Кіріспе
Ирландияда, көбінесе Ирландия Республикасы деп аталатын елде, көлік құралдарының нөмірлік тақталары (көбінесе "номерлік тақталар" немесе "тіркеу тақталары" деп аталады) – моторлық көлік құралдарының тіркеуін көрсететін визуалды белгілер, ресми түрде "индекс белгілері" деп аталады. 1903 жылдан бері Ирландияның жалпы қолданыстағы жолдарында жүретін көптеген моторлық көлік құралдарында оларды көрсету міндетті болып табылады. Алфа-цифрлық белгілер (немесе "тіркеу нөмірлері") көлік құралы алғаш рет тіркелген жергілікті билік органымен беріледі.
In Ireland, commonly referred to as the Republic of Ireland, vehicle registration plates (commonly known as "number plates" or "registration plates") are the visual indications of motor vehicle registration – officially termed "index marks" – which it has been mandatory since 1903 to display on most motor vehicles used on public roads in Ireland. The alphanumeric marks (or "registration numbers") themselves are issued by the local authority in which a vehicle is first registered.
ЖЖЖ/ЖЖЖ түсіндірілді
YY форматы 1987-2012 жылдар аралығында қолданылды. Бұл форматта көлік тіркелген жылдың соңғы екі цифры көрсетіледі. Мысалы, 2001 жылы Дублинде тіркелген 12 345-ші көлік 01 D 12345 деп көрсетілген. YYY форматы 2013 жылдан бері қолданылуда. Бұл формат жылдан кейін 1 немесе 2 цифрларын қосу арқылы бастапқы форматты өзгертеді. Бұл сандар көлік тіркелген жылдың мезгіліне байланысты қолданылады. Қаңтар-маусым аралығында тіркелген көліктерде 1, ал шілде-желтоқсан аралығында тіркелген көліктерде 2 көрсетіледі. Осы формат бойынша 2022 жылдың екінші жартыжылдығында тіркелген 12 345-ші көлік 222 D 12345 деп көрсетіледі.
Сипаттамалар
1991 жылдан бері Ирландияның стандартты нөмірлік тақтасының дизайны еуропалық стандарттық нұсқауларға негізделген. Тақтаның сол жағында Еуропа туының он екі жұлдызы бар көк тік жолақ орналасқан, оның астында Ирландияның елдік идентификаторы: IRL жазылған. Тақтаның қалған бөлігі ақ түсті фонда қара әріптермен жасалған. Әдетте екі дефис болады: жылы мен округ кодының арасында және округ коды мен тізбек нөмірінің арасында. Көлік құралын тіркеу кезінде, округ/қаланың толық ирланд тіліндегі атауы да міндетті түрде көрсетілуі керек, ол идентификатордың үстінде орналасады. Бұл талаптар 2012 жылғы «Көлік құралдарын тіркеу және салық салу (өзгерістер) туралы» ережелермен толықтырылды. Олар көлік құралдарында орнатылатын тіркеу тақталарының форматын, өлшемдерін және техникалық сипаттамаларын белгілейді. Бұрынғы 1992 жылғы «Көлік құралдарын тіркеу және салық салу туралы» ережелердің бірінші қосымшасын алмастыра отырып, тіркеу тақтасында қосымша таңбаларды пайдалануға және олардың дұрыс орналасуын және пропорциясын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл өзгерістер көлік құралдарын тіркеу санының артуына байланысты қажет болды. Стандартты бірыңғай шрифт талап етілмейді. Ережелерде тек оқылғыш, қара түсті, серифсіз әріптердің болуы талап етіледі, олардың биіктігі 70 мм-ден аспауы керек, ені – 36 мм, ал сызық қалыңдығы – 10 мм болуы тиіс, ал фон ақ түсті және жарық шағылыстыратын болуы керек. Соның салдарынан, алюминийден немесе акрилден жасалған тақталарда әртүрлі, бірақ заңға сәйкес келетін шрифттерді кездестіруге болады. Көліктің нөмірлік тақтасы алғаш тіркелген кезде анықталады, ал округ/қала коды бірінші иесінің пошталық мекенжайынан алынады. Тіркеу бір көлік құралында тіркеуден шығарылғанға дейін (мысалы, экспортталған немесе жойылған жағдайда) сақталады және басқа көлік құралдарына ауыстырылмайды.
Қазіргі уақыттағы орындалу
Жаңа көліктерді тіркеу үшін реттік нөмірлер VRT15A нысанын толтырып, 1000 евро төлегеннен кейін ғана резервтеледі. Бұл резервтеу 2015 жылы алғашқы ирландтық тіркеуден өткен импортталған қолданылған көліктер үшін алынып тасталды. Көптеген тіркеу нөмірлерін резервтеуге болады, бірақ Корк, Дублин, Лимерик және Уотерфорд қалаларындағы әр жылдың бірінші нөмірінен басқасы, олар осы қалалардың тиісті мэріне/лорд-мэріне арналған. Мысалы, 2019 жылы Дублиннің Лорд-мэрі Пол МакАулиф өзінің қызметтік көлігіне 191 D 1 нөмірлік тақтасын алуға құқылы болды. Сандық атаулары бар сәнді автомобильдер көбінесе сәйкес келетін, әдетте алдын ала резервтелген реттік нөмірмен тіркеледі: мысалы, 06 D 911 Porsche 911 немесе 06 D 750 BMW 750 немесе 03 C 5 2003 Citroen C5 және 08 D 89 Aston Martin DB9 үшін. Дублин FM104 радиостанциясы өз көліктерін "104" цифрымен аяқталатын резервтелген нөмір тізбектерімен тіркейді, мысалы 05 D 38104. Қазір Ирландияда 1987 жылға дейінгі екі код ғана қолданылады. "ZZ" коды АА Ирландия арқылы Revenue Commissioners агенті ретінде басқарылады және мемлекеттен тыс жерде орналасқан, көлік құралын Ирландияда бір айдан аспайтын мерзімге ұстауға ниеттенген тіркелушілерге беріледі. Бұл уақытша тіркеу түрі көбінесе Ирландияда сатып алынған, бірақ жаңа иесі сатып алғаннан кейін бірден басқа егемен мемлекетке экспорттаған көліктер үшін қолданылады. Кодтың форматы ZZ, одан кейін бес цифрлы сан. "ZV" коды 30 жылдан астам ескі көлік құралын алғаш рет Ирландияда тіркеу кезінде қолданыстағы жүйеге балама ретінде таңдалуы мүмкін.
Арнайы пішімдер
Импортталған қолданылған автокөліктер импорт жылына емес, алғашқы тіркеу жылына сәйкес тіркеледі. Әр округте көлік құралдарының үзіліссіз реттік нөмірлері болады, сондықтан егер 2010 жылдың 31 желтоқсанында тіркелген жаңа көлік 10 D 37456 болса, онда 2010 жылдан бастап 2011 жылы тіркелген келесі көлік 10 D 37457 болады. Бұл 2011 жылдың соңында өзгерді, себебі әр округтің (2010 жылға дейін) келесі бос реттік нөмірі артты. Мысалы, 10 D 120006 – Дублинге 2010 жылдан импортталған алтыншы көлік, өйткені Дублиннің қайта тіркеу диапазоны 120000-нан басталады. Мейт округі 15000-нан басталады. Ирландия Қорғаныс күштеріне тіркелген көліктердің нөмірлік белгілері қара фонда күміс әріптермен жазылған. Мұндай белгілерде округ атауы ирланд тілінде көрсетілмейді. Сауда белгілерінде қою жасыл фонда ақ әріптермен жазылған нөмірлік белгілер болады. Дипломатиялық белгілер азаматтық форматқа ұқсас, тек индекстік код пен сериялық нөмірдің арасында кішкентай "CD" белгісі болады. "CD" коды дипломатиялық белгілерде міндетті түрде көрсетілмейді.
Индекс белгілерінің кодтары
Қала кодтары – ағылшын тіліндегі атауының бас әрпінен тұрады. Көптеген округ кодтары округ атауының бірінші және соңғы әріптерін пайдаланады. Мысалы, Слайго – SO. Бұған бірнеше ерекшелік бар: Дублин округі үшін қолданылатын "D" коды кең аумақты қамтиды және Фингал, Оңтүстік Дублин және Дун Лаогер-Рэтдаун округтері мен Дублин қаласы үшін қолданылады. Егер округтің тіркеу функциясы сол аттас қаламен ортақ болса, онда екеуі де бір әріпті кодты пайдаланады. Мысалы, Корк округі Корк қаласымен бірдей атауға ие және "C" кодын алады. Қайшылық туған жағдайда, яғни Керри KY болса, Килкенни KK болады; ал Уотерфорд округі (2014 жылға дейін) WD болғандықтан, Вексфорд WX болады. "T" коды Типперри округі үшін қолданылады, себебі округ 2014 жылға дейін Солтүстік (TN) және Оңтүстік (TS) бөліктеріне бөлінген. Кодтар ирландиялық округтерге арналған ISO 3166-2 кодтарына ұқсас. Бірақ Корк округінің ISO коды IE CO, себебі IE C Коннахт провинциясы үшін қолданылады, ал Типперридің ISO коды IE TA (ирланд тіліндегі Tiobraid Árann атауынан).
The "D" code which is used for County Dublin is co extensive and is in use for the counties of Fingal, South Dublin and Dún Laoghaire–Rathdown and Dublin City. Where the county shares its registration function with the city of the same name, in which case both use the single letter code. An example of this is County Cork, which shares the same name with Cork City, and takes the code "C". Where a conflict exists, i. e. Kerry is KY, so Kilkenny is KK; and County Waterford was (until 2014) WD, so Wexford is WX. The "T" code which is used County Tipperary. This is because the county was, until 2014, divided into North (TN) and South (TS). The codes are similar to the ISO 3166 2 codes for Irish counties. An exception is that the ISO code for Cork is IE CO, since IE C is used for the province of Connacht, and the ISO code for Tipperary is IE TA (from the Irish name Tiobraid Árann).
Тарих
1903 жылдан бастап Ирландияда қолданылған жүйе бастапқы британдық идентификаторлар жүйесінің бөлігі болды. Бұл 1987 жылдың 1 қаңтарынан бастап Ирландияда күшін жойды. Әр әкімшілік округке I әріпті екі әріпті код әліппелік тәртіппен бөлінді (толық тізім төменде көрсетілген), бастапқы тіркеу форматы - 1 мен 9999 аралығындағы реттік нөмірді ұстанатын код, Ұлыбританиядағыдай. Бөлінген кодтар IA-дан IZ-ға дейін, содан кейін AI-дан WI-ге дейін, G, S және V әріптері Шотландия үшін арналғандықтан өткізіліп тасталды. 1921 жылы Ирландия еркін мемлекетінің құрылуынан аз уақыт бұрын Белфаст пен Дублин қаласы бастапқы белгілерін аяқтады және осылайша келесі қол жетімді кодтарды алды, тиісінше XI және YI, ал Дублин қаласы 1927 жылы ZI алды. Осыдан кейін, Z бірінші әріп ретінде басқа кодтардың көпшілігі (қайтадан G, S және V барларды өткізіп тастай отырып) әліппелік тәртіппен бөлінді, бір әріптен басталады Z – Ирландияда Дублин округі үшін қолданылатын жалғыз әріптік код. (Бұл 1925 жылы енгізілген уақытша импорттың ZZ кодын қамтымайды.) 1952 жылдың ақпан айында Дублин қаласы мен округ үшін бірлескен автокөлік салығын салу органы құрылды және олардың кодтары біріктірілді. Екі жылдан кейін барлық мүмкін кодтар (сол кезде) бөлінгеннен кейін, кодтың алдында сериялық әріп қосылған жаңа формат енгізілді, ал реттік нөмір 999-ға дейін ғана (осылайша нөмірлік тақтадағы таңбалардың санын алтыға дейін шектеу). Бұл форматты алғаш рет 1954 жылы мамыр айында ARI 1 берген Дублин бірлескен органы қабылдады, ал әр округ екі әріптік комбинациясын шығарғаннан кейін соған еліктеді. Бірден көп кодты округтерде бірінші кодтың барлық үш әріпті белгілері, содан кейін екінші кодтың барлық үш әріпті белгілері және т.б. беріледі (одан әрі округтер бойынша сериялардың тізімдерін қараңыз). G, S және V бастапқыда сериялық әріптер ретінде қолданылмаған, ал Z осы әріппен басталатын кодтан бұрын қолданылмаған, бұл ZZ уақытша тіркеулерімен кез келген қайшылықты болдырмау үшін. Басқа бірнеше үш әріпті белгілер қадағалаудан немесе олар қолайсыз деп табылғандықтан берілмеген, ал бір әріпті Z коды осы форматта қалдырылды, өйткені сериялық әріп екі әріпті кодтың қайталануын туғызады, әсіресе Солтүстік Ирландияда қолданылады. Бастапқыда барлық нөмірлік белгілер ақ немесе күміс таңбалармен қара түсті болған, бірақ 1969 жылы алдыңғы бетіне ақ, артқы бетіне қара түсті қызыл таңбалар енгізілген. 1970 жылдың ақпан айында Дублин ортақ органы өзінің барлық үш әріптік комбинацияларын пайдаланып, "қайтадан" тіркеуді бастады, бастапқы екі әріптік кодтардан (плюс бір әріпті Z) бөлу тәртібімен басталды. Бұларға 1974 жылдың шілдесінен бастап үш әріпті белгі (1 ARI және т.б.) қосылды, алдын ала нұсқалар үшін бірдей түрде шығарылады. Бұл үлгіге басқа да округтер еліктеді. 1974 жылы Корк Дублиннің үлгісіне ілесіп, қала мен округ үшін бірлескен автомобиль салығын салу органын құрды, бірақ олардың кодтары 1985 жылдың тамызында ғана біріктірілді. 1982 жылы Дублин және басқа да бірнеше округтер бастапқы кодтарының барлық мүмкін комбинацияларын пайдаланғанда, G, S және V кодтарын осы округтерге бөлу туралы шешім қабылданды. Осы кодтар бойынша алдымен үш әріпті комбинациялар бұрынғыдай жолмен, содан кейін екі әріпті комбинациялар берілді. Бұл жүйе бойынша Ирландияның көлік құралдарын тіркеу белгілері, Ирландия тәуелсіздік алғаннан кейін де, тіпті олар Ирландияда қайта қолданылмаса да, басқа көлік құралдарында қайта тіркеу үшін Ұлыбританияға берілуі мүмкін еді. Көптеген комбинациядағы I әріптері коллекционерлерді қызықтырды, ал Килкеннидегі VIP 1 саны аукционда рекордтық бағаға сатылды. 1987 жылы қолданыстағы жүйе енгізілгеннен бері мұндай экспорт ескі форматтағы тіркелімдер үшін де мүмкін емес болды, бірақ экспортталғандарды қайта беру мүмкін. 1987 жылғы жүйе бойынша округтер (оның ішінде округтермен бөлісетіндер) бір әріптік кодтармен, ал басқа округтер екі әріптік кодтармен бөлінген. Әдетте бұл округтің ағылшын тіліндегі атауының алғашқы және соңғы әріптері (егер қайталамалар пайда болса). 1991 жылға дейін осы жүйе бойынша барлық тақталар тек қана алдыңғы және артқы беттерінде ақ түсті қара әріптерден тұратын. Алайда, сол жылы көк түсті ЕС идентификаторы мен округтің ресми ирланд тіліндегі атауы қосылды, соңғысы ағылшын тілін негіз ретінде қолданудан туындаған даудың нәтижесінде, Ирландияда және бүкіл әлемде ирланд тілін насихаттайтын Conradh na Gaeilge ұйымы "фиаско" деп сипаттады. 1987 жылға дейін штаттың сыртында алғаш рет тіркелген көліктерді тек қана қолданыстағы жүйе бойынша қайта тіркеуге болады, ал тіркеу нөмірінің басында 87 санынан бұрынғы жыл көрсетіледі – мысалы, 1964 жылы тіркелген және Мит округінде қайта тіркелген көлік 64 MH нөмірімен басталады. 2013 жылы жыл үш таңбалы санға өзгертілді, қаңтардан маусымға дейін үшінші таңбасы 1, шілдеден желтоқсанға дейін 2 болады, мысалы, 2013 жылдың қаңтар-маусымы үшін 131 және 2013 жылдың шілде-желтоқсаны үшін 132.