Кіріспе
АҚШ президенті Джон Ф. Кеннединің (JFK) қазасын фотоға түсірген американдық фотожурналист Джеймс Уильям "Айк" Альтгенс (28 сәуір 1919 – 12 желтоқсан 1995) – американдық фотожурналист, фоторедактор және Далласта орналасқан Associated Press (AP) ақпарат агенттігінің тілшісі. Альтгенс АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедидің (JFK) қазасы кезінде түсірген суреттерімен танымал болды. Ол AP-дегі мансабын 19 жасында бастады, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметке шақырылды. Әскери қызметтен кейін Альтгенс Далласқа оралып, үйленді. Ол жақын арада AP-нің жергілікті бюросында жұмысын жалғастырып, ақырында аға редактор болып тағайындалды. Альтгенс 1963 жылғы 22 қарашада AP-нің тапсырмасымен екі тарихи суретті түсірді. Екінші суретінде бірінші ханым Жаклин Кеннеди президенттік лимузиннің арт жағында, ал құпия қызмет агенті Клинт Хилл лимузиннің бамперінде бейнеленген. Бұл сурет әлемдік газеттердің бірінші беттерінде жарияланды. Бірнеше күннен кейін Альтгенстің түсірген алдыңғы суреті дау тудырды, себебі адамдар күдікпен қарап, Джон Ф. Кеннедиге оқ атып шабуыл жасады деген айыппен ұсталған Ли Харви Освальдтың Техас мектеп кітапханасының есігінде көрінетініне күмәндана бастады. Альтгенс AP-де 40 жылдық еңбек еткен кезеңінде қысқа уақыт киноактер және модель ретінде де жұмыс істеді, ол 1979 жылы аяқталды. Кейінгі жылдары ол жарнамалық өнімдерді таныстырумен айналысып, сондай-ақ қастандық туралы зерттеушілерден келетін хаттарға және өтініштерге жауап берді. Альтгенс пен оның әйелі Клара 1995 жылы Далластағы үйлерінде шамамен бір уақытта қайтыс болды. Екеуі де ұзақ аурудан зардап шеккен, ал полиция бұзылған пештен шыққан удыңнан уланып қайтыс болуы мүмкін деген болжам жасады.
James William "Ike" Altgens ('/ɑː//l//t//.//g//ən//z/; April 28, 1919December 12, 1995) was an American photojournalist, photo editor, and field reporter for the Associated Press (AP) based in Dallas, Texas, who became known for his photographic work during the assassination of United States President John F. Kennedy (JFK). Altgens was 19 when he began his AP career, which was interrupted by military service during World War II. When his service time ended, Altgens returned to Dallas and got married. He soon went back to work for the local AP bureau and eventually earned a position as a senior editor. Altgens was on assignment for the AP when he captured two historic images on November 22, 1963. The second, showing First Lady Jacqueline Kennedy toward the rear of the presidential limousine and Secret Service agent Clint Hill on its bumper, was reproduced on the front pages of newspapers around the world. Within days, Altgens' preceding photograph became controversial after people began to question whether accused assassin Lee Harvey Oswald was visible in the main doorway of the Texas School Book Depository as the gunshots were fired at JFK. Altgens appeared briefly as a film actor and model during his 40 year career with the AP, which ended in 1979. He spent his later years working in display advertising, and answering letters and other requests made by assassination researchers. Altgens and his wife Clara died in 1995 at about the same time in their Dallas home. Both had suffered from long illnesses, and police said poisoning by a malfunctioning furnace also may have contributed to their deaths.
Ерте өмір және мансап
Айк Альтгенс 1919 жылғы 28 сәуірде Техас штатының Даллас қаласында Вилли Мей (Питчфорд) Альтгенс, үй шаруасымен айналысатын анасы, және Дж. Х. Альтгенс, машина жасаушы әкесінің отбасында дүниеге келді. Оның Мэри деген кіші қарындасы болған. Альтгенс бала кезінде жетім қалды және жесір тәтесі тәрбиеледі. Ол 1938 жылы, Солтүстік Даллас орта мектебін бітіргеннен кейін 19 жасында Associated Press (AP) агенттігіне жұмысқа орналасты. Альтгенс мансабын түрлі тапсырмаларды орындаудан және кейбір спорт жазбаларын жазудан бастады. Ол фотосуретке бейімділігін көрсетті және 1940 жылы сымфото кеңсесіне жұмысқа жіберілді. Альтгенстің мансабы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Жағалау күзетіндегі қызметімен тоқтап қалды; ол сол кезде радиохабаршы ретінде қосымша жұмыс істеді. Әскери қызметтен Далласқа оралғаннан кейін, 1944 жылдың шілдесінде Клара Халлибертонға үйленді. Альтгенс 1945 жылы AP-ге қайта оралып, жаңалықтар бюросына тағайындалды. Ол сонымен қатар Оңтүстік методистік университетінде кешкі сабақтарға қатысып, журналистика мамандығы бойынша сөйлеу өнері бакалавры дәрежесін алды. 1959 жылдан бастап Альтгенс кейде кинофильмдерде, теледидарда және баспа жарнамаларында актер және модель ретінде пайда болды. Джеймс Альтгенс ретінде белгілі болған ол 1960 жылы төмен бюджетті ғылыми-фантастикалық триллер «Уақыт кедергісінен тыс» (Beyond the Time Barrier) фильмінде Ллойд Паттерсон хатшысының рөлін ойнады; оның рөліне фильмнің соңғы диалогы кірді. Альтгенстің актерлік мансабына 1963 жылғы «Бос, ақ және 21» фильміндегі куәгер рөлі, сондай-ақ 1964 жылғы «Ли Харви Освальдтың іс процесі» фильміндегі куәгер рөлі (өзі емес) де кірді. Альтгенс 1961 жылы Перрин әуе базасында президент Кеннедидің суретін AP үшін түсірді. Кеннеди және оның ізашары Дуайт Д. Эйзенхауэр қараша айында Техас штатының Бонхам қаласына АҚШ Өкілдер палатасының үш мәрте спикері болған Сэм Рэйберннің жерлеу рәсіміне қатысу үшін сапарлады. Сол күні ертерек Альтгенс Далластағы Mercantile National Bank ғимаратының 29-қабатына көтеріліп, лифттегі өрттен жас қызды құтқаруды жазған жалғыз фотожурналист болды.
Дили Плазада
1963 жылғы 22 қарашада Алтгенс Далластағы AP кеңсесінде wirephoto редакторы ретінде жұмыс істеуге жоспарланған. Оның орнына ол "үш қабатты эстакадаға" (Дили Плазаның батыс жағында Елм, Мейн және Коммерция көшелерінің бірігетін жері, теміржол көпірі) барып, президент Кеннедиді Лав Филдтен Даллас сауда орталығындағы жоспарланған сөйлеуіне апаратын кортежді суретке түсіруді сұрады. Алтгенс сол күні далалық жұмыстарға тағайындалмағандықтан, әдетте жаңалықтарда қолданылатын моторлы жабдықтардың орнына жеке бір линзалы рефлекс камерасын алды. Алтгенс көпірден қолайлы камера бұрышын табуға тырысты, бірақ полицейлер бұл жеке меншік екенін айтып, оны кері қайтарды, ол алаңға көшті. Ол кортеждің Хьюстон көшесіне жақындаған кезде Мейн-стритте суретке түсіруді бастады және президенттік лимузиннің Хьюстонға оңға бұрылуын жақыннан түсірді. Содан кейін ол жабдықтар салынған сөмкесін алып, Елм-стрит бойындағы оңтүстік жағалауға қарай шөпте жүгіріп, Плазаның солтүстік галереясының қарсы жағында тоқтады. Алтгенс сол жерде алғашқы суретін түсірген кезде (Запрудер фильмінің 255-ші кадрымен бірдей уақытта) қатты дауыс естіді, бірақ ол дауысты фейерверктен шыққан деп ойлағандықтан, ешқандай реакция болмағанын есіне алмайды. Алтгенс Елм-стрит бойында екінші суретке түсіруге дайындалып тұрғанда, оқ атылғанын естіп, президенттің басына тигенін көрді. Алтгенс кейін камерасы фокусқа алынып, дайын болғанын, "бірақ Кеннедидің басы жарылып, маған шашырандылар тигенде, мен іс жүзінде қозғалмай қалдым. Дегенмен, көптеген журналистер мен суретке түсіруім керек еді, мен дайындалған суретке түсіруім керек еді. Бірақ мен оны істемедім", - деп жазды. Алтгенс есін жинады, ал оның келесі суреті бірінші ханымның көліктің багаж қақпағына қолын тигізіп тұрғанын, ал оның артында құпия қызмет агенті Клинт Хиллдің тұрғанын көрсетті, ал жүргіш жылдамдықты арттыра бастады. Бұл сурет әлемдегі газеттердің бірінші беттерінде тез арада жарияланды. Келесі маусымда миссис Кеннеди бұл суретті білетінін, бірақ оның іс-әрекеттерін есіне алмайтынын мәлімдеді. Кейін Хилл бұл сурет оны лимузиннің артындағы құпия қызмет агенті ретінде мәңгілікке таныстыратынын жазды. Оқ атыс тоқтағаннан кейін Алтгенс Елм көшесі мен теміржолдың арасындағы шөпті беткеймен бірнеше қарулы адамдардың жүгіріп келе жатқанын көрді; ол біреуді ұстау үшін көшеден өтіп, оқиғаны бақылады. Олар күдікті таба алмағаннан кейін Алтгенс ағыл-тегіл Хьюстон көшесіндегі "Даллас Морнинг Ньюс" ғимаратындағы AP wirephoto кеңсесіне хабарламасын жіберуге және пленканы дамытуға асықты. Ол жаңалықтар кеңсесіне қоңырау шалып, оқ жаралану туралы алғашқы жаңалықтардың біріне себеп болды.
Қосымша тапсырмалар
Суреттері wirephoto желісі арқылы таратылғаннан кейін, Альтгенс екінші фотографпен бірге Паркленд мемориалдық ауруханасына жіберілді. Кеннедидің денесі әлі де Лав-филдте орналасқан Air Force One ұшағына жеткізілгенше екеуі де Парклендте қалды. Альтгенс Дили Плазаға қайтып, диаграмма жасау үшін кісі өлтіру орнын суретке түсірді, содан кейін басқа AP фотографының жұмысын алу үшін Даллас қалалық әкімшілігіне жіберілді, ол күдікті, Ли Харви Освальдты ұстағанда түсірген суреттерді әкелуі керек еді. Ол күдіктіні тек осы жолы ғана көрді, және Альтгенс Освальдтың жан-жақты тексерілгенін байқады деп ойлады.
Ли Харви Освальдқа ұқсайтын адам
Кеннедиге жасалған қастандықтың алдынан он күн өткен соң, Далластағы Associated Press хабарлағандай, Альтгенстің Елм-стритте түсірген алғашқы суреті кітап қоймасының басты кіреберісінде тұрған бір ер адамның айыпталушы кісі өлтіруші Ли Харви Освальдқа ұқсас екенін байқаған адамдардың назарын аударды. Бұл бақылаушылар Освальд Кеннедиді өлтіре алды ма деген сұрақ қойды, себебі ол ғимараттың алтыншы қабатынан есікке жетпес еді. Хабарламада қойманың басшысы Рой Трулидің айтуынша, суреттегі адам Освальд емес, басқа бір қызметкер, Билли Нолан Лавлэди еді. Федералдық Тергеу бюросы (ФБР) AP агенттігіне суретті тексеріп, Лавлэди екенін анықтағанын мәлімдеді. 1964 жылдың 24 мамырында, оқ жарылғаннан кейін алты ай өткен соң, New York Herald Tribune Альтгенс туралы хабарлады – «онжылдықтың ең даулы суретіне» жауапты адам және Кеннедиге оқ аталған кезде президенттік лимузиннің жанында тұрған санаулы адамдардың бірі – оны ФБР немесе Уоррен комиссиясы сұраққа тартпаған. Келесі күні Чикагодағы American газетінде де осы пікір айтылды. ФБР тергеушілері Альтгенсті сегіз күннен кейін, 1964 жылдың 2 маусымында сұхбатқа шақырды; ол 22 шілдеде Уоррен комиссиясының алдында куәлік берді. Осы кезде Альтгенс Освальдқа ұқсайтын адамды білген; Лавлэдиге Herald Tribune газеті үшін сұхбат алынған еді, және Альтгенс олардың да байланысқа түскенін айтты. Ол қойма қызметкерлерін қатыстырған тапсырмаларға қатыспағанын, сондықтан айтатын ештеңесі жоқ екенін мәлімдеді. Комиссия өкілдері Альтгенстің суретіндегі адамның кім екенін анықтау үшін бірнеше қойма қызметкерлерімен сұхбаттасты; тыңдауларда Лавлэдидің сол жерде болғанын айтқан бес адамның және суретте оны тікелей таныған үш адамның (оның ішінде Лавлэдидің) куәліктері қарастырылды. Ақырында комиссия Освальдтың есікте болмағанына көз жеткізді. 1978 жылы Қастандықтар жөніндегі Өкілдер палатасының комиссиясы бірнеше бейне және қозғалыс суреттерін, соның ішінде Альтгенс суретінің кеңейтілген нұсқасын зерттеді. Комиссия да Лавлэдидің қойма есігіндегі суреттегі адам екеніне қорытынды жасады. Ресми тұжырымдар қастандықтың 50 жылдан астам уақыттан кейін де ғалымдар мен теория жасаушылар тарапынан талқыланып келеді. Мұндай теория жасаушылардың бірі, Техас штатының жазушысы Джим Марс, көптеген зерттеушілер Лавлэдиді Альтгенс суретіндегі адам ретінде қабылдауға дайын екенін жазды. Кейін ол басқалардың мұндай қабылдауға қарсы екенін жазды.
Тарих куәсі
Олтгенс 1963 жылғы 22 қарашада екі AP хабарламасында есімдері тізілді. Ол бастапқыда екі оқ атылғанын естігенін хабарлады, бірақ біреулер фейерверк жарып отыр деп ойлаған. 25 қарашадағы мақала үшін Олтгенс оқ атылған жерді кейін ғана білгенін, бірақ олардың президенттік кортеж тұрған жерге қарама-қарсы, Елм-стриттің екінші жағынан келгенін айтты. 1964 жылы Олтгенс Уоррен комиссиясының алдында куәлік берді және одан оқ ату туралы, оның қайдан келгенін білесіз бе деп сұрады. Ол Дили Плазада атылған оқтардың санын қадағалап отырмағанын, себебі оларды фейерверк деп ойлаған, бірақ кем дегенде екеуіне сенімді болды. Олтгенс Кеннеди алған жаралар соңғы оқ кітап сақтау ғимаратынан атылғанын көрсетеді деп ойлады, бірақ ол бұл туралы нақты айта алмады. 1967 жылы CBS телеарнасы онымен сұхбаттасқанда Олтгенс басына атылған оқ Кеннедидің кортежінің артынан келгені анық болғанын, "себебі ол оның алға қарай секіріп, орындықтан түсіп кетуіне себеп болды" деді. Ол оқ атылғаннан кейін "бұршақ аймағындағы" қылықтардың өзін қызық сезінгенін, өйткені ол кісі өлтірушінің сол жерге жету үшін өте жылдам болуы керек деп ойлаған.
Клей Шоудың соты
Аудандық прокурор Джим Гаррисон 1969 жылы бизнесмен Клей Шоудың Кеннедиді өлтіруге қатысты сөз байласуы бойынша сотқа қатысу үшін Альтгенсті Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына шақырды. Авиабилет ақысын төлеу үшін 300 АҚШ доллары көлемінде чек жіберілді, бірақ Альтгенс баруға құштар емес еді; ол Гаррисонның тек өзінің мүддесі үшін әрекет етеді деп ойлады. Біраз уақыттан кейін Альтгенс және бұрынғы Техас губернаторы Джон Коннелли Хьюстон қаласында кездейсоқ кездесті. Коннелли Альтгенске өзі де куәлік беруге шақырылғанын және авиабилет алғанын, бірақ чекті ақшаға айналдырып, сол ақшаны жұмсағандарын айтты. Коннелли Альтгенске өзінің чегін де жұмсауға кеңес берді. Кейін Альтгенс олардың сотқа қатысуы міндетті емес екенін білді.
Өлім
1995 жылы 12 желтоқсанда Айк пен Клара Алтгенстер Далластағы үйлеріндегі жеке бөлмелерде қайтыс тапқан күйде табылды. «Хьюстон Хроникасы» газеті жариялаған мақалада олардың туысы, Даллас адвокаты Рон Грант, әпкесі Клараның жүрек ауруы және басқа да денсаулық мәселелерімен ауырғанын, ал екеуі де ұзақ жылдар бойы тұмаудан қиналғанын айтты. Бұзылған пештен шыққан көміртек газының улануы олардың өліміне себеп болуы мүмкін. Алтгенс үш жүрегі туысқан және әйелі екі қарындасымен көз жұмды.