Кіріспе

Британдық биохимик (1911–1996)

Александр Джордж Огстон (30 қаңтар 1911 – 29 маусым 1996) – биологиялық жүйелердің термодинамикасына маманданған британдық биохимик. Ол стафилококкты ашқан шотланд хирург сэр Александр Огстонның немересі болған. Оның ұсынысымен Ричард Докинс зоологияны оқуға түсті. 1959 жылы ол Австралия Ұлттық Университетінің (ANU) Канберрадағы Джон Кертин Медициналық зерттеу мектебінде физикалық биохимия профессоры қызметін атқара бастады, ол 1970 жылға дейін сол қызметте болды, содан кейін Оксфордқа Тринити колледжінің президенті ретінде оралды. 1978 жылы зейнетке шыққаннан кейін Филадельфиядағы Қатерлі ісіктерді зерттеу институтында және Джон Кертин Медициналық зерттеу мектебінде (ANU) қонақ ғылыми шәкіртақы алды. Огстон 1955 жылы FRS сайланды және 1986 жылы Дэви медалімен марапатталды.

Зерттеу

Огстон аминқышқылдарының сулы емес еріткіштерде потенциометриялық титрлеуін зерттеді. Ол ерекше синовиал сұйықтық пен талшықты ақуыздарға қызығушылық танытты. Жалпы алғанда, ол молекулалардың мөлшері, салмағы және құрылымын зерттеу үшін физико-химиялық әдістерді қолданумен айналысты, мысалы, инсулинге және электрофорезге қолданған ультрацентрифугалау. Осыған байланысты ол ақуыздардың физикалық химиясын зерттеуге арналған құралдарды жетілдірді. Мысалы, ол тұтқырлықты өлшейтін жаңа типтегі аппарат ойлап тапты. Ол пероксидаза және креатин фосфотрансфераза сияқты ферменттерді көптеп зерттеді. Ферменттердің белсенділігі мен тежелуін зерттеу арқылы ол фермент кинетикасының жалпы саласына үлес қосты. Ол Бергманн мен Ниманн, сондай-ақ 1940 жылдары кеңінен талқыланған Вринчтың ақуыздардың қайталанатын құрылымы туралы ұсыныстарын сын тұрғысынан қарастырды.

Прохиральдылық және үш нүктелі бекіту

Прохиралдылық ұғымы ферменттердің стереоспецификалық қасиеттерінің кейбір аспектілерін түсіну үшін қажет. Огстон симметриялық молекула фермент беті сияқты асимметриялық ортаға орналасқанда, бірдей орналасқан деп есептелетін топтар ерекшелене бастайтынын көрсетті. Осылайша ол трикарбоксилат циклындағы аралық зат ретінде бұрын қате жоюға ұшыраған хиральды емес цитраттың дұрыс еместігін дәлелдеді. Бір тұтқасы бар кофе кружкасы – прохиральды объектінің күнделікті мысалы. Егер оны концентрленген қышқыл сияқты ахиральдық коррозиялық сұйықтыққа салса, сол және оң жақтары теңдей тозып кетеді, себебі оларды ешбір нәрсе ерекшелендірмейді. Бірақ, егер кружка адамның оң қолында ұсталса, сол жағынан ішу оңай, ал оң жағынан ішу қиын. Яғни, қышқыл сияқты ахиральдық орта прохиралдың екі жағын ажырата алмайды, бірақ адам сияқты хиральды объект ажырата алады. Осылайша, аконитаза сияқты хиральды фермент прохиральды молекуладағы екі сырттай ұқсас топқа әртүрлі әсер ете алады, сондықтан цитрат трикарбоксилат циклының аралық заттарының бірі болуы мүмкін.