Кіріспе
Қытайдың 863 бағдарламасы немесе Мемлекеттік жоғары технологиялық даму жоспары – Қытай Халық Республикасының үкіметі қаржыландыратын және басқаратын, Қытайды шетелдік технологияларға қарыздық міндеттемелерден тәуелсіз ету мақсатында кең ауқымды салалардағы озық технологияларды дамытуға бағытталған бағдарлама. Ол 1983 жылы АҚШ президенті Рональд Рейган ұсынған Стратегиялық қорғаныс жобасынан шабыттанды және 973 бағдарламасымен бірге 2016 жылы «Ұлттық маңызды ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар бағдарламасына» (ҰМҒЗТЖБ) қосылды. 1986 жылдың 3 наурызында Ван Дахен, Ван Ганчан, Ян Цзячи және Чэнь Фангюнь бұл бағдарламаны Қытайдың ең жоғары басшысы Дэн Сяопинге жолдаған хатында ұсынды, ол бағдарламаны 2 күн ішінде бекітті. Бағдарламаға бастапқыда сол кездегі Қытай премьер-министрі Жао Цзиян жетекшілік етті және 1986 жылы 10 миллиард юань көлемінде мемлекеттік қаржыландыру алды, бұл сол жылғы мемлекеттік шығындардың 5% құрады. АҚШ Ұлттық қарсы барлау және қауіпсіздік орталығының мәліметінше, 863 бағдарламасы «АҚШ технологияларын және құпия экономикалық ақпаратты жасырын түрде алуға қаржылық және әдістемелік көмек көрсетеді». 863 бағдарламасының нәтижесінде пайда болған өнімдердің қатарында Loongson компьютерлік процессорлар отбасы (алғашқыда Godson деп аталған), Tianhe суперкомпьютерлері және Shenzhou ғарыш кемесі бар.
The 863 program or State High Tech Development Plan is a program funded and administered by the government of the People's Republic of China intended to stimulate the development of advanced technologies in a wide range of fields for the purpose of rendering China independent of financial obligations for foreign technologies. It was inspired by the Strategic Defense Initiative proposed by U. S. President Ronald Reagan in 1983, and was absorbed alongside Program 973 into the "National Key R&D Program" in 2016. On March 3, 1986, the program was suggested by Wang Daheng, Wang Ganchang, Yang Jiachi, and Chen Fangyun in a letter to China's paramount leader Deng Xiaoping, who approved the program within 2 days. The program was initially led by Zhao Ziyang, who was the Premier of China at the time, and received a governmental fund of 10 billion RMB in 1986, which accounts for 5% of the total government spending that year. According to the US National Counterintelligence and Security Center, the 863 program "provides funding and guidance for efforts to clandestinely acquire US technology and sensitive economic information." Among the products known to have resulted from the 863 program are the Loongson computer processor family (originally named Godson), the Tianhe supercomputers and the Shenzhou spacecraft.
Тарих
863 бағдарламасы құрылған күніне (1986 жылдың наурызы, қытайша дата форматы бойынша 86/3) байланысты осылай аталды. Бағдарламаны ғалымдар Ван Дахенг, Ван Ганчан, Ян Цзячи және Чэнь Фангюнь Қытай үкіметіне хат арқылы ұсынды, ал Дэн Сяопин қолдау көрсетті. Жетінші бесжылдық жоспар кезеңінде іске асырылғаннан кейін, бағдарлама келесі екі бесжылдық жоспар аясында да жұмыс істеді, мемлекеттік қаржыландыру көлемі шамамен 11 миллиард юаньды құрады және 2000-ға жуық патент (ұлттық және халықаралық) тіркелді. 2001 жылы, Он бірінші бесжылдық жоспар шеңберінде, бағдарлама шетелдік сарапшылармен кеңесе отырып қайта қарастырылды. Осының нәтижесінде Қытайдың жаһандық экономикадағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруға басымдық берілді. Бағалау жүйесі бағдарламаның жобаларды басқару құралына айналды.