Кіріспе

Алей (عاليه) – Ливанның ірі қаласы. Ол Алей ауданының орталығы және Ливанның төртінші ірі қаласы. Қала Ливан тауында, Бейруттен Дамаскқа қарайтын тас жолмен 15 км жоғары орналасқан. Алей жазғы туристік маусымдағы салқын климатының арқасында "Жазғы курорттардың гүлдері" (عروس المصايف) деген лақап атымен белгілі. Басқа лақаптары – "Тау астанасы" (عاصمة الجبل) және таулы тұманды ауа райына байланысты "Ливанның тұман қаласы" (مدينة الضباب).

Тарих

Алей 1890 жылдардың ортасында Бейрут-Дамаск темір жолының құрылысы аяқталғаннан кейін танымал болды. Темір жол Бейрут тұрғындарына тауға барудың ыңғайлы мүмкіндігін ұсынды, соның арқасында Алей жазғы демалысқа және жағымды климатына тонып, танымал орынға айналды. 1904 жылдың 12 сәуірінде қатерлі апат болды: локомотивтің бөлігі жарылып, пойыз 7% еңістен кері қарай құлап, 8 адам қаза тауып, 21 адам ауыр жарақат алды. Бір кезде қала Ливан тауының Осман әкімдерінің жазғы резиденциясы болды. Камил паша Алейді өз резиденциясы етіп, кейін Джемаль паша пайдаланған Диванды құрды, онда Осман империясынан тәуелсіздік алғысы келген көптеген ливандық және сириялық араб ұлтшылдары өлімге кесілді. Бұрын еврей қауымы да осы көп мәдениетті қалаға жиі келіп, Соук Алейде синагог сақтап келген, бірақ ол кейін тасталып кетті. 2001 жылы Алей муниципалитеті қаланың орталық бөлігін, әсіресе тарихи базарын қайта жаңартуға кірісті, соның нәтижесінде қала Ливан туризміндегі маңызды рөлін қайта иеленді.

Этимология

"Алей" сөзі араб және арамей тілдерінде "биік орын" деген мағынаны білдіреді, қаланың теңіз деңгейінен жоғары орналасқандығын көрсетеді (600 метрден 950 метрге дейін).

Туризм

Алей – Ливан мен Таяу Шығыстағы маңызды туристік орталық. Оның орналасқан жері мен климаты сауда-саттық және тамақтану үшін қолайлы жағдай жасады, әсіресе Парсы шығанағы елдерінен келген бай арабтар үшін. Көбінесе туристер мен келушілер саны артып келе жатқан бұл курортты қала Ливан тауындағы ең дамыған курортқа айналды, соның салдарынан ол «Жаздың гүлдері» деген тарихи аталымды алды. «Соук Алей» – пальма ағаштарымен көмкерілген, біршама ұзын тарихи бульвар. Көшенің шығыс жағында көптеген қызыл шатырлы тас үйлер салынған, ал батыс жағында бірнеше көше кафелері, ашық аспан астындағы мейрамханалар мен түнгі ойын-сауық орындары орналасқан. Бұдан өзге, көше бойында ондаған антиквариат дүкендері мен сауда орындары бар, олар Алейдің орталық бөлігін құрайды. Алейде сонымен қатар танымал казино және көптеген қоғамдық бассейндер бар, мысалы, Piscine Aley, Country Club және Heritage. «Гайленд» және боулинг алаңы, бассейн мен спа-орталығы бар «Алтын гүл» сияқты көптеген қонақ үйлер де бар. Алейде «Алей орталығы» сияқты сауда орталықтары мен көптеген ливандық және халықаралық мейрамханалар да табылады. 1910 жылы Алей Бейрут американдық университетінің (AUB) негізін қалаушыларын қабылдады, олар қамалдар салып, бірнеше жыл тұрды. 1960 жылдары Умм Күлсүм, Мұхаммед Абдель Уахаб және Фарид әл-Атраш сияқты бірнеше әртістер Алейдегі қонақ үйлер мен казиноларда өнер көрсетті. Алей – Алей ауданының орталығы және 18 муниципалитет мүшесінен тұрады. 2009 жылы муниципалитет апаттардың санын азайту мақсатында Yasa ұйымымен бірлесіп, қауіпсіздік бағдарламасына қосылды.

Климат

Алейде ыстық, шұғыл жазғы Жерорта теңізі климаты басым, жазда ыстық әрі жауынсыз, күзде және көктемде ылғалды, ал қыста салқын және жаңбырлы болады. Суық жылдары қар кейде жаууы мүмкін. Ливанда бұл қала көбінесе тұманды ауа райымен әйгілі.

Демография

Алей тұрғындарының алуан түрлілігімен ерекшеленеді, ол Ливанның барлық азаматтарын қамтиды. Алейдің тұрақты тұрғындарының басым бөлігі друздар. Бұл қала әлемдегі дрюздер саны бойынша ең ірі қала деп айтуға болады. Алей муниципалитетінің құрамында негізінен друздар (~30%) және үлкен христиандар азшылығы бар, ал Үлкен Алей аймағы көбінесе христиандармен қоныстанған, оның ішінде Кахале, Бсус, Бхамдун және Сук-Эль-Гарб сияқты қалалар басым түрде христиандық. Алей қаласынан емес, Алейде тұратын көптеген ливандықтар да бар, олардың көпшілігі жазда тұратын бай адамдар, ал қалғандары жақын маңдағы қалалардан, әсіресе Бхамдун, Сауфар, Абадиях, Шарун, Гхабун және Мадждел Баанадан келгендер. Персия шығанағы елдерінен келген маусымдық тұрғындардың көпшілігі де Персия шығанағы аймағының ыстығы мен ылғалдығынан қашу үшін мұнда жазғы үйлерге ие. 2011 жылдан бері қалаға сириялық босқындардың көптеп келуі байқалды.

Мәдениет және білім беру

Қалада 15 мектеп бар, оның 5-і мемлекеттік, ал 10-ы жекеменшік. Осы мектептердің арасындағы ең ірісі, ең көнесі және ең маңыздысы – Алейдегі Универсалды колледж (УКА), ол елдегі ең жақсы мектептердің бірі саналады. Ол 1907 жылы Шабл Хури салған. Қалада 2 университет бар: Ливан университетінің Экономика ғылымдары және Бизнес басқару факультеті және Заманауи бизнес және ғылым университеті (MUBS). Сонымен қатар, Алейдің жанындағы Сук Аль-Гарбта орналасқан Баламанд университеті де бар, ал жақын жердегі Бхамдун қаласында Америка ғылым және технология университеті (AUST) орналасқан. Алейде төрт аурухана бар: Алейдің Ұлттық ауруханасы (30 төсек), Аль-Иман ауруханасы (52 төсек), Аль-Чехайеб ауруханасы (20 төсек) және Аль-Уюн ауруханасы, ол офтальмология саласында маманданған.