымен тең немесе одан да жоғары болады дегенді білдіреді, бірақ заңдық анықтамалар әртүрлі болуы мүмкін.

Көлік құралдарының міндетті брендтілігі

Солтүстік Америкада көлік құралдарының басым көпшілігі жеке провинциялар/штаттар мен аумақтар тарапынан тіркеледі. Көбісі, соқтығысу, ұрлық немесе апат салдарынан көлік құралына келген ауыр зақым туралы келесі иелерін ескерту үшін белгілі бір маркалау жүйесін енгізген. Маркалар мен оларды тағайындау критерийлері бір құзыреттен екіншісіне кеңінен өзгереді. +Типикалық маркалау белгілеріBrandСинонимдерСипаттамаNone(таза), NormalБұл құзыретте маркаланбаған. Бұл апатқа ұшырамаған немесе жөндеу құны көлікті есептен шығару құнынан төмен болғанша, аз зақымдалған көлік болуы мүмкін. Сондай-ақ, басқа құзыретте ауыр зақымдалған (егер екі құзырет арасындағы заңдар едәуір өзгеше болса) немесе көлік құралының маркалауы енгізілгенге дейін зақымдалған және жөнделген немесе сақтандыру компаниясына хабарланбастан зақымдалған немесе жөнделген көлік болуы мүмкін.Қайта құрылғанҚайта құрылған немесе бұрынғы құрылған көлік Бұрын құтқарылған деп маркаланған, бірақ қайта құрылған/жөнделген және қайта тексерілген көлік. Бұл көліктер жүргізілуге жарамды, бірақ қайта құрылған маркасы көлік құралының тіркемесінде/тіркеу құжаттарында тұрақты болып қалады. Кейбір құзыреттер провинциялық немесе штаттық шекарадан импортталған қайта құрылған көліктерді қайта тексеруді талап етеді.ҚұтқарылғанАуыр зақымдалған көлікТолық шығынЖөндеуге болатын, бірақ жөндеу үшін белгілі бір сомадан (көбінесе автомобиль құнының 75-100%) артық шығын талап ететін көлік. Ол жүргізілуге дейін конструкциялық қауіпсіздікке тексеруден өтуі керек; сондай-ақ, құзыретке байланысты, жөндеу жұмыстарын және жөндеу бөлшектерінің көздерін құжаттау қажет болуы мүмкін. Басқа құзыреттер (мысалы, NJ) қайта құрылған көлікті көрсету үшін "құтқарылған" қосымшасы бар стандартты тіркеме шығарады, бұл "қайта құрылған" немесе "қайта жасалған" тіркемесінен (мысалы, PA) өзгеше.Жөндеуге келмейтінҚұйма Өрттен зақымдалғанСудан зақымдалған Көлік құралы тек бөлшектерге немесе металл сынықтарына ғана пайдаланылуы мүмкін. +Тіркемедегі VIN-ге байланысты қосымша ақпаратБелгілеуСинонимдерСипаттамаbuybacklemonМемлекеттік "лимон заңдары" көбінесе егер сатушы жаңа автомобиль кепілдігі бойынша проблеманы жөндеуге қайталап-қайталап сәтсіздікке ұшыраса, өндіруші немесе дилер көлікті қайта сатып алуға немесе ауыстыруға міндетті. Құзыретке байланысты, бұл мәселе проблемалы автомобильдің келесі иелеріне жариялануы керек.ұрлық қалпына келтіруұрланған Көлік ұрланған мәртебесіне ие және әдетте маркаланбайды (лицензиялау агенттіктері көлік ұрланғаннан кейін кез келген тіркеме құжатын беруден бас тарта алады), бірақ бұрын ұрланған көліктер көбінесе бөлшектелген, қиратылған немесе өрт сөндіру арқылы жойылған күйде табылған. Көптеген жағдайларда олар маркаланады және жөндеуге келмейтін болуы мүмкін.тастап кетілгенжолда табылған өліКөлік бұрынғы иесі тастап кеткеннен кейін табылған. Әдетте марка емес, бірақ кейбір құзыреттерде жариялау қажет болуы мүмкін.таксиполициякөлігіқоғамдық көлікте, құқық қорғау органдарында, күнделікті жалға беруде немесе тозудың орташа деңгейден жоғары ықтималдығын білдіретін коммерциялық мақсаттарда пайдаланылған. Марка емес, бірақ әдетте келесі сатып алушыларға жариялау керек. "Құтқарылған" маркасы (жөндеуден және конструкциялық тексеруден кейін "қайта құрылған" маркасымен алмастырылуы мүмкін, бұл оны шығаратын ауданның ережелері мен қағидаларына байланысты), маркалар тұрақты. Көлік құралының идентификациялық нөмірі осы маркалардың бірімен байланысқаннан кейін, оны осы немесе ұқсас көлік құралдарын маркалау заңдары бар басқа құзыреттердің органдары алып тастамайды. Маркалардың және олардың қолданылу шарттарының бірыңғай тізімі жоқ. АҚШ-тың көпшілігі "құйма" деп атаса, ал Канаданың көпшілігі "жөндеуге келмейтін" деп атаса («irrécupérable»), басқа құзыретте "құтқарылған" деп аталуы мүмкін, өйткені критерийлер әртүрлі немесе бір маркаға басқаша атау берілген. Тек Альбертада "жөндеуге келмейтін" дегеніміз жөндеуге келмейтін дегенді білдіреді, ал Альбертаны қоса алғанда, басқа көптеген құзыреттерде "құтқарылған" дегеніміз көлікті жөндеуге болады, бірақ оны жасаудың құны өте жоғары болуы мүмкін.

Мәселелер мен шектеулер

Солтүстік Америкада көлік құралдарын тіркеуге арналған лицензияны әдетте жеке провинциялар мен штаттар береді. Әрқайсысы әртүрлі регламенттер бойынша жұмыс істейді. Кейбір жағдайларда, "толық шығын" деп тану критерийлері әртүрлі болады – кейбіреулері шекті соманы жұмыс жағдайындағы көліктің номиналды құнына байланысты анықтайды, ал басқалары жұмыс істеп тұрған көліктің құны мен соқтығысқан көліктің металл сынықтары, құтқарылған немесе бөлшектер ретіндегі құны арасындағы айырманы қарастырады. "Толық шығын" белгісі тағайындалатын бастапқы құнның проценті де өзгеріп отырады. Мұндай айырмашылықтар кейде "құжаттарды тазалау" сияқты схемалар арқылы пайдаланылады, онда бір юрисдикцияда "құтқарылған" деп белгіленген көлік құралы басқа юрисдикцияда тіркеледі, штаттан штатқа көшіп, ережелері сәл өзгеше бір штат сол көлікті "құтқарылған", бірақ жөндеуге жарамды деп таниды. Мысалы, Аризона штатында тіркелген және тұзды судан зақымдалған көлік құралы "құтқарылған" белгісімен қызыл жалау болып табылады, себебі бұл көлік бұрын басқа аймақтардағы қоршаған ортаның жағдайларына немесе Катрина дауілі сияқты оқиғаларға ұшыраған болуы мүмкін. Тұзды судан немесе дауылдан зақымдалған көліктерде көбінесе коррозия және электрлік проблемалар болады, оларды тиімді жөндеу мүмкін емес, сондықтан олардан сақтану керек. Жүйе сондай-ақ сақтандыру компаниясынан немесе зақымдалған көлік иесінен зақымның құнын анықтау үшін қажетті ақпаратты ұсынуды талап етеді, тіпті бұл көліктің болашақтағы қайта сату құнын одан әрі төмендетсе де. Құн бағалау өте әртүрлі болуы мүмкін: егер бір бағалау зауыттық жаңа бөлшектерге, екіншісі – жаңа қосалқы нарықтағы бөлшектерге, ал үшіншісі – қоқысқа шығарылған бөлшектерге негізделсе, нәтижелер айтарлықтай өзгеше болады – және жөндеуді кім жасайтынына байланысты қосымша айырмашылықтар туындайды. Автомобильдің бір корпустық рамасына (1967 жылдан бері көптеген автомобильдерде салмақты азайту үшін қолданылады) зақым келтіру үшін арнайы білім мен жабдықтар қажет, өйткені зауыттық толеранттылық әдетте 3 мм (1/8 дюйм) дейін тығыз болады. Кейбір көліктерде (мысалы, ауыр соқтығысқаннан кейін шетелге экспортталған немесе міндетті түрде белгіленгенге дейін зақымдалған) тарихы туралы ескертулер болмауы мүмкін, ал басқалары қолданылған бөлшектерді орнатуға және жұмысты арзан бағамен жасауға дайын адамның қолында жөндеуге болатын жағдайда да "толық шығын" деп белгіленуі мүмкін. Егер көлік "құтқарылған" немесе "жөндеуге жарамсыз" деп қате белгіленсе немесе импорттық құжаттамада "бөлшектерге арналған" деп көрсетілсе, заңнамада осы қателерді түзетуге тікелей мүмкіндік болмауы мүмкін. Мұндай көліктер, егер басқа юрисдикцияға, басқа ережелері бар елге экспортталмаса, тіркелмейді немесе лицензияланбайды, тіпті барлық қажетті жөндеулер жасалып, тексерілген жағдайда да. Мұндай тұрақты зақым туралы жазбалар әрдайым зақымдалған көліктердің таза тарихы сақталған жағдайларда ғана болады. Мысалы, ConsumerReports.org сайты көлік тарихын тексеру кезінде кейде "таза" нәтижелер шығатынын, бірақ eBay сияқты сайттарда көліктер зақымдалған күйде сатылып жатқанын хабарлады. com және eRepairables.com, құтқарылған автомобильдерді сатуға маманданған сайт.