Кіріспе

Эммет Кроуфорд (22 желтоқсан 1844 – 18 қаңтар 1886) – қатардан өсіп, офицер болған американдық әскер. Ол АҚШ кавалериясында генерал Джордж Круктың басшылығымен Аризона аймағында қызмет еткен кезімен ең көп танылды. 1886 жылғы қаңтарда Мексикада апачи басшысы Джеронимоны қуу кезінде қаза тапты.

Ерте өмір

Эммет Кроуфорд Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Уильям мен Джемима Кроуфордтың төрт ұлының екіншісі болды (АҚШ-тың 1850 жылғы халық санағы бойынша). Төрт бауырдың ең үлкені – Чарльз, одан кейін Эммет, Захария және ең кішісі – Генри. 1860 жылға қарай отбасы бөлініп кетті, Эммет, Захария және Джемима 1860 жылғы халық санағында жеке-жеке тұрып, бірақ әлі де Филадельфияда тіркелді. Уильям Кроуфорд 1860 жылғы Филадельфия халық санағында жоқ. Эммет Чарльз бен анасымен байланысын сақтап тұрса да, тек ағасы Захариямен (немесе Захари Т. Кроуфорд) жақын болды.

Азаматтық соғыс

Өзінің жасын жалғандап, 1861 жылдың мамыр айында армияға қосылу үшін Кроуфорд 71-ші Пенсильвания жаяу әскер полкіне тіркелді. Ол Потомак армиясының құрамында Антиэтам және Фредериксбург шайқастары сияқты көптеген шайқастарға қатысты. 1863 жылдың көктемінде Фредериксбургтің екінші шайқасында жараланған Кроуфорд сауығу үшін Филадельфияға жіберілді. Сауығу кезеңінде ол АҚШ-тың афроамерикандық әскерлеріне командирлік етуге тағайындалған ақ офицерлерді даярлауға арналған алғашқы офицерлік мектепке қатысты. 1864 жылдың маусым айында қызметке оралған Кроуфорд және оның ағалары Чарльз мен Закари 197-ші Пенсильвания жаяу әскер полкіне қайта тіркелді. Кроуфорд афроамерикандық әскерлердің бірінші лейтенанты болып тағайындалды, бірақ 1864 жылдың қыркүйегіне дейін жаңа қызметке тағайындалмады. Соғыс аяқталған кезде Кроуфорд Кентукки штатының Боулинг-Грин қаласындағы 13-ші афроамерикандық артиллерия полкіне тағайындалды.

Форт-Верде

Кроуфорд қызметте қалу үшін ұсынылды және 1866 жылдың ақпан айында Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласында 37-ші түрлі-түсті жаяу әскерде екінші лейтенант болып тағайындалды. Ол 1860-шы жылдардың соңындағы соғыстан кейінгі армияны қысқарту кезеңінде қызметін сақтап қалды және 1871 жылдың 2 қаңтарында 3-ші кавалерияға бірінші лейтенант ретінде бекітілді. Ол Аризона территориясының Тусоннан солтүстік жағындағы Форт-Вердеге жіберілді.

Сиук соғыстары

1872 жылдың 2 қаңтарында 3-ші ат әскері Небраска және Вайоминг территориясындағы сиу тайпаларымен күресу үшін солтүстікке жіберілді. Кроуфорд Форт Д. А. Расселлде (кейін Ф. Э. Уоррен әуе күштері базасы) орналасты. Оның ротасы 1874 жылдың наурыз айында Дж. Дж. Савиллге көмек көрсету үшін Қызыл Бұлт агенттігіне жіберілді. Олар құрған лагерь Робинсон лагері деп аталды, кейін Форт Робинсон болып өзгертілді. 1874 жылдың қараша айында Кроуфорд пен оның ротасы Сидней казармасына ауыстырылып, Небраскада түрлі қызметтерде болды. 1876 жылдың жазында генерал Джордж Крук басқаратын 3-ші ат әскері, сиу тайпаларын резервацияға қайтару мақсатымен жүргізілген үш бағытты әрекеттің бір бөлігі ретінде Монтана территориясына жіберілді. Басқа екі командир – генерал Джон Гиббон және подполковник Джордж Кастер. 1876 жылдың 17 маусымында Круктың әскеріне Роузбуд-Крикте сиу тайпалары шабуыл жасады. Алты сағаттық шайқастан кейін Крук шартты жеңіске жетіп, базалық лагеріне қайтты. 25 маусымда, шамалы ғана қашықтықта, Кіші Бигхорн өзені бойында подполковник Кастер мен оның тікелей бағыныстағылары Кіші Бигхорн шайқасында қаза тапты. 1876 жылдың соңында Кроуфорд Мэриленд штатының Балтимор қаласында екі жылға рекруттерлік қызметке тағайындалды. Ол 1878 жылдың соңына дейін Небраскадағы 3-ші ат әскеріне қайта оралды. Ол Шеридан лагерінде, Робинсон фортында, содан кейін Д. А. Расселл фортында орналасты.

Форт Томас

1882 жылдың көктемінде 3-атқыштар полкі апачтармен күресу үшін Аризонаға жіберілді. Кроуфорд Сан-Карлос апачи үндістерінің резервациясының жанындағы Форт-Томасқа тағайындалды. 1882 жылдың қыркүйегінде генерал Крук Кроуфордты Сан-Карлоста әскери комендант ретінде тағайындады, онда ол азаматтық агентпен бірлесіп бейбітшілікті сақтауға және үндістердің өздерін-өздерімен қамтамасыз етуіне көмектесуге тиіс болды. Ол апачтарды барлаушы ретінде әскери қызметке шақырып, оларды даярлады. Оған 6-шы атқыштар полкінің лейтенанты Чарльз Б. Гейтвуд және 3-ші атқыштар полкінің лейтенанты Бриттон Дэвис көмектесті. 1883 жылғы әскери наурызда апачи барлаушыларының қабілеті дәлелденді. Кроуфордтың апачтарға әділ қарауы агент П.П. Уилкокспен келіспеушілікке алып келді. Осыдан кейін Кроуфорд Техасқа ауысу туралы өтініш берді, бірақ бір айдан соң оны Джеронимо мәселесін шешу үшін қайта шақырды.

Апач соғыстары

Мексикамен шекарадан өту туралы келісімге қол қойылғаннан кейін Джеронимо ат әскерімен Мексикаға қарай бет алды. Олар 1885 жылдың көктемін Джеронимоны қолға түсіруге жасалған сәтсіз әрекеттермен өткізді. Форт-Боуиге қайта оралғаннан кейін Кроуфорд тек апачи барлаушыларымен, Том Хорнмен (барлаушылардың азаматтық басшысы), үш офицермен – лейтенант Марион Мауспен, лейтенант Самсон Л. Фейсонмен және лейтенант Уильям Шиппен, сондай-ақ хирург доктор Дэвиспен бірге жолға шықты. 1885 жылдың 11 желтоқсанында олар Мексика шекарасын өтті, ал шекаралық келісімге сәйкес Кроуфорд Мексика билігіне олардың жауды қуа жүргендерін хабарлады, содан кейін қиын-қыстау Сиерра-Мадрес тауларына қарай жол тартты. Апачи барлаушылары Джеронимоның ізіне түсіп, 1886 жылдың 9 қаңтарында оның лагерін табады. Олар түн бойы із кешіп, ертесіне таңда шабуыл жасап, сәттілікке жетті. Джеронимоның тобы қашып кетіп, барлық мал, азық-түлік және жамылғыларын қалдырып кетті. Джеронимо Кроуфордқа сөйлесу үшін қарт әйелді жіберді, ал ертесіне таңда кездесуге уағдаласты. Келесі күні таңда Сахуарипа ауданының Теопари елді мекенінде Маурисио басқаратын мексикалық жалдамалы әскерлер шабуыл жасады. Осы Маурисио алты жыл бұрын Викторио апачисын Три Кастиллос шайқасында (29.91°С 105.82°Б) атып өлтірген еді. Кроуфорд оларды тоқтатуға ақ матамен әрекеттенді, бірақ оққа ұшты. Апачи барлаушыларының бірі – Датчи, жан сақтап қалған Кроуфордты қауіпті жерге алып шығып, оны атып өлтірген мексикалықты өлтірді. Сондай-ақ ол мексикалық командирді де өлтірді. Кроуфорд бірден көз жұмбады деп айтуға болмайды, бірақ ол есін жимай қалды. 13 қаңтарда лейтенант Маус Джеронимомен кездесіп, оның тобының бір бөлігінің тапсырылуын және Джеронимоның екі ай ішінде генерал Крукпен кездесуі туралы келісімге келді. Маус жараланған Кроуфордты шекараға дейін жеткізді, бірақ 18 қаңтарда ол қайтыс болды. Оның денесі шағын Накори Чико ауылына жерленді. Кроуфордтың өлімі АҚШ пен Мексика арасында екінші соғысқа ұласқанға жақын болды, бірақ ресми тыңдаудан кейін одан әрі шаралар қабылданбады. Генерал Крук келісілгендей Джеронимомен кездесті, бірақ Джеронимо қайтып оралмады. Осы оқиғадан кейін Крук отставкаға кетті, ал Джеронимо қыркүйекке дейін қолға түспеді. Кейін Крук Кроуфорд өлмеген болса, Джеронимоның берілуін және апачтардың қанды шабуылдарын тоқтатуға қол жеткізер еді деп мәлімдеді.

Жерлеу

Кроуфордтың денесі эксгумацияланып, оның кіші інісі Закари тұратын Небраска штатының Керни қаласында қайта жерленді. Эммет үйленбеген, ал Закари мен оның отбасы оның ең жақын туыстары еді. Бұл Небраска тарихындағы ең ірі жерлеу рәсімі болды. 1908 жылы Кроуфордтың бұрынғы әріптестері, соның ішінде көптеген генералдар, оның ең жақын туысы, қайын сіңлісі Кэролайн Кроуфордтың рұқсатымен оның денесін Арлингтон ұлттық зиратына көшіруге рұқсат алды. 1908 жылдың 1 желтоқсанында толық әскери салтанатпен Эммет Кроуфордтың денесі мәңгілікке жерленді. Оның қабірі генерал Круктың мазараттарынан төмен орналасқан және мәрмәр обелискпен белгіленген.

Мұра

1886 жылы құрылған Небраска штатының Кроуфорд қаласы Эммет Кроуфордтың құрметіне аталған. 1986 жылы Закари Кроуфордтың ұрпақтары қаланың 100 жылдығын тойлауға шақырылып, мерейтойлық шерудің басшылары болды. Оның қалған ұрпақтары бүгінгі күнге дейін Небраскада тұрып келеді. Колорадодағы Форт Кроуфорд та 1886 жылы оның есімімен аталған.

Әр түрлі

Эмет Кроуфорд туралы көптеген кітаптарда айтылады, ол Үнді соғыстарының оқиғаларын қамтиды және көптеген далалық суреттерде көрсетілген. Форт Робинсондағы бастапқы сарайлардың бірі оның құрметіне аталған. 1979 жылғы «Мырза Хорн» телефильмінде оны Джереми Слейт сомдады, ал оның ойдан туған әпкесін Карен Блэк бейнеледі.