Кіріспе

Келесі мәтін 1812 жылғы соғыстың құрлықтағы әскери операцияларының шолуы болып табылады.

Канада, 18 маусым 1812 17 ақпан 1815

Бұл науқан Чиппева және Ланди шайқастарын қоспағанда, Канада-АҚШ шекарасы аймағындағы барлық операцияларды қамтиды. 1812 жылғы соғыста АҚШ-тың басты мақсатының бірі Батыс Канаданы басып алу және жаулап алу болды. Соғыстың маңызды себептерінің бірі Солтүстік-Батыс аймағындағы британдық және американдық мүдделердің қақтығысы, сондай-ақ шекаралық экспансионистердің Ұлыбритания Наполеон соғыстарымен айналысқан кезде Канаданы келіссөздер құралы ретінде басып алу ниеті болды. 1812 жылы шекарадағы соғыстың алғашқы кезеңінде АҚШ бірнеше жеңіліске ұшырады. Макинак форты (6 тамыз) түсті, Дирборн форты (15 тамыз) эвакуацияланды, ал Детройт форты (16 тамыз) күрессіз берілді. АҚШ-тың Ниагара түбегі (қазан) және Монреаль (қараша) арқылы Канадаға басып кіру әрекеттері толық сәтсіз аяқталды. Бригадалық генерал Уильям Генри Харрисонның Детройтті қайтарып алуға жасаған әрекеті кері қайтарылды (1813 жылдың қаңтары), бірақ ол 1813 жылдың жазында Эри көлінің батыс жағында британдықтардың аймаққа тереңірек ену әрекеттерін тоқтатты. Осы арада 1813 жылдың сәуір айында генерал-майор Генри Дирборнның экспедициясы Торонто фортын басып алып, Үсті Канаданың астанасы Йорк қаласын жартылай өртеп жіберді. 27 мамырда бригадалық генерал Джейкоб Браун Нью-Йорк штатының Сакетс-Харбор қаласына британдықтардың шабуылын тойтарды. Полковник Винфилд Скотт басқарылған американдық күштер Ниагараның арғы жағындағы Форт-Джордж және Куинстон қаласын басып алды (1813 жылдың мамыр-маусымы), бірақ британдықтар 1813 жылдың желтоқсанында осы аймаққа бақылауды қайта орнатты. 1813 жылдың күзінде Сакетс-Харбор және Нью-Йорк штатының Платсбург қалаларынан Монреальге жасалған екі бағытты американдық шабуыл толық сәтсіздікке ұшырады. Коммодор Оливер Хазард Перри Эри көлінде британдық флотты жеңді (1813 жылдың 10 қыркүйегі), бұл Харрисонның Темза өзеніндегі жеңісіне (1813 жылдың 5 қазаны) жол ашты, осы арқылы Детройт аймағына американдық бақылау қайта орнатылды. Осы науқан үшін «Канада, 18 маусым 1812 – 17 ақпан 1815» деп тілдік белгіленген кампаниялық лентасы табысталды.

Чиппева

1814 жылдың наурыз айында генерал-майор Джеймс Уилкинсон басқарған американдық әскердің шекараға жақын жылжуы тоқтатылды, бірақ 3 шілдеде генерал Браунның 500 сарбазы коммодор Исаак Чонсидің флотымен үйлестірілген шабуылда Ниагара өзенінің арғы жағындағы Эри бекінісін басып алды. Бұл шабуылдың мақсаты британдықтардан Онтарио көлінің бақылауын тартып алу еді. Ниагара аймағындағы әскери маневрлер кезінде генерал Винфилд Скотттың бригадасы (1300 адам), Браунның әскер құрамында, 5 шілдеде (1814 жыл) Чиппева өзенінің жанында Тәуелсіздік күніне арналған шеруге дайындалып тұрғанда, күтпеген жерден британдықтардың үлкен күштерімен кездесті. Скотттың жақсы жаттығудан өткен әскерлері шеберлікпен жасалған шабуылмен жаудың қатарын бұзып, аман қалғандарды асыққан түрде шегінуге мәжбүр етті. Британдықтардың жоғалғандары: 137 қаза тапты және 304 жараланды; американдықтардың жоғалғандары: 48 қаза тапты және 227 жараланды.

Ландидің жолағы

Чиппевадан кейін Браунның әскері Куинстаунға жылжыды, бірақ Чонсидің флоты операцияға қатыспағандықтан Джордж және Ниагара бекіністеріне шабуыл жасау жоспарынан бас тартты. Оның орнына, 1814 жылдың 24-25 шілдесінде Браун Чиппеваға қайтып, Ланди жолымен Онтарио көлінің батыс жағына қарай ұзақ жорыққа дайындық жасады. Браун білмейтін, британдықтар Ланди жолы маңында 2200 сарбазды және Джордж және Ниагара бекіністерінде 1500-ге жуық сарбазды шоғырландырған. 25 шілдеде Скотт бригадасы Ниагараның американдық жағындағы Браунның байланыс желісіне қауіп төндірген британдық отрядты ыңғайластыру мақсатымен Куинстаунға қарай қайтадан жылжыды. Олар Куинстаун жолы мен Ланди жолының қиылысында жаудың жасақтарына кездесті. Осыдан кейін болған шайқаста Браунның барлық күштері (2900 адам) және шамамен 3000 британдық қатыгездікпен соғысты, бірақ екі тарап та нақты жеңіске жете алмады. Америкалықтар Чиппеваға ешқандай кедергісіз қайтып келді, бірақ шайқас Браунның Канадаға басып кіруіне нүкте қойды. Екі тарап та ауыр шығынға ұшырады, британдықтар 878, ал американдықтар 854 сарбазын қаза тапты немесе жарақат алды; Браун мен Скотт та жарақаттанды, британдық командир генерал-майор Драммонд және британдық генерал-лейтенант Риалл жарақаттанып, тұтқынға алынды. Британдықтардың Эри бекінісіне жасаған қоршауы (1814 жылдың 2 тамызы – 21 қыркүйегі) американдықтарды Канада жеріндегі осы бекіністен ығыстыра алмады, бірақ 5 қарашада олар өз еріктерімен шегінді. Коммодор Томас Макдонаудың Шамплейн көлінде британдық флотқа қарсы жеңісі (1814 жылдың 11 қыркүйегі) Канаданың генерал-губернаторы сэр Джордж Превосты 11 000 сарбазымен Платсбургке шабуыл жасаудан бас тартуға мәжбүр етті.

Бладенсбург

Наполеонның тапсырылуымен, британдықтар 1814 жылғы 27 маусымда Франциядан генерал-майор Роберт Россті 4000 тәжірибелі әскермен бірге Америка жағалауындағы маңызды нүктелерге шабуыл жасау үшін жіберді. Росс 19 тамызда Вашингтонды мақсаты ретінде белгілеп, Мэриленд штатындағы Патуксент өзенінің сағасына қонды және 22 тамызда қарсылыққа ұшырамастан Мэриленд штатының Жоғарғы Марлборо қаласына дейін жетті. Осы уақытта, Потомак округінің қолбасшысы бригада генералы Уильям Виндер Бладенсбургке жақын жерде шамамен 5000 адамнан тұратын әртүрлі күш жинады, оның ішінде ополчение, регулярлы әскерлер және коммодор Джошуа Барнидің канонерлік флотилиясынан 400-ге жуық теңізшілер болды, аталған флотилия британдық флот тарапынан қолға түспеу үшін жойылған еді. Сандық және орналасу артықшылығына қарамастан, американдықтар Росс әскерінен жеңіліске ұшырады. Британдықтардың 249-ы қаза тауып, жараланды, американдықтардың 100-і қаза тауып, жараланды, ал 100-і тұтқынға алынды. Британдық бөлімшелер қалаға кіріп, Капитолийді және басқа да мемлекеттік ғимараттарды өртеп жіберді (24-25 тамыз). Бұл, кейіннен американдықтардың Йорк қаласында жасаған қиратушылығына жауап ретінде жарияланды.

Мак-Хенри бекінісі

Британдықтар Вашингтонға жорыққа шыққанда, Балтимордың қорғанысын асық күшейтуге мүмкіндік болды. Майор-генерал Сэмюэл Смит 9 мыңға жуық ополчениелік әскерге ие болды, оның 1000-ы Форт МакГенридегі портты күзетіп тұрды. 1814 жылдың 12 қыркүйегінде британдықтар қаладан 14 шақырымдай төменде орналасқан Норт-Пойнтке түсті, онда олардың ілгерілеуін 3200 Мэриленд ополчениешісі уақытша тоқтатты. Отыз тоғыз британдық (генерал Росс та бар) қаза тауып, 251 адам жараланды, ал американдықтардан 24 қаза тапты, 139 адам жараланды және 50 адам тұтқынға алынды. Олардың флоты Форт МакГенриді бомбалау және қайықтармен шабуылдау арқылы (13-14 қыркүйек түні) бағындыра алмады, британдықтар қаланы қорғап тұрған мықты бекіністерге құрлықтан шабуыл жасау тым қымбат екенін шешті және 14 қазан күні Ямайкаға бет бұрды. Фрэнсис Скотт Кей британдықтардың Форт МакГенриді сәтсіз бомбалауын бақылағаннан кейін, "Жұлдызды ту" өлеңін жазуға шабыттанды.

Жаңа Орлеан

1814 жылғы 20 желтоқсанда Ямайкада жиналған 10 000-ға жуық британдық әскер, Нью-Орлеаннан шамамен 15 миль қашықтықта орналасқан Борн көлінің батыс жағасына қарсылықсыз қонды. Олар қалаға ие болу және Төменгі Миссисипи аймағын бақылауға алу мақсатымен әрекет етуге дайындық жасады. Алдыңғы жасақтар тез өзенге қарай жылжып, 23 желтоқсанда Нью-Орлеаннан 10 миль төмендегі сол жағалаудағы Виллер плантациясына жетті. Жедел қарсы шара ретінде, 1 желтоқсанда ғана қалаға келген Оңтүстік американдық армиясының командирі, генерал-майор Эндрю Джексон, британдықтарға қарсы түнгі шабуыл жасады (23-24 желтоқсан). Шабуылға 20 000 сарбаз бен «Каролина» канонерлік кемесінен атылған оқтар қолдау көрсетті. Британдықтардың ілгерілеуі тоқтатылды, бұл Джексонға Нью-Орлеаннан оңтүстікке қарай шамамен бес миль қашықтықтағы құрғақ каналға қайтуға уақыт берді. Ол өзен жағасын оң жағына, ал кипарис батпағын сол жағына тіреп, шамамен бір мильге созылған бекініс салды. Америкалықтардың негізгі құрамына 3500 әскери, регулярлы әскерлер, теңізшілер және басқа да күштер кірді, ал қосымша 1000 сарбаз резервте болды. Бригада генералы Дэвид Морган басқаратын шамамен 1000 сарбаз өзеннің оң жағалауын қорғады. Веллингтон герцогының жекжаттысы, генерал-майор сэр Эдвард Пакенхэм, 25 желтоқсанда британдық операцияны басқару үшін келді. Ол әскерлерін бекітіп, 1815 жылғы 1 қаңтарда артиллериялық шайқасқа түсті, онда американдық артиллерия британдықтардан басым түсті. Соңында, 8 қаңтарда таңертең Пакенхэм 5300 сарбазымен Джексонның бекінісіне қарсы шабуыл жасауға тырысты, сонымен бірге Морганның қорғанысына шабуыл жасау үшін өзеннің арғы жағына кішігірім күш жіберді. Мақтамен нығайтылған бекіністердің артында қорғалған Джексон әскерлерінің жаппай атысы, британдық сарбаздар американдық бекіністердің алдындағы ашық жерге шабуыл жасағанда үлкен қиындықтар тудырды. Жарты сағаттан соң шабуыл сәтсіз аяқталды. Британдықтар 291 сарбазды, соның ішінде Пакенхэмді қаза тапты, 1262 сарбаз жараланды және 48 сарбаз тұтқынға алынды. Өзеннің екі жағындағы американдықтардың жоғалғандары тек 13 қаза тапқан, 39 жараланған және 19 тұтқынға алынған сарбазды құрады. Аман қалған британдық әскерлер Борн көліне қайта шегінді және 27 қаңтарда Мобилге қайта барып, Форт-Бойердің екінші шайқасында АҚШ гарнизонын жеңді. 14 ақпанда олар соғысты аяқтаған Гент шартының 1814 жылғы 24 желтоқсанда қол қойылғандығын білді.