Кіріспе

Француз әншісі (1965 жылы туған)

Натали Дессей (на. та. ли дэ. sɛ; 19 сәуір 1965 жылы туған) – француз сопраносы, 2013 жылы опера сахнасынан зейнетке шыққанға дейін опера әншісі ретінде кеңінен танымал болды. Ол 1992 жылы «Хоффманның аңыздары» операсындағы Олимпия рөлін орындағаннан кейін үлкен даңққа ие болды, содан кейін Париж операсы, Вена мемлекеттік операсы және Метрополитен операсы сияқты жетекші сахналарда өнер көрсетті. Ол мансабының басынан-ақ неміс және француз репертуарындағы колоратуралық сопрано рөлдерімен танылды, мысалы, «Хоффманның аңыздары» операсындағы Олимпия, «Лакме» операсындағы басты рөл, «Ариадна на Наксос» операсындағы Зербинетта және «Сылы флейта» операсындағы Түн патшайымы. Екі дауыстық операциядан кейін ол салмақты белканто рөлдеріне көшті, мысалы, «La sonnambula» операсындағы Амина, «Lucia di Lammermoor» операсындағы Люция, «La fille du régiment» операсындағы Мари, «La traviata» операсындағы Виолетта, сондай-ақ Эммануэль Хаиммен бірлескен жұмыстары арқылы барокко музыкасын зерттеді. Опера сахнасынан зейнетке шыққаннан бері ол театр және концерттік өнермен айналысып, классикалық музыкадан өзге джаз және шансон сияқты жанрларда да өнер көрсетеді. Ол EMI Classics және Virgin Classics лейблдарымен, содан кейін Warner Classics/Erato Records компаниясымен ондаған жазулар жасады. 2016 жылдан бері Sony Classical Records компаниясымен жазулар жүргізіп келеді.

Ерте және жеке өмір

Натали Десаи Лионда дүниеге келді, ол Сен-Медар-ан-Жаллесте өсті, онда Бордо операсының бұрынғы хоршысы мадам Сентрайздан бірнеше ән сабағын алды. Ол бастауыш мектепте оқыған кезде Натали Вудтың құрметіне атынан үнсіз "h" әрпін жойды және кейіннен тегінің жазылуын жеңілдетті. Жастық шағында балет бишісі, содан кейін актриса болуды армандаған. Неміс тілін тастағаннан кейін Бордо консерваториясында Жерар Лораннан актерлік шеберлік сабақтарын ала бастады. 20 жасында оның вокалдық таланты ашылды, ол Мольердің "Le Sicilien ou l'Amour peintre" пьесасында әнші лутин рөлін ойнап, Паминаның ариясын ырғақтап шырқағанда, оған ән сабақтарын алу ұсынылды. Бірінші жүлде алғаннан кейін Тулузадағы Капитолий театрының хорына қосылды. 1988 жылы France Télécom ұйымдастырған "Voix Nouvelles" байқауының бірінші туынында жеңіске жетті және Париж операсының "École d'art lyrique" мектебінде бір жыл оқуға грант алды, онда Моцарттың "Il re pastore" операсындағы Элиза рөлін орындады. 1990 жылы Венада өткен Халықаралық Моцарт байқауында бірінші орынды жеңіп алды. 1991 жылдан бері жеке ұстазы, тенор Жан Пьер Бливетпен жұмыс істеп келеді. Олардың екі баласы бар: Том Солал (1995 ж.т.) және Нейма Джудит (1998 ж.т.). Отбасы Ла-Варен Сен-Илареде тұрады.

Опералық мансабының алғашқы жылдары (1990-2000)

Дессейге бірнеше аймақтық театрлар тез арада үн қосты, және ол «Блондинка» (Die Entführung aus dem Serail), «Мадам Герц» (Der Schauspieldirektor), «Зербинетта» (Ariadne auf Naxos) сияқты рөлдерді ойнады. 1990 жылы Марсель операсында «Барбарина» («Фигароның үйлену тойы»), «Комикалық операда» «Беттина» («Дон Прокопио») және Валония король операсында «Немея» («Егер мен патша болсам») партияларын орындады. 1991 жылдың желтоқсан айында Женевадағы Гранд Театрда «Адель» (Die Fledermaus) рөлін орындады. 1992 жылдың сәуір айында Париж операсында дебют жасап, Хосе ван Даммен бірге «Хоффманның аңыздары» спектаклінде «Олимпия» рөлін ойнады. Роман Поланскидің қойылымы жақсы қабылданылмады, бірақ ол оның жұлдыздық жолының бастауы болды. 1993 жылы ол Вена мемлекеттік операсының труппасына Моцарттың «Отвещение» операсындағы «Блондинка» рөлінде қосылды. Желтоқсан айында Хоффманның «Олимпия» спектакліндегі барлық басты әйел рөлдерін орындауға тиіс болған Шерил Студердің орнын ауыстыру туралы ұсыныс түсті. Барбара Бонни Карлос Клейбердің «Der Rosenkavalier» операсында Софи партиясын орындағаннан кейін, ол басқа дирижермен бірге сол рөлге шақырылды. «Олимпия», «Блондинка», «Зербинетта» сияқты ең танымал және жиі ойналатын рөлдерінен басқа, ол компаниямен «Итальяндық әнші» (Capriccio), «Аминта» (Die schweigsame Frau), «Фиакермили» (Arabella) рөлдерін де орындады. Дессей 1994 жылы Экс-ан-Прованс фестивалінде Робер Карсеннің сахналық қойылымындағы «Сыйлы флейтада» алғашқы «Түннің патшайымы» партиясын орындады. Ол Лион Ұлттық операсында, Зальцбург фестивалінде, Бастилия операсында, Вена мемлекеттік операсында да ойнады. 1994 жылдың қазан айында Нью-Йорк Метрополитен Операсында «Фиакермилимен» дебют жасады. 1995 жылы ол алғаш рет Опера Комикте «Лакмедегі» басты рөлді ойнады, сондай-ақ Ла Скалада «Хоффманның әңгімелерінде» дебют жасады. 1996 жылы ол Гранд-Театр де Женевада Саймон Кинлисайдпен бірге «Гамлетте» «Офелия» рөлін орындады; Моше Лейзер мен Патрис Кауриердің жаңа қойылымы 2003 жылы Корольдік опера театрында, Ковент-Гарденде және Лицейде қайта жаңғыртылды. 1997 жылы Пьер Булездің дирижерлігімен Станислав Нордейдің сахналауымен Шатлет театрында Стравинскийдің «Түнқұйрығы» операсында басты рөлді орындады. Ол қыркүйек айында Метрополитен операсына «Зербинетта» рөлінде оралды, содан кейін Лион операсына Оффенбахтың «Orphée aux enfers» қойылымында қайта келді. 1998 жылы ол Метте «Олимпияны» сомдады, ал сол жылы Лионда Бриттеннің «Жазғы түнгі арманындағы» «Титанияны» және Моцарттың «Митридат, Понт патшасындағы» «Аспасияны» орындады. 1999 жылы ол Лозанна операсының «Ла сонамбула» операсында «Амина» рөлін ойнады. Ол Уильям Кристимен бірнеше жобада жұмыс істеді: Карсеннің Генделдің «Альцина» операсының жаңа қойылымы, оның премьерасы Гарнье сарайында, кейіннен Чикагоның Лирикалық операсында қойылды, сондай-ақ Андрей Сербанның Рамоның «Les Indes galantes» операсының жаңа қойылымы, ол Париж операсының жаңа маусымын ашты. Дессей 2000 жылы 22 наурызда Бастилия опера театрында премьерасы өткен Роберт Карсеннің «Хоффманның ертегілері» атты жаңа қойылымында «Олимпия» рөлін ойнады. Ол Капитолий театрында және кейін Шатель театрында «Гамлет» рөлімен ойнады. 2000 жылдың шілдесінде ол Хоргеи д'Оранж театрында Жером Саваридің «Олимпия» қойылымын ашты. Содан кейін сол жылы Женевадағы Гранд Театрда «Серайльден ұрлау» («Die Entführung aus dem Serail») спектаклінде «Констанца» рөлін ойнады, ал 2000 жылдың 24 желтоқсанында Гарнье сарайында «Түннің патшайымы» рөлін соңғы рет орындады.

Вокальдық проблемалар (2001-2004)

Дессей 2001 жылы «La sonnambula» операсымен Ла Скала сахнасын ашты. Ақпан айында ол Шатле театрында «Die schweigsame Frau» қойылымына қатысты. 2001/02 маусымында Венада Дессейдің дауысы қиындықтарға тап болды және оны «La sonnambula» қойылымдарының басым бөлігінде ауыстыруға тура келді. Содан кейін ол бірнеше қойылымды тоқтатуға мәжбүр болды, соның ішінде Лиондағы «Люция ди Ламмермур» операсының француз тіліндегі нұсқасын және Лондондағы Корольдік опера театрындағы Зербинетта рөлін. Ол сахнадан кетіп, 2002 жылдың шілдесінде дауыс бауларындағы түйіншекті жою үшін операция жасады. 2003 жылдың наурыз айында ол Мет театрында «Ariadne auf Naxos» операсында қайтадан сахнаға шықты, ал сол жылдың соңында Гарнье сарайында Лоран Пеллидің жаңа опералық қойылымының премьерасында өнер көрсетті. 2003 жылдың жазында ол Санта-Феде алғашқы АҚШ-тағы жеке концертін өткізді. Нью-Мексико штатына және әсіресе Санта-Фе қаласына қатты қызығушылық танытқандықтан, Санта-Фе операсы 2004 жылғы маусымда «La sonnambula» операсының жаңа қойылымында оның өнерін көрсету үшін кестесін жылдам өзгертті. 2004 жылы ол Чикаго операсында алғашқы итальяндық «Люция» және Женевадағы Гранд-Театрде Массене операсының «Манон» рөлін орындады. 2004/05 маусымында ол Бастилия операсындағы «Ariadne auf Naxos» қойылымынан бас тартып, Шамп-Элизе театрындағы концерттік өнерлерін тоқтатты. Ол екінші дауыс бауындағы полипті жою үшін операция жасады және содан кейін дауыс жаттығуларын бастады.

Кейінгі опералық мансабы (2005-2013)

Дессей 2005 жылы 8 мамырда Монреаль операсындағы қайырымдылық концертімен сахнаға оралды, ал сол айда Хайднның «Жаратылыс» операсына Сен-Дени фестивалінде қатысты. Қараша айында ол Метрополитен операсында Джульетта рөлінде Гуноның «Ромео және Джульетта» операсында ойнады. 14 қарашадағы премьерадан ауруға байланысты бас тартты, бірақ келесі қойылымдарда қайтадан қатысты. 2006 жылдың шілдесінде ол Санта-Фе операсына оралып, «Солғай флейта» операсында Паминаны орындады. Қыркүйек айында ол Париж операсы маусымын «Лусия ди Ламмермур» операсымен Бастилия операсында ашты, содан кейін Лион операсында және Шамп-Элизе театрында концерттік нұсқада «La sonnambula» орындады, оның біріншісі жазылып, CD-ге шығарылды. 2007 жылы Дессей Лоран Пеллидің Ковент-Гардендегі «La fille du régiment» қойылымының премьерасында және Вена мемлекеттік операсында қайтадан ойнады. Маусым-шілде айларында Барселонадағы Лицейде Манонның басты рөлін орындады және Лусия ди Ламмермурдың Мэри Циммерманның жаңа қойылымымен Метрополитен операсында маусымды ашты. Сол маусымда Лусияны қайтадан орындау үшін оралды және кейін Пеллидің «La fille du régiment» қойылымында қайтадан ойнады. Кейін ол Лондонға (2010) және Парижге (2012) екі рет қайта оралды. Ол Сан-Франциско операсында Лучия және тенор Джонас Кауфманмен бірге «Фестиваль де Радио Франс и Монпелье» фестивалінде бірлескен концерт берді. 2008 жылдың қазанында ол Чикаго лирикалық операсында Манонды орындады. 2009 жылдың қаңтар айында ол Дебюссидің «Пеллеас және Мелисанда» операсының көпшілікке танымал қойылымында «Ан дер Вена» театрында Мелисанданың рөлін орындады. 2009 жылдың 2 наурызында Дессей Нью-Йорк Метрополитен операсында Циммерманның «La sonnambula» жаңа қойылымында Хуан Диего Флореспен бірге болды. Бұл операның 37 жылдан кейін компанияда қайта жаңғыруы болды, бұрын Рената Скотто орындаған. 2009 жылдың 3 шілдесінде ол өзінің алғашқы қойылымын Санта-Фе операсындағы «La traviata» операсында Виолетта рөлінде Лорен Пеллидің қойылымында күйеуі Лорен Науримен Джорджио Гермонт рөлінде ойнады. Қазан айында ол Бастилия операсында «La bohème» спектакльінде Музетта рөлімен өнер көрсетті. 2010 жылы Дессей Опера Бастилияда «La sonnambula» операсында өнер көрсетті. Аурудың салдарынан ол соңғы екі қойылымын, сондай-ақ Меттегі «Гамлет» романын да тоқтатты, оның орнына Марлис Петерсен келді. Вена мемлекеттік операсында өзінің соңғы «La sonnambula» қойылымын орындағаннан кейін, 2010 жылдың 20 сәуірінде оған Австрияның камералық әншісі атағы берілді. 18 маусымда Мариинский театрының оркестрімен жеке концертте дебют жасады, сондай-ақ 17 қыркүйекте театрдың 150 жылдығына арналған концертіне қатысты. Ол Жапондағы «La traviata» театрының Жапония гастроліне барудан бұрын, «Chorégies d'Orange» театрында Хуан Диего Флореспен бірлескен концертте өнер көрсетті. 2011 жылы ол Гандлдің «Джулио Цезарь» операсында Клеопатраның рөлінде дебют жасады. Кейбір қойылымдарда оның орнын канадалық сопрано Джейн Арчибальд басқарды, ол жүгіру кезінде рөлді бөлісті. Содан кейін ол Лусия үшін Метке оралды және Мариинский театрының оркестрімен Лусияның концерттік нұсқасын көру үшін Мәскеуге барудан бұрын, Пеллеас және Мелисанде концерттік түрінде Театр де Шамп-Элизе және Барбикан орталығында өнер көрсетті. Ол Виолеттаны Aix en Provence фестивалінде «La traviata» жаңа қойылымында бейнеледі, кейіннен Вена мемлекеттік операсында онымен бірдей рөлде қайталады. Францияда өндірістің дамуы 2012 жылы «Травиатаға айналу» деректі фильмінің бір бөлігі ретінде түсірілді. 2012 жылдың қаңтар айында Дессей Колин Серроның Массененнің «Манон» қойылымының премьерасында Бастилия операсында басты рөлді ойнады. Ол сәуір айында Вилли Декердің «La traviata» қойылымы үшін Мет театрына оралды, онда ол ашылу кешінде Хонг Хей Кюнгпен алмастырылды және басқа бір қойылымда бірінші актіден кейін салқын тиді. Ол бастапқыда «Хоффманның әңгімелері» атты саль-плейельде барлық басты кейіпкерлерді бейнелеуге ниеттенген, бірақ ол белгісіз себептермен кері шегінді және оның орнына Соня Йончева келді. 2013 жылы ол Лицеу мен Сан-Франциско операсында өткен Пеллидің сол операның қайта жаңғыруында Антониямен шектелді. 2013 жылдың сәуірінде ол Дэвид МакВикардың «Джулио Цезарь» қойылымында Клеопатраның рөлін ойнады. 2013 жылдың маусым айында Дессей 2013 жылдың 15 қазанында Тулузадағы Капитолий театрында Массененнің «Манон» басты рөлі оның соңғы опералық қойылымы болатынын мәлімдеді. Бұған дейін ол 2015 жылы опера өнерінен демалыс алуды жоспарлап отырғанын айтты. Ол зейнетке шығуын «опера одан бас тартқан» деп сипаттады, өйткені ол өзінің жеңіл сопрано дауысы үшін қолайлы барлық рөлдерді орындаған және олармен әрі қарыштануға ниеті болмады.

Операдан кейінгі мансап

Дессей Мишель Легранмен концерттерде жиі жұмыс істеген. 2009 жылдың мамыр айында ол Тулузада оған арналған екі концерт өткізді. 2013 жылы олар «Entre elle et lui» атты бірлескен альбом шығарды. Ол 2014 жылғы «Рио 2» фильмінің француз-канад тіліндегі дубляжында улы бақа Габиге дауыс берді. Дессей 2015 жылдың мамырында Говард Баркердің «Und» монологының француз тіліне аудармасы бойынша театр сахнасында тұңғыш рет өнер көрсетті, режиссері Жак Винсей, бұл қойылым Турдағы «Théâtre Olympia» театрында қойылды. Бағдарлама шілде айында «Théâtre de l'Athénée» театрында «Festival Paris Quartier d'été» фестивалі аясында қайталанды. 2016 жылы ол Париж, Марсель, Валенсия және Орлеан қалаларына гастрольдік сапар жасады. 2017 жылы ол тағы да гастрольдік сапарға шықты, содан кейін Париждегі «Théâtre Déjazet» театрында қойылды. 2015 жылдың 27 қарашасында ол 2015 жылғы қарашадағы Париж шабуылдарының құрбандарына арналған ұлттық құрмет көрсету кешінде Александр Тароның сүйемелдеуімен Барбараның «Perlimpinpin» әнін орындады. 2016 жылы ол Эдвард Хоппердің суреттерінен шабыдаланып, «Американың портреттері» атты альбом шығарды. Бұл идея ақын Клод Эстебанның Хоппердің суреттеріне арналған сегіз француз тіліндегі прозалық өлеңін таңдаудан басталды, бұл өлеңдер оның «Soleil dans une pièce vide» (1991) атты қырық жеті өлеңнен тұратын марапатталған жинағынан алынған. Композитор Грациан Финци осы өлеңдерге музыка жазды, ал Дессей оларды оқып жазды. Бұл өлеңдерге Хоппердің тағы он суреті мен оларға сәйкес американдық әндер қосылды.

Өнер

Дессей операдағы актерлік шеберлікке ерекше мән береді және өзін "ән айтатын актриса" (une actrice qui chante) деп сипаттайды. Ол бірде былай деді:
"[Актерлік] маңыздырақ. Мен үшін ән салу мен музыка – тек өзіндік өрнектеу құралы, ал мақсат – театрлық және эмоционалдық әсер қалдыру. Бұл 70% театр, 30% музыка мен дауыс, оны маңызсыз деп айтуға болмайды, себебі сізге сол 30% керек. "Мен актермін, жақсы ән айтуым қажет емес" деуге болмайды. Жақсы ән айту керек, музыка жасау керек, музыкант болу керек. Бірақ әншінің жұмысының 30% ғана осы, тіпті бұл 30% өте маңызды болса да."

CD дискілері

Мехул: Мысырдағы Жүсіп аңызы (1989). Клод Бардон, Пикардия аймақтық оркестрі (Le Chant du Monde)
Оффенбах: Хоффманның әңгімелері (1996). Кент Нагано, Лион ұлттық операсының оркестрі мен хоры (Erato)
Моцарт: Сиырнау флейтасы (1996). Уильям Кристи, Les Arts Florissants (Erato)
Делиб: Лакме (1998). Мишель Плассон, Тулуза Капитолийі ұлттық хоры мен оркестрі (EMI)
Оффенбах: Орфей тозақта (1998). Марк Минковски, Лион ұлттық операсының хоры мен оркестрі (EMI)
Гендель: Алчина (1999). Уильям Кристи, Les Arts Florissants (тікелей эфирде, Erato)
Стравинский: Ұсаққұс және Түлкі (1999). Джеймс Конлон, Париж операсының оркестрі (EMI)
Моцарт: Митридат, Понт патшасы (1999). Кристоф Руссе, Лирикалық таланттар (Decca)
Штраус: Наксостағы Ариадна (2001). Джузеппе Синополи, Дрезден штаткапеллесі (Deutsche Grammophon)
Доницетти: Ламмермурлық Люси (2002). Эвелино Пидо, Лион ұлттық операсының оркестрі мен хоры (Virgin)
Монтеверди: Орфей (2004). Эммануэль Хайм, Астре концерті, Сакебутиерлер (Virgin)
Беллини: Ай ұйықтағанда (2007). Эвелино Пидо, Лион ұлттық операсының оркестрі мен хоры (Virgin)
Доницетти: Ламмермурлық Люция (2011). Валерий Гергиев, Мариинский театрының оркестрі мен хоры (тікелей эфирде, Мариинский)