Кіріспе
Балықтар тұқымдасы. Қол балықтары – Brachionichthyidae тұқымдасына жататын теңіз сүйекті қанатты балықтары, бұл топқа бес туыс және 14 қазіргі кезде сақталған түр кіреді. Олар Lophiiformes отрядының, яғни шарапшы балықтардың Antennarioidei кіші отрядына жатады. Бұл теңіздің түбінде жүріп қозғалатындықтан, жүзуден ерекшеленеді.
Handfish are marine ray finned fishes belonging to the family Brachionichthyidae, a group which comprises five genera and 14 extant species and which is classified within the suborder Antennarioidei in the order Lophiiformes, the anglerfishes. These benthic marine fish are unusual in the way they propel themselves by walking on the sea floor rather than swimming.
Таксономия
Қол балықтары алғаш рет 1878 жылы америкалық ихтиолог Теодор Гилл ұсынған Brachionichthyidae тұқымдасы ретінде сипатталды. Brachionichthyidae Lophiiformes отрядының Antennarioidei кіші отрядына жатқызылады, яғни балық аулаушыларға (anglerfishes) жатады. Brachionichthyidae кіші отрядтағы ең төменгі деңгейдегі тұқымдас саналады.
Тарату
Бүгінде қол балықтары Оңтүстік және Шығыс Австралияның жағалау суларында және Тасмания арал мемлекетінің төңірегінде табалады. Бұл Австралия аймағына ендемік бірнеше теңіз балықтарының арасында ең көп түрлілігі бар отбасы, оның барлық түрлерінің үш түрінен басқасы осы аймақта ғана кездеседі. Тасманияда қол балықтарының 14 түрі бар.
Қалдық деректері
Тарихи алдындағы түр, Histionotophorus bassani, Монте-Болканың лютеция кезеңінен табылып, қазірде қол балығы саналады, кейде тіпті Brachionichthys туысына жатқызылады. Антеннариоидтардың жалпы алғанда сирек кездесуі, шектеулі географиялық таралуы және өте аз палеонтологиялық қалдықтарын ескере отырып, Brachionichthyidae тұқымдасының қазба қалдықтарының болуы ерекше жағдай.
Қорғау мәртебесі
1996 жылы дақты қолбалық (Brachionichthys hirsutus) IUCN Қызыл тізіміндегі өте қауіпті жағдайдағы алғашқы теңіз балығы болып тіркелді. Оның жалғыз мекені Дервент өзенінің сағасы және айналасындағы аумақтар болса, Солтүстік Тынық мұхитының теңіз жұлдызының Оңтүстік Австралия суларына енуі оған қауіп төндіреді. Солтүстік Тынық мұхитының теңіз жұлдызы (Asterias amurensis) балық жұмыртқаларын ғана емес, сонымен қатар балықтардың шағылысуына көмектесетін теңіз құрттарын (асцидияларды) да жейді. Дақты қолбалықтың санының азаю себебі әлі анық емес. Ұсынылған себептерге бентостық қоғамдастықтардың бұзылуы, енгізілген Солтүстік Тынық мұхитының теңіз жұлдызының жұмыртқа жинақтарымен қоректенуі, топырақтың көбеюі, ауыр металлдармен ластануы немесе қалалық ағынды сулардың әсерінен тіршілік ортасының өзгеруі жатуы мүмкін. Пелагиялық дернәсілдердің жоқтығы және таралу деңгейінің төмен болуы олардың шектеулі таралуына жауапты болуы мүмкін, сонымен қатар қолбалықтардың бұрынғы мекендерін қайта қоныстандыру қабілетіне де әсер етуі мүмкін. Бұрын Австралияны зерттеген еуропалық саяхатшылар сипаттаған алғашқы балықтардың бірі болған, бірақ бір ғасырдан астам уақыт бойы көрінбеген бұл теңіз балығының жойылуы ресми түрде жарияланды. 2021 жылдың қазан айында сирек кездесетін қызғылт қолбалық (Brachiopsilus dianthus) 1999 жылдан бері алғаш рет Тасмания жағалауындағы теңіз түбіне орнатылған камераға түсірілген бейнежазбада көрінді. Бұрын оның тек қана жақын суларда таралғаны болжамдалған, бірақ оның таралу аймағы бұрынғыдан кеңірек екені анықталды, бұл оның аман қалуына үміт береді.