Польская подводная лодка «Sęp» времён Второй мировой войны
ORP Sęp (1938)
🇵🇱 WWII кезіндегі польшалық "Sęp" (Қарға) теңіз асты қайығы туралы мақала. Салу кешігулері, Германияның ықпалы және Польшаға ертерек жеткізілуі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ORP Sęp – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польша Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен поляк суасты кемесі. Польша тілінде оның аты – "Қарға" деген мағынаны білдіреді.
Polish submarine
ORP Sęp was an serving in the Polish Navy during World War II. In Polish her name means Vulture.
Құрылыс
Голландияның Ротердамсхе Дрогдок Маатшаппий кеме құрылыс компаниясында салынған, ол 1936 жылдың қараша айында жатаққа салынып, 1938 жылдың 17 қазанында суға жіберілді. 1939 жылдың басында кеменің құрылысын қадағалап отырған поляк тобы құрылыстың айтарлықтай баяулағанын байқады, оны неміс агенттерінің іс-әрекеттерімен байланыстырды. Немістің Нидерландыға жасаған қысымы осы елдің кемені поляктарға тапсыруына кедергі келтіруі мүмкін деген қорқыныштан, кемені жоспарланған мерзімнен бұрын Польшаға әкелуге шешім қабылданды. 2 сәуірде кеме голланд туын көтеріп, поляк теңізшілері мен голланд техниктерінен құралған экипажымен Норвегияның Хортен қаласында теңіз сынақтарына шықты. Сынақтар аяқталғаннан кейін поляк экипажы кемеге (кемедегі голланд техниктерінің қарсылығына қарамастан) бақылауды алды, поляк туын көтерді және Хортеннен шығып, порттың сыртында поляк эсминецімен кездесуге бет бұрды. Норвегияда екі голланд жұмысшысынан басқа барлығы жағалауда қалды. "Бурзадан" суасты кемесі қосымша экипаж мен жабдықтар алды, содан кейін оның сүйемелдеуімен Польшаға жол тартты. Жолда кеменің дизель отыны таусылып, оны эсминец сүйреуге мәжбүр болды. 18 сәуірде "Сәп" Гдыняға келді, электр қозғалтқыштарымен портқа кірді және ресми түрде Польша теңіз күштеріне қабылданып алынды. Қалған екі голланд техникасы босатылып, үйлеріне қайтуға рұқсат берілді. Кеменің жабдықталуы Польшада жалғасты, голландтармен қарым-қатынас "қарақтан" кейін жақсарғаннан кейін Нидерландыдан бөлшектер келіп түсті, бірақ соғыс басталғанға дейін аяқталмады, сондықтан кеме 1939 жылдың қыркүйегінде толық дайындыққа ие болған жоқ. Роттердамға барып, жабдықтауды аяқтау туралы мәселе қарастырылды, бірақ соғыс басталғаннан кейін бұл жоспар орындалмады.
Built at the Dutch shipyard Rotterdamsche Droogdok Maatschappij, she was laid down in November 1936 and launched on 17 October 1938. In early 1939 the Polish team supervising the building of the ship noticed a significant slowdown in her construction, which it attributed to the action of German agents. Because of fears that German pressure on the Netherlands would prevent that country from delivering the ship into Polish hands, it was decided to bring the ship to Poland earlier than scheduled. On 2 April, the ship left for deep water sea trials in Horten, Norway, with a crew of Polish sailors and Dutch technicians, under the Dutch flag. After completing the trials, the Polish crew took control of the ship (against the will of the Dutch technicians on board), raised the Polish flag and left Horten to rendezvous with the Polish destroyer outside the harbour. All but two Dutch workers were left ashore in Norway. From Burza the submarine received additional crew and supplies, then sailed under her escort to Poland. On the way the ship ran out of diesel fuel and had to be taken in tow by the destroyer. On 18 April Sęp arrived in Gdynia, entering the harbour on her electric engines, and was officially commissioned into the Polish navy. The remaining two Dutch technicians were released and allowed to return home. The fitting out of the ship continued in Poland, with parts arriving from the Netherlands after the relations with the Dutch were repaired following the "hijacking", but was not finished before the war broke out, hence the ship was not at full readiness in September 1939. A visit to Rotterdam to finish the fitting out was contemplated but the outbreak of war prevented it.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Сәп соғыс басталғанға дейін бірнеше күн бұрын Хел теңіз портына кірді, оған командалық жасаған к.м.д.р. п/р. Владислав Саломон. 1 қыркүйекте, соғыс басталған күні, су асты кемесі «Вёрек» жоспарына сәйкес патрульдік аймағына кірді. 2 қыркүйекте ол неміс эсминці Z14 «Фридрих Ин»ға бір торпедамен шабуыл жасады, бірақ сәтті болмады. Эсминец қарсы тереңдік зарядтарымен жауап берді, ол су асты кемесіне зақым келтіріп, судың ағып кетуіне себеп болды. 3 қыркүйек күні кешке Сәп су бетінде жүзген кезде неміс су асты кемелері екі рет шабуыл жасады. 19.51-де U-18 поляк су асты кемесіне торпеда атып, бұл, әдетте Сәп болған, бірақ өтпеді. Содан кейін U-14 байқалмай жақындап, шамамен 20.40-та бір торпеда атып, дереу суға батып кетті. Көптеген деректерге сәйкес, магниттік қозғалтқыш істен шығып, торпеда нысанаға жетпес бұрын жарылып, оған зақым келтірген, алайда поляк құжаттары жарылыс корпуска жақын болғанын және ешқандай зиян тигізбегенін көрсетеді. Ян Бартельскийдің талдауына сәйкес, торпеда Сәптің жоғары жылдамдығына байланысты өтпеген. Бірақ бұл неміс пропагандасына су асты кемесі батып кеткен деген сенімді қалыптастырды. Неміс су асты кемелері жылдам және жақсы қаруланған поляк кемелерімен тікелей қақтығысқа түскімді болмады, сондықтан олар асығыс шараларға барыпты. Оның орны жауға анық білінгендіктен, су асты кемесі тағайындалған аймағынан шығып, Готланд аралдарына қарай жүзе бастады. Келесі бірнеше күнде ол Швеция жанында жаумен кездеспей жұмыс істеді, экипажы зақымды жөндеуге тырысты, ал капитаны базаға оралып, қосымша жөндеу жұмыстарын жүргізуге рұқсат сұрады, бірақ рұқсат берілмеді. 13 қыркүйекте су асты кемесі Англияға қарай жүзуге рұқсат беретін бұйрық алды, әйтпесе бейтарап швед портында тұруға рұқсат етілді. Экипаж бастапқыда Англияға жүзуді шешті, бірақ келесі бірнеше күнде кеменің жағдайы нашарлап, суға батқанда кемеге су көп мөлшерде кіріп, суға батудың өзі 30 минутқа дейін созылды, бұл Англияға бару жолында неміс патрульдерінен сәтті өту үшін қабылдауға болмайтын уақыт еді. 15 қыркүйекте командирі Швецияға жүзуді шешті. 17 қыркүйекте су асты кемесі Стокгольм жанында пайда болып, жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін портына кіруге рұқсат сұрады. Жөндеу жұмыстарының ауқымы соншалықты үлкен болғандықтан, оларды халықаралық құқық бойынша белгіленген мерзімде аяқтау мүмкін болмады, сондықтан су асты кемесінің командирі кемені швед билігіне беруге шешім қабылдады. Қыркүйектің соңында кеме қарусыздандырылып, оның қозғалтқыш жүйесі істен шығарылды. 1940 жылдың басында Швеция Сәпті және басқа екі тұтқынға алынған поляк су асты кемелерін босатып, қажетті жөндеуден кейін Ұлыбританияға жіберуге тырысты. Алайда, Германияның соғыстағы табыстары, әсіресе Норвегияны басып алуы, Швецияның мұндай қадамға рұқсат беру мүмкіндігін азайтты. Соғыс барысында поляк су асты кемелері әртүрлі швед порттарына көшірілді, тіпті техникалық қызмет көрсету жұмыстарын алды, бірақ оларға кете беруге рұқсат берілмеді.
Sęp sailed into the naval port of Hel a few days before the war started, commanded by kmdr ppor. Władysław Salamon. On 1 September, the first day the war, the submarine took up her patrol sector in accordance with the Worek Plan. On 2 September she attacked a German destroyer German destroyer Z14 Friedrich Ihn with a single torpedo which missed, with the destroyer responding with heavy depth charging which damaged the submarine, causing water leaks. On 3 September in the evening Sęp was attacked twice by German submarines, while on a surface. On 19.51 U 18 fired one torpedo at a Polish submarine, which was most probably Sęp, but missed. Next, U 14 approached undetected, fired one torpedo at about 20.40, and quickly dived. There is a common version, that a magnetic primer failed, and the torpedo blew up before the target, damaging it, however Polish documents prove, that an explosion was detected well behind the stern, and made no harm. According to an analysis by Jan Bartelski, the torpedo missed because of a greater speed of Sęp. It however made German propaganda believe, that the submarine was sunk. German submarines did not want to risk a surface combat with faster and better armed Polish ships, hence they undertook hasty actions. With her position clearly revealed to the enemy, the submarine left her assigned sector and began to sail in the direction of Gotland Island. Over the next few days she operated without contact with the enemy in the vicinity of Sweden, her crew trying to repair the damage, and her captain requesting permission to return to base in order to carry out more repairs, which was denied. On 13 September the submarine received orders permitting her to sail to England if possible, and otherwise to be interned in a neutral Swedish port. The crew at first decided to sail for England but over the next few days the ship's condition deteriorated further, with serious leaks into the ship when submerged, and the submerging itself taking up to 30 minutes, unacceptably long if the ship was to successfully pass through German patrols on the way to England. On 15 September her commander decided to sail for Sweden. On 17 September the submarine appeared off Stockholm and requested permission to enter the harbor to carry out repairs. These were clearly so extensive that they could not be finished in the limited time allowed under international law, so the submarine's commander decided that the ship should be interned by the Swedish authorities. In late September the ship was disarmed and her propulsion systems disabled. In early 1940 attempts were made for Sęp and the two other interned Polish submarines to be released by Sweden and allowed to proceed to Britain, after necessary repairs. However, with German wartime successes, particularly the German occupation of Norway, the possibility of Sweden allowing such a move receded. The Polish submarines were moved around various Swedish ports in the course of the war, and even received maintenance work, but were not allowed to leave.
Соғыстан кейінгі қызмет
Соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылғы 23 маусымда Польша әскери комиссиясы Швецияға келіп, интернирленген су асты кемелерін Польшаға қайтаруды ұйымдастырды. 5 қыркүйекте су асты кемелері ресми түрде Польшаның бақылауына қайтып келді, жөндеу жұмыстарынан кейін 21 қазанда Швециядан шығып, 25 қазанда Польша жағалауына жетті. 1945 жылғы 30 қарашада «Сюп» қайтадан ресми түрде Польша Әскери-теңіз күштеріне қосылды. 1946 жылы ол совет калибрлі торпедалармен және зеңбіректермен қайта жарақтандырылды. 1951 жылы сегіз экипаж мүшесі кемемен Швецияға дезертирлеуді жоспарлаған деп айыпталды және сталиндік сот процесінде сотталды. 1959 жылы польшалық фильмде кеме оның өзімен бірдей су асты кемесін бейнелеу үшін пайдаланылды. 1959 жылы су асты кемесі оқу кемесіне айналды. Ол соғыстан кейінгі Польша Әскери-теңіз күштерінің ең ірі су асты кемесі болып 1962 жылға дейін қалды, ол кезде төрт советтік су асты кемесінің біріншісі пайдалануға берілді, олар шамамен бірдей өлшемде болды. 1964 жылы кемеде ауыр өрт болды (8 экипаж мүшесі қаза тапты), содан кейін ол жөнделді, бірақ толыққанды жұмыс істемеді. 1969 жылы кеме су астында жүзген кезде тағы да апатқа ұшырады. Кеме 1969 жылғы 15 қыркүйекте қызметтен шығарылды және 1972 жылы жаратылды. 2002 жылы Польша Әскери-теңіз күштері Норвегиядан алынған екінші ORP «Сюпті» пайдалануға берді.
After the war ended, on 23 June 1945 a Polish Military Commission arrived in Sweden to arrange for the return of the interned submarines to Poland. On 5 September the submarines officially returned to Polish control, and after repair work left Sweden on 21 October, and reached the Polish coast on 25 October. On 30 November 1945 Sęp was again officially commissioned into the Polish Navy. In 1946 she was rearmed with Soviet caliber torpedoes and guns. In 1951 eight crew members were accused of plotting to defect with the ship to Sweden, and were prosecuted in a Stalinist show trial. In a 1959 Polish film the ship was used to portray her twin In 1959 the submarine became a training ship. She remained the largest submarine of the postwar Polish Navy until 1962 when it commissioned the first of four Soviet built s, which were of similar size. In 1964 she suffered a serious fire (8 crewmembers died), after which she was repaired, but was not fully operational. In 1969 the ship suffered another accident while submerged. The ship was decommissioned on 15 September 1969 and subsequently scrapped in 1972. In 2002 the Polish Navy commissioned the second ORP Sęp, a obtained from Norway.