Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын криминал жазушысы (1931–1994)
English crime writer (1931–1994)
Роберт Уильям Артур Кук (12 маусым 1931 – 30 шілде 1994), 1980 жылдан бері Дерек Реймонд деген қаламдымымен әйгілі болған, ағылшын криминал жазушысы, британдық нуардың негізін салушылардың бірі.
Robert William Arthur Cook (12 June 1931 – 30 July 1994), better known since the 1980s by his pen name Derek Raymond, was an English crime writer, credited with being a founder of British noir.
Ерте өмір
Текстиль магнатының үлкен ұлы Кук балалық шағын отбасының Лондон үйінде, Бейкер көшесінің жанында, бірнеше күтушілерді мазалап өткізді. 1937 жылы Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындалып, отбасы ауылға, Кенттегі қамалға жақын үйге көшті. 1944 жылы Кук Итонға оқуға түсті, кейін ол оны "бұзақылықтың алқабы" және "кәдімгі жамандыққа керемет дайындық" деп сипаттады. Ол 17 жасында оқуын тастап кетті. Әскери қызметінде Кук капрал (латрина) шеніне жетті. Отбасы бизнесінде қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін, Уэльстің Нейт қаласындағы дүкенде ішкі киім сатты, 1950 жылдардың көп бөлігін Челсиде бекерге өткізді, осы өмірін өзінің алғашқы, жартылай автобиографиялық романы "The Crust on its Uppers" (1962) романында суреттеді. 1957 жылдан бастап Виктор Уиллингтің тастап кеткен әйелі Хейзел Уиттингпен ұзақ қарым-қатынаста болды. Бір кезде ол Париждегі Beat қонақ үйінде тұрып, көршілері Уильям С. Берроуз бен Аллен Гинзбергпен араласып, Джульет Греко сияқты танымал адамдармен сол жақ жағалаудағы бойттарда биледі. Нью-Йоркте ол төменгі Шығыс жағында тұрды және Жаңа Англиядан келген мұрагер әйелге алпыс бес күн үйленді. Ол өзінің туған жоғары топқа жиреншік көріп, оларға сенбейтінін, қаламайтынын, олардың құндылықтарының мағынасыз екенін айтты. Ол өзіне жол табуға тырысты – "Қылмыс – мен таба алған жалғыз кескіш". Кук Амстердамға мұнай суреттерін контрабандалық жолмен әкелді, Гибралтардан Испанияға жылдам көліктермен жүрді және Франсиско Франко туралы жергілікті барында айтқаны үшін испан түрмесінде уақыт өткізе отырып, өзінің құлдырауын аяқтады.
The eldest son of a textile magnate, Cook spent his early years at the family's London house, off Baker Street, tormenting a series of nannies. In 1937, in anticipation of the Second World War, the family retreated to the countryside, to a house near their Kentish castle. In 1944, Cook went to Eton, which he later characterised as a "hotbed of buggery" and "an excellent preparation for vice of any kind". He dropped out at the age of 17. During his National Service, Cook attained the rank of corporal (latrines). After a brief period working for the family business, selling lingerie in a department store in Neath, Wales, he spent most of the 1950s leading the life of a Chelsea layabout which he describes in his first, semi autobiographical, novel The Crust on its Uppers (1962), from 1957 on enjoying a long affair with Hazel Whittington the deserted wife of Victor Willing At some time he is said to have lived in the Beat Hotel in Paris, rubbing shoulders with his neighbours William S. Burroughs and Allen Ginsberg, and danced at fashionable left bank boîtes with the likes of Juliette Gréco. In New York City he resided on the Lower East Side and was married to an heiress from New England for all of sixty five days. He claimed that he was sick of the dead on its feet upper crust he was born into, that he didn't believe in and didn't want, whose values were meaningless. He was seeking to carve his way out — "Crime was the only chisel I could find." Cook smuggled oil paintings to Amsterdam, drove fast cars into Spain from Gibraltar, and consummated his downward mobility by spending time in a Spanish jail for sounding off about Francisco Franco in his local bar.
Бірқалыпты кітаптар мен тұрақты емес жұмыстар
Кук 1960 жылы Лондонға оралды. Көп ұзамай ол Крейлердің серіктесі Чарли Да Силваның жылжымайтын мүлік компаниясының алдына тұрды. Голландия полициясы Рембрандттың суретінің жоғалуына байланысты сақтандыру алаяғы ісі бойынша тергеу жүргізгеннен кейін, Кук қылмыстық өмірден бас тартып, оның туралы жазуға көшкенін мәлімдеді. «Робин Кук» (американдық романист емес) деген псевдониммен жарық көрген «The Crust on its Uppers» (1962) атты кітабы, Лондонның төменгі ортасына бір адамның қасақана түсуін бейнелейтін зерттемесі, жарық көргеннен кейін дереу сенсация тудырды. Лексикографтар одан кокни рифмалық сленгі мен ұрылар жаргонының нақты мысалдары үшін материал жинады. Бірақ мақтауға толы сын-пикирлер үлкен байлыққа әкелмеді. Кук бұл қайшылыққа бейжай қарады және кейін былай деді: «Кингсли Амис сияқты адамдардың эскалатормен жоғары көтерілуіне күш салып бағатынын көрдім, ал мен үшін төменгі эскалатор бос болды». Ол екінші әйелі Юджин мен тұңғыш баласы Себастьянды роман жазумен қатар, Соходағы Сент-Аннн сотында порнография саласында жұмыс істеу арқылы немесе құмар ойындар ұйымдастыру арқылы асырады. Осы істермен айналысып жүргенде Кук Англиядан кетуге бейімделді. 1960 жылдардың көп бөлігін Италияда өткізді. Ол қоныстанған Тоскана ауылы өзін тәуелсіз анархистік мемлекет деп жариялады және Кукты сыртқы істер мен қаржы министрі қызметіне тағайындады. 1970 жылдың соңына қарай Кук үшінші әйелі Роза, күйеу баласы Николас, нәресте қызы Зои, Голланд-парктегі үйі және такси жүргізушісі болып жұмыс істеді. Оның кітаптарынан авторлық гонорар түспеді, үшінші некесі ажырасып, Лондондағы үйін жоғалтты. Кук Францияға көшіп, Монпельеден солтүстікке қарай Авейрондағы XV ғасырға жататын қираған бекініс мұнарасын сатып алды. 1970 жылдар бойына жазудан қол үзді, шарап бағында жұмыс істеді, кейде шатыр жабу, жүргізу және мал союмен айналысты. Оның отбасы біраз уақытқа оған қосылды, бірақ 1979 жылы некелері ажырасып кетті. 50 жасқа жақындаған Кук француз тілінде ғана жарық көрген детективтік романмен әдебиетке қайта оралды. Ол Лондонға оралып, төртінші әйелі Фионаға үйленді, содан кейін қайта ажырасты. Түнде такси жүргізушісі болып жұмыс істеді. Ол өзінің алғашқы «қара романдарына» материал жинады.
Cook returned to London in 1960. He soon fronted a property company for Charlie Da Silva, an associate of the Krays. After undergoing interrogation by the Dutch police force in connection with an insurance scam related to the apparent theft of a painting by Rembrandt, Cook claimed to have given up a life of actual crime for good in favour of a life of writing about it. Published under the name of Robin Cook (not to be confused with the American novelist), his study of one man's deliberate descent into the milieu of London lowlifes, The Crust on its Uppers (1962) was an immediate succès de scandale upon publication. Lexicographers mined it for authentic usage of Cockney rhyming slang and thieves’ cant. But glowing reviews failed to produce great riches. Cook was unfazed by this disparity, commenting later: “I’ve watched people like Kingsley Amis, struggling to get on the up escalator, while I had the down escalator all to myself." He supported his second wife, Eugene, and first child, Sebastian, by combining further novel writing with stints as a Soho pornographer in St Anne's Court or running gambling parties. In conducting these affairs, Cook soon found himself inspired to depart from England. He spent much of the 1960s in Italy. The Tuscan village in which he settled declared itself an independent anarchist state, and appointed Cook in a dual capacity of its foreign minister and minister of finance. By the end of 1970, Cook had a third wife, Rose, a stepson, Nicholas, an infant daughter, Zoe, a house in Holland Park, and a job as a taxi driver. His books earned no royalties, his third marriage was in shambles, and he lost his London house. Cook relocated to France and bought a derelict 15th century fortified tower in Aveyron, to the north of Montpellier. He abandoned writing through all of the 1970s, working as a vineyard labourer with occasional sidelines in roofing, driving, and livestock slaughter. His family rejoined him for a while, but by 1979 the marriage had disintegrated. Nearing 50, Cook eased himself back into literature with a potboiler that was published only in a French translation. He returned to London, married his fourth wife, Fiona, then divorced again. He worked as a minicab driver on the night shift. He was collecting the material for the first of his "black novels".
Мен Дора Суарес едім
Куктың мансабы 1990 жылы көптеген адамдар оның ең жақсы және ең қайта-қайта ойландыратын туындысы деп санайтын еңбегі жарық көргеннен кейін гүлденді: мазохистік бейнелі қатілдің азапты, құтқаруға шақыратын хикаясы – «Мен Дора Суарес болдым». «Фабрика» сериясының төртінші романының басында Дора Суарес есімді жас әйел балтамен кесіліп өлтіріледі. Содан кейін кісі өлтіруші 86 жастағы жесірдің басын шауып өлтіреді. Сол түні, бір шақырымдай қашықтықтағы Вест-Эндте, мылтықтан атылған оқ «Параллельдік клубтың» иесінің бірі Феликс Роаттаның басын жарып жібереді. Детектив өлтірілген жас әйелдің ісін тергеп жүргенде, оның өлімі күдік тудырғаннан да қаймығұшақ екенін біледі: кісі өлтіруші Суарес өлігінің етін жеген және жамбасына сперма шашқан каннибал екен. Денсаулық сақтау министрлігі жасаған сараптама нәтижелері оны қатты дүрсілтіп, жағдайды одан әрі күрделендіреді: Суарес ЖИТС-тен қайтыс болған, бірақ патолог оның қалай вирус жұқтырғанын анықтай алмайды. Кейін «Параллель» клубының бұрынғы қызметкері берген сурет Суарес пен Роаттаның арасындағы байланысты көрсетеді, ал клубтағы сұрастырулар оның адамдық емес, төмендеуге толы өмір сүргенін аңғартады. Кукқа орай, бұл романнан кейін бұрынғы үш «Фабрика» романын шығарған компанияның баспашысы Дэн Франклин кітап оны ауыр халде сезіндіргенін мәлімдеді. Оқырманның осы реакциясынан кейін Secker & Warburg баспасы ұсыныс жасаудан бас тартты, ал оның жаңа әдеби агенті Максим Якубовский кітапты басқа жерге ұсынды, оны Scribner баспасы тез арада сатып алды және оның өліміне дейін барлық кітаптарын басып шығарды. The New York Times газетінде жазған Мэрилин Стазио: «Мен Дора Суарес болдым» романының әрбір сөзі тым алысқа барудың қуанышы мен қайғысын айқайлайды. Фильм режиссері Крис Петит оны The Times газетінде «Донн мен Якобиандарды Реймондтың замандастарынан гөрі көбірек еске түсіретін, әлемнің ластануы, аурулары мен мүжілуіне деген ыстық ыза мен жанашырлықпен толы кітап» деп сипаттады. Оның авторы 1991 жылы Франция үкіметінен «Өнер мен әдебиеттің рыцары» атағын алды. Кук «Мен Дора Суарес болдым» романының өзінің ең үлкен және ең ауыр жетістігі екенін сендірді: «Суарес туралы жазу мені сындырды; мен мұны енді түсінемін. Бұл мені физикалық немесе психикалық жағынан сындырды дегенді білдірмейді, бірақ ол екеуіне де жақын болды. Бірақ ол мені өзгертті, ол мәңгілікке өмір мен өлімді ажыратты. Мен оның сол кезде солай істеп жатқанын түсіндім, бірақ толық емес, қалай және бірден емес. [ ] Мен оны өзім сұрадым. Егер сіз қараңғылыққа түсіп кетсеңіз, оның сізден кейін із қалдыратынын күтуіңіз керек. Бұл шахтада жұмыс істегендей, сізді көре алмайтын қолдар не істеп жатқанын біледі деп үміттенесіз және олар сізді шығарып салады. Мен Суарес туралы жазғанда жартысында өзімнің ақыл-ойымның жете ме деп ойладым. Суарес секілді тәжірибеде қиындық бар, ол – сіз өзіңіз жазған нәрсеге айналып, Алиса сияқты тіл арқылы жағдайға өтуіңіз». («The Hidden Files», 132–133 беттер).
Cook's career peaked following the 1990 publication of what many consider his best – and most repulsive – work: the tortured, redemptive tale of a masochistic serial killer, I Was Dora Suarez. As the fourth novel in the Factory series opens, a young prostitute named Dora Suarez is dismembered with an axe. The killer then crushes the head of her friend, an 86 year old widow. On the same night, a mile away in the West End, a shotgun severs the top off the head of Felix Roatta, part owner of the seedy Parallel Club. As the detective obsesses with the young woman whose murder he investigates, he discovers that her death is even more bizarre than he had suspected: the murderer was a cannibal who consumed flesh from Suarez's corpse and ejaculated against her thigh. Autopsy results accrue the revulsion as they compound the puzzle: Suarez was dying of AIDS, but the pathologist is unable to determine how she had contracted HIV. Then a photo, supplied by a former Parallel hostess, links Suarez to Roatta, and inquiries at the nightclub reveal her vile and inhuman exploitation. To Cook's delight, the ensuing novel caused Dan Franklin, who had become publisher at the company which had issued the earlier three Factory novels, to proclaim the book had made him feel sick. As a result of this reader response, Secker & Warburg the publisher declined to make an offer, and his new agent, writer Maxim Jakubowski offered the book elsewhere and it was quickly acquired by Scribner who took over the publishing of his books until his death. Writing for The New York Times, Marilyn Stasio proclaimed: “Everything about I Was Dora Suarez [ ] shrieks of the joy and pain of going too far." Filmmaker Chris Petit described it in The Times as "a book full of coagulating disgust and compassion for the world's contamination, disease and mutilation, all dwelt on with a feverish, metaphysical intensity that recalls Donne and the Jacobeans more than any of Raymond's contemporaries." Showing up its surfeit of intestinal fortitude, the French government named its author a Chevalier of Arts and Letters in 1991. Cook believed I Was Dora Suarez was his greatest and most onerous achievement: "Writing Suarez broke me; I see that now. I don’t mean that it broke me physically or mentally, although it came near to doing both. But it changed me; it separated out for ever what was living and what was dead. I realised it was doing so at the time, but not fully, and not how, and not at once. [ ] I asked for it, though. If you go down into the darkness, you must expect it to leave traces on you coming up – if you do come up. It's like working in a mine; you hope that hands you can't see know what they’re doing and will pull you through. I know I wondered half way through Suarez if I would get through – I mean, if my reason would get through. For the trouble with an experience like Suarez is that you become what you’re writing, passing like Alice through the language into the situation." (The Hidden Files, pp. 132–133.)
Ойынның соңы
Агнеспен бесінші некесінен кейін Кук 1991 жылы Ұлыбританияға оралды. "Жасырын файлдар" (1992) атты әдеби естеліктерінің жарық көргені көптеген сұхбаттарға себеп болды. Крис Петит пен Айен Синклер Channel 4 арнауы үшін түсірген "Кардинал және өлік" фильмі, бар болмауы мүмкін сирек кітапты іздеу туралы, Куктың өзін-өзі сомдауымен және 1960-шы жылдардағы "моррилермен" (оның танымал тұлғаларға берген аты) – еврей анархисті жазушы Эммануэль Литвинов пен Крайстерлер үшін мәйіттерді жоюмен айналысқан, сондай-ақ Мослишілдердің еврейге қарсы науқанына қатысқан Тони Ламбриану сияқты тұлғалармен кездесуін көрсетті. Дерек Реймондтың "Фабрика" сериясының бесінші романы "Dead Man Upright" 1993 жылы Time Warner баспасынан шықты, алайда бұл роман алдыңғы туындылардың қарқынын сақтай алмады. Бірақ авторы өзінің жан-жақты қабілетін Саут Бэнктегі Ұлттық кинотеатрда "Gallon Drunk" инди-рок тобымен бірге концерт өткізу арқылы көрсетті, олармен бірге "I Was Dora Suarez" музыкалық интерпретациясын жазды. Кук 63 жасында бейбіт түрде қайтыс болды. Өлімінің себебі – қатерлі ісік деп хабарланды. Оның әдеби мұрагері Джон Уильямс, ал Максим Якубовский оның мүлкін басқарушы болып тағайындалды. Дерек Реймондтың соңғы романы "Not Till the Red Fog Rises" 1994 жылы, жазушының өлімінен кейін жарық көрді. Роман, 10 жыл қарулы тонау үшін сотталғаннан кейін шартты түрде босатылған басты кейіпкері Гасттың өмір жолын кербез және күлкілі түрде бейнелейді. "The Observer" газетінде жарияланған рецензияда Джейн Маклауглин оның жазу стилін Грэм Грин, Эрик Амблер және Джозеф Конрадтың туындыларымен салыстырды. "Фабрика" романдары негізінде түсірілуі жоспарланған BBC драмалық сериалы, сонымен қатар Клод Шабролдың режиссерлігімен және Филипп Нуареттің қатысуымен "How the Dead Live" романының үшінші француздық бейімделуі туралы әңгімелер тарады, бірақ ешқайсысы іске аспады. "Фабрика" сериясының алғашқы төрт романы 2006 жылдың басында "Serpent’s Tail" баспасынан, ал 2011 жылы "Melville House" баспасынан (АҚШ) қайта басылды. Кен Брюэн өзінің детективтік романдарына Дерек Реймондқа құрмет көрсетуді жиі қосады. Роб Хамфрис бұл кітап туралы "The Rough Guide to London" кітабында (Rough Guides, 2003, 663–664 беттер) былай жазады: Дерек Реймонд, "Қызыл тұман көтерілгенше емес" (Warner, Ұлыбритания). Айен Синклер айтқандай, "шұжық иісімен тоңған" бұл кітап – астананың ең нашар бөліктерінде орын алған төменгі топтың керемет көрінісі.
Following the amicable break up of his fifth marriage to Agnès, Cook returned to Britain in 1991. The publication of his literary memoir The Hidden Files (1992) precipitated numerous interviews. The Cardinal and the Corpse, a film made for Channel 4 by Chris Petit and Iain Sinclair, about the search for a possibly non existent rare book, featured Cook as himself, reunited with such 1960s "morries" (his term for notable characters) as Jewish anarchist writer Emanuel Litvinoff and Tony Lambrianou, an ex convict corpse disposer for the Krays and alumnus of Mosleyite Jew baiting. Derek Raymond's fifth novel in the Factory series, Dead Man Upright, was brought out by Time Warner in 1993, regrettably failing to sustain the momentum of the preceding entries. But its author demonstrated his versatile capacity by playing a sell out gig at the National Film Theatre on the South Bank in the company of indie rock band Gallon Drunk, with whom he recorded a musical interpretation of I Was Dora Suarez. Cook died peacefully at the age of 63. His cause of death was given as cancer. His literary executor is John Williams and Maxim Jakubowski became the executor of his estate. Derek Raymond's final novel, Not Till the Red Fog Rises, appeared posthumously in 1994. It served up a perverse and funny apotheosis of its protagonist Gust, on parole after serving 10 years for armed robbery. In a review published in The Observer, Jane McLoughlin compared the quality of its writing to that of Graham Greene, Eric Ambler, and Joseph Conrad. A BBC drama series based on the Factory novels and to be produced by Kenith Trodd, plus a third French film adaptation of How the Dead Live, directed by Claude Chabrol and starring Philippe Noiret, were rumoured to be in the works, but never materialised. The first four Factory novels were reissued by Serpent’s Tail starting in early 2006, and by Melville House in the United States in 2011. Ken Bruen frequently incorporates tributes to Derek Raymond into his hard boiled fiction. Rob Humphreys includes this listing in The Rough Guide to London, Rough Guides, 2003, pp. 663–664:Derek Raymond, Not till the Red Fog Rises (Warner, UK). A book which "reeks with the pervasive stench of excrement" as Iain Sinclair [ ] put it, this is a lowlife spectacular set in the seediest sections of the capital.