Кіріспе
17 ғасырдағы ауа ластануы туралы трактат "Fumifugium" немесе, Джон Эвелиннің 1661 жылы Лондонда жарияланған памфлеті. Бұл ауа ластануы туралы белгілі ең ерте еңбектердің бірі және жарық көргеннен кейін үш жарым ғасырдан астам уақыт өткен соң да осы тақырыптағы әдебиетке маңызды үлес деп есептеледі. Хат Англия королі Чарльз II-ге жолданған және орта ғасырлардан бастау алатын астананың ауа ластануы мәселелерін талқылайды. Эвелин грек философтарына сілтеме жасайды, олар ауа ластануы адам денсаулығына зиян келтіре бастағанға дейін ауаның жердің бастауы және жанның негізгі заты деп сенген. Эвелиннің айтуынша, "теңіз көмірі" деген ат өте орынды болған, себебі ол Ньюкаслдан теңіз арқылы жеткізілген. Ол жаққанда, құрамындағы күкірттің көп болуынан қорқынышты жағымсыз иіс шығарған. Памфлет ағаш, әсіресе хош иісті ағаштарды жағудың өкпеге зиян келтірмейтінін ұсынады және астананың сыртына, атап айтқанда әк өртеу және сыра қайнату сияқты ластануды қатты тудыратын өнеркәсіптерді көшіруді ұсынады.
Fumifugium, or, is a pamphlet published in London, 1661 (see 1661 in literature), by John Evelyn. It is one of the earliest known works on air pollution and is still considered a significant contribution to the literature on the subject over three and half centuries after its publication. The letter was specifically addressed to King Charles II of England and discussed problems with the capital's air pollution dating back to medieval times. Evelyn refers to Greek philosophers, who once believed that air was the principle of the earth and primary substance of the soul up until the time that air pollution began to cause ill health. </blockquote>
The sea coal to which Evelyn referred was appropriately named because it came by sea from Newcastle. When burned, it gave off a terrible smell because of high amounts of sulfur in its composition. The pamphlet suggests that burning wood, particularly aromatic woods, will be less harmful to the lungs and recommends relocating some of London's more polluting industries outside the capital, in particular lime burning and brewing.
Құрылымы мен мазмұны
Фумифугиум үш бөлімнен тұрады: проблеманың түсіндірілуі, ұсынылатын шешім және Лондон ауасын жақсарту жолы.
Бірінші бөлім
Эвелиннің хатының бірінші бөлігі Лондонның ауаның ластануының мән-жайларын және оның адам денсаулығына тигізетін әсерін егжей-тегжейлі сипаттайды. Ал ерте заман тарихы саласындағы маман Марк Дженнер «Фумифугиумды» «экологиялық алаңдаушылықтың ерте мысалы» деп қарастыру «әлде де қарапайым» екенін айтады; оның пікірінше: «Евелиннің 1660 жылдардағы Лондонның түтін ластануы туралы танымал есебі жиі дұрыс түсінілмеген, ол негізінен Карл II-нің жаңадан қалпына келтіруімен байланысты саяси мәтін болды». Дженнердің сөзіне сүйенсек, «Фумифугиум» тек «саяси символизмге толы» және «1660 жылдар басындағы мақтау әдебиетімен тығыз байланысты» ғана емес, сонымен қатар Роберт Бойл мен Натаниел Хеншоутың еңбектерімен қоса, ауа зерттеуіне ғылыми қызығушылықтың артуының бір бөлігі де болып табылады.